Абайдың қара сөздерінің саны
Батыс Қазақстан облысы, Теректі ауданы, Шаған жалпы орта білім беретін мектебі
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Ханов Шохан Уалиханович
Сабақ тақырыбы
Абай Құнанбаев — Алтыншы және Он тоғызыншы қарасөз (10 «А» сыныбы).
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгерту.
Сабақтың түрі
Ізденіс сабағы.
Жалпы мақсаттар
-
Қарасөз туралы теориялық түсінік беру; Абай қарасөздерінің сипатын, тақырыптық ерекшелігін талдау; мағынасы мен өзіндік сипаттарын ашу.
-
Оқушылардың ой-өрісін, өмірлік көзқарасын дамыту; сыни ойлау, байланыстыра сөйлеу дағдыларын жетілдіру.
-
Қарасөздердің тәрбиелік мәнін таныту; адамгершілік пен ізгілікті дәріптеу.
Күтілетін нәтиже
Оқушылар Абайдың қарасөздері туралы білімін жүйелейді және тереңдетеді; сөйлеу мәдениеті мен сөздік қоры қалыптасып, ойды дәл жеткізу дағдылары нығаяды.
Негізгі ресурстар мен әдіс-тәсілдер
Дереккөздер
- АКТ
- Маркер, стикерлер
- Оқулық
- Жұлдызшалар (ынталандыру)
Жұмыс форматы
- Проблемалық ізденіс
- Талдау
- Топпен жұмыс
- Тренинг: «Шаттық шеңбері»
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
«Шаттық шеңбері» тренингі: оқушылар бір-біріне сабақтың сәтті өтуіне тілектер айтады.
2) Топқа бөлу
Оқушылар «Қыс», «Жаз», «Күз», «Жазғытұры» топтарына бөлінеді (әр топта 6 оқушыдан). Топқа бөліну Абайдың табиғат лирикасынан алынған шумақтар арқылы жүзеге асады: оқушылар шумақтың қай өлеңге тиесілі екенін анықтап, сәйкес топқа орналасады.
3) Үй тапсырмасын тексеру
«Алты ойшыл қалпақ» әдісі арқылы «Ескендір» поэмасы талқыланады.
4) Жаңа тақырыпты меңгерту
- Абайдың қарасөздерінің жазылу тарихына шолу.
- Қарасөздердің тақырыптық аясын әңгімелеу.
- Алтыншы және Он тоғызыншы қарасөзді үнтаспадан тыңдату арқылы мазмұнын меңгерту.
Қарасөз туралы теориялық түсінік
Қарасөз (проза) — көркем әдебиеттің ірі салаларының бірі. Өлең сөзден айырмашылығы — сөз ырғағы еркін, өлеңдегідей белгілі бір өлшемге бағынбайды. Қарасөз саяси, публицистикалық, философиялық бағытта жазыла береді. Қарасөзбен жазылған көркем шығармаларда өмір құбылыстарын, әртүрлі оқиғаларды баяндау тәсілі айрықша болады.
Абайдың қарасөздері: дерек пен мән
- Абайдың 1890–1898 жылдар аралығында жазылған прозалық шығармалары қарасөздер деп аталады.
- Негізгі өзегі — сыншылдық, ойшылдық және көбіне адамгершілік, мораль мәселелері.
- Қарасөздердің саны — 46. 46-қарасөз («Біраз сөз қазақтардың түбі қайдан шыққандығы туралы») мазмұнына қарай жеке тарихи очерк ретінде қарастырылады.
- Абай қарасөздерін 45 жасында, ақыл-ойы толысқан, өмірлік тәжірибесін саралаған кезеңде жаза бастаған.
Рухани дайындық және дүниетаным кеңістігі
Абайдың таным көкжиегі шығыс пен батыстың ойшылдары және ғалымдарының еңбектерімен танысу арқылы кеңейді. Ол Әл-Фараби, Фирдоуси, Бабыр сияқты шығыс ойшылдарының, сондай-ақ Галилей, Коперник, Спенсер, Дарвин, Ньютон, Пифагор тәрізді батыс ғалымдарының еңбектерін оқып, ілім-білімге терең дайындықпен келген.
Уәсила естелігінен
«Әкем балаларын 7–8-ге шыққанда оқуға беретін, балалармен қатар қыздарын да оқытатын. Қазақ тілінде кітап аз болғандықтан, балалардың ойы мен дүниетанымы кемшін болады деп жиі айтатын. Бір күні оқып отырған үйімізге келіп, молдаға: “Балаларға мына кітапты әкелдім. Осыны көшіріп, көбейтіп, әр балаға бір данадан таратып бер. Бүгіннен бастап осы кітапты да оқыт”, — деді. Біз қатты қуанып кеттік. Кейін аңғарсам, ол кітап әкемнің “Ғақлия” деп аталған қарасөздер жинағы екен».
Қарасөздердің тақырыптық жіктелуі
Дүниенің тылсым сырларын тану
7, 19, 31, 38, 43
Надандық, жалқаулық және т.б. сын
3, 6, 8, 11, 18
Ғылым, білім, өнер
25, 32, 33
Қазақтардың мінез-құлқы
4, 10, 12, 15, 22, 24, 35, 38
Қазақ мақалдары
5, 6, 37, 39
Еңбек
2, 4, 25, 42
Ар-ұят, адамгершілік
5, 9, 11, 18, 24, 40
Топтық жұмыс тапсырмалары
«Қыс» тобы
- Қарасөз ұғымын анықтау.
- Абай қарасөздерінің жазылу кезеңін сипаттау.
«Жаз» тобы
Абай қарасөздерінің негізгі тақырыптарын жүйелеу.
«Жазғытұры» тобы
Алтыншы қарасөздегі негізгі ойды анықтау.
«Күз» тобы
Он тоғызыншы қарасөздегі негізгі ойды анықтау.