Жарықтың шағылу және сыну заңы
«Біз тәуелсіз елдің ұрпағымыз» атты ашық сабаққа арналған жоспар
Бұл материал аралас сабақ форматына құрылған. Негізгі мазмұны жарық құбылыстары, жарықтың жылдамдығы, шағылу және сыну заңдары тақырыптарын оқушыларға түсінікті әрі тәжірибемен ұштастыра жеткізуге бағытталған.
1) Білімділік мақсаты
- Жарық құбылыстарының жаңа қасиеттерімен таныстыру.
- Сыну ұғымын қалыптастыру.
- Сыну заңын және формуласын қорытып шығару.
- Сыну құбылысының схемалық суретін сала білуге үйрету.
2) Дамытушылық мақсаты
- Өмірден, табиғаттан, техникадан және күнделікті тіршіліктен мысал келтіре отырып, оқушының ойлауын дамыту.
- Пәнге қызығушылығын арттыру, пікір айту мәдениетін қалыптастыру.
3) Тәрбиелік мақсаты
- Ұқыптылыққа баулу.
- Өз бетінше ізденуге үйрету.
- Алғырлыққа, жауапкершілікке тәрбиелеу.
Сабақтың ресурстары мен форматы
Көрнекіліктер
Суреттер, кестелер, электрондық оқулық, қосымша ресурстар.
Ескерту: «Сайтқа өту» сілтемесі болса, оны бөлек беру ұсынылады.
Түрі және әдістері
- Сабақ түрі: аралас сабақ.
- Блум таксономиясы.
- Сын тұрғысынан ойлау стратегиясының элементтері.
- Джигсо әдісі.
- Идеяны суреттеу әдісі.
Сабақтың құрылымы (Блум таксономиясы бойынша)
1. Білу
Тест жұмысы
2. Түсіну
Жоба қорғау
3. Қолдану
Жұптық талқылау, практика
4. Талдау
Заңдарды салыстыру
5. Жинақтау
Тәжірибелер, қорытынды
6. Бағалау
Есептер, кері байланыс
Психологиялық тренинг
«Тамаша екен!» тренингі: оқушылар бір-біріне жылы лебіз білдіреді. Мысалы: «Бүгін тамаша күн, себебі бізде ашық сабақ өтеді», «Тамаша екен, себебі жаңа тақырыпты бірге зерттейміз» және т.б.
I. Білу: тест тапсырмалары
-
Жарықтың дифракциялық тордан өткеннен кейінгі ауытқу бұрышы формуласында d нені білдіреді?
- Тор ұзындығы
- Тор периоды
- Тор жиілігі
- Тор кернеуі
-
Электромагниттік толқын қандай толқын?
- Қума
- Көлденең
- Жазық
- Жанама
-
Линзалардың қандай түрлері болады?
- Мөлдір және мөлдір емес
- Тегіс және бұдыр
- Қарапайым және күрделі
- Жинағыш және шашыратқыш
-
Ортаның сыну көрсеткішінің формуласын жазыңыз.
Миға шабуыл
«Төмендегі суреттен не байқап отырсыңдар?» сұрағы арқылы сабақтың негізгі идеясына шығу.
II. Түсіну: «Идеяны суреттеу» әдісі бойынша жоба қорғау
Топтық тақырыптар
- I топ: Жарық
- II топ: Жарық жылдамдығы
- III топ: Жарық көздері
- IV топ: Жарықтың шағылу және сыну заңдары
Нәтиже
Оқушылар ұғымдарды өз сөзімен түсіндіріп, сызба/постер арқылы негізгі заңдарды көрнекі түрде жинақтайды.
III. Қолдану: «Ойлан — Жұптас — Талқыла» және практикалық жұмыс
Практикалық тапсырма
Жарық көздерін түріне қарай анықтаңыз:
1-топ
Электр шамының жарығы
2-топ
Фонардың жарығы
3-топ
Балауызшам жалынының жарығы
Негізгі түсінік: фотон және жарықтың әсері
Жарық бөлшектері — фотондар. Олар денелерге түсіп, заттың бөлшектерімен әсерлеседі. Соның нәтижесінде денелер қызады, маталардың бояуы оңады, фотопластинкалар қараяды. Мысалы, Күн сәулесі барлық денелерге әсер етеді.
Жарықтың жылдамдығы: есте сақтайтын деректер
Вакуумдегі жарық жылдамдығы — табиғаттағы ең үлкен жылдамдық:
c = 3·108 м/с
Заттарда жарық жылдамдығы вакуумге қарағанда аз болады.
Мысал мәндер
- Ауада
- 299 711 км/с
- Суда
- 225 000 км/с
- Шыныда
- 200 000 км/с
Шағылу заңы: негізгі қағидалар
Жарықтың шағылу және сыну заңдарын алғаш рет Христиан Гюйгенс ұсынған. Оның принципі бойынша екі ортаның шекарасынан шағылған сәуленің бағынатын заңдылықтары тұжырымдалады.
Тұжырым
- Түскен сәуле, шағылған сәуле және түсу нүктесінен шағылдырушы бетке тұрғызылған перпендикуляр бір жазықтықта жатады.
- Шағылу бұрышы түсу бұрышына тең: ∠α = ∠β (α — түсу бұрышы, β — шағылу бұрышы).
Айналық бет
Түскен жарық энергиясының басым бөлігін шағылдырып, жарықты түскен ортаға қайта бағыттайтын бет.
Бағытталған шағылу
Жарық сәулесі айналық бетке түскенде шағылу айқын бағытталған болады.
Шашыранды (диффузиялық) шағылу
Егер бет кедір-бұдыр болса, шағылған жарық әр бағытқа тарайды.
Параллель жарық шоғы жазық айналық беттен параллель шоқ түрінде, яғни дәл бағытталған түрде шағылады.
Сыну заңы: құбылысты түсіндіру
Күнделікті тәжірибе
Егер стаканға су құйып, ішіне қарындаш салып, бүйірінен қарасақ, қарындаштың бір бөлігі «ығысқандай» болып көрінеді. Бұл — жарықтың бір ортадан екінші ортаға өткенде таралу бағытының өзгеруінен болады.
Анықтама
Екі ортаны бөлетін шекарадан өткенде жарықтың таралу бағытының өзгеруі жарықтың сынуы деп аталады. Шекараға түскен жарықтың бір бөлігі шағылады, ал бір бөлігі сына отырып екінші ортаға өтеді.
Бұрыштар
α — түсу бұрышы, γ — сыну бұрышы.
Бет сипатының әсері
Егер шекара беті тегіс болса, айналық шағылу байқалады. Ал бет кедір-бұдыр болса, диффузиялық шағылу орын алады.
IV. Электрондық оқулық арқылы тәжірибелер көрсету
Тақырыпты бекіту үшін электрондық оқулықтағы тәжірибелер көрсетіледі: сәуленің шағылуы, сынуы және ортаға байланысты өзгерістерін бақылау.
V. Есеп шығару: оқулықпен жұмыс
Егер толқынның таралу жылдамдығы 340 м/с болса, 440 Гц жиілік кезіндегі толқын ұзындығын анықтаңдар.
Еске түсіру
Толқын ұзындығы формуласы: λ = v / f.
Автор туралы
БҚО, Орал қаласы
Орал газ, мұнай және салалық технологиялар колледжі
Физика және информатика пәндерінің жоғары санатты оқытушысы
Қайырлиева Кенжегүл Тлегенқызы