Қазақша рефераттар

Қыз қуу

Сабақтың тақырыбы

Қазақтың ұлттық ойындары

Сабақтың мақсаты

1) Білімділік

  • Оқушыларға қазақтың ұлттық ойындары туралы мәлімет беру.
  • Тақырып бойынша білімдерін жүйелеу, пысықтау және тиянақтау.
  • Грамматикалық ұғымдарды сауатты әрі дұрыс қолдану дағдыларын қалыптастыру.
  • Пәнге қызығушылықты арттыру.

2) Дамытушылық

  • Ұлттық ойындар арқылы оқушылардың ойлау қабілетін дамыту.
  • Ойын арқылы сабаққа деген қызығушылықты ояту.

3) Тәрбиелік

  • Оқушыларды басқа ұлттардың салт-дәстүрі мен әдет-ғұрпын құрметтеуге баулу.
  • Туған елге, жерге және Отанға сүйіспеншілік сезімінің қалыптасуына ықпал ету.
  • Ұлттық ойындардың ерекшелігін түсіндіру.

Сабақтың түрі

Аралас сабақ

Сабақтың көрнекілігі

Интерактивті тақта, суреттер, грамматикалық ойындар

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Оқушыларды түгелдеу.
  • Оқушы мен сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.
  • Психологиялық дайындық: ой тастау арқылы назарды бір арнаға топтау.

II. Үй тапсырмасын сұрау

Өткен тақырып бойынша сұрақ-жауап және қысқаша талдау жүргізіледі.

III. Жаңа сабаққа дайындық (ой қозғау)

Интерактивті тақтадан қазақтың ұлттық ойындарының суреттері көрсетіледі. Оқушылар көрген ойын түрлерін атап, қысқаша сипаттайды.

Жаңа сабақ: Қазақтың ұлттық ойындары

Ұлттық ойындардың негізгі жіктелуі

Қазақтың ұлттық ойындары бес түрге бөлінеді:

  • аңға байланысты ойындар;
  • малға байланысты ойындар;
  • түрлі заттармен ойналатын ойындар;
  • зеректік, ептілік және икемділік талап ететін ойындар;
  • соңғы кезде қалыптасқан ойындар.

Аударыспақ

Аударыспақ — қазақ пен қырғыз халықтары арасында кең тараған ат үстіндегі жекпе-жек ойыны. Атқа мінген екі жігіт бірін-бірі аттан аударып түсіруге тырысады. Үлкен тойларда арнайы жүлде тігіледі. Әдетте оған 18 жастан асқан, шымыр әрі күшті жігіттердің қатысқаны жөн.

Ереже ерекшелігі: қатысушылар салмағына қарай үш топқа бөлініп, күш сынасады. Ойын ептілікті, күштілікті, тапқырлықты және батылдықты талап етеді.

Айгөлек

Айгөлек ойыны қыздар мен жігіттер екі топқа бөлініп, қаз-қатар тұрып, бір-бірінің қолынан ұстасып ойнайды. Бір топтың бастаушысы:

«Айгөлек-ау, айгөлек, айдың жүзі дөңгелек, бізден сізге кім керек?»

Екінші топ жауап беріп, бір адамның атын атап шақырады. Аты аталған ойыншы бар күшімен жүгіріп келіп, қарсы топтың тізбегін үзіп кетуге тырысады. Егер үзсе — қарсы топтан бір адамды өзімен бірге алып кетеді; үзе алмаса — шақырған топта қалады. Ойын бір жақтың ойыншылары таусылғанша жалғасады.

Алтын қабақ

Алтын қабақ — мергендер сайысы. Жігіттер садақ жебесін нысанаға әрі тез, әрі дәл тигізуі керек. Үлкен тойларда арнайы жүлде тігіліп өткізіледі.

  • Жаяу немесе ат үстінен сырық басындағы теңгені атып түсіру;
  • Жоғары лақтырылған қалпақты және басқа да заттарды атып түсіру;
  • Ат үстінде шауып келе жатып нысанаға дәл тигізу;
  • Сайыстың тағы бір түрі: жамбы ату, садақ тарту.

Ат сайысы

Ат сайысы — спорттық ойындар жүйесі. Ол көбіне үлкен тойларда ұйымдастырылады, ал жарысқа түсетін аттар алдын ала жаратылады.

Түрлері: ат омырауластыру, аударыспақ, жорға жарыс, көкпар тарту, теңге алу, қыз қуу, қыз жарыс, сайысу және т.б.

Ескерту: ат сайысындағы кейбір ұлттық ойындар Олимпиада ойындарының бағдарламасына енгізілген.

Аламан бәйге

Аламан бәйгеде жүйрік аттар 25–100 шақырым қашықтыққа шабады. Жол бойында көл, сай-сала, бел-белес сияқты айналып өтетін кедергілер болуы мүмкін. Бұл бәйге үлкен тойларда, ас беруде, торқалы мерекелерде жарияланады.

Ақшамшық (сақина салу)

Ақшамшық — қазақ халқының ертеден келе жатқан дәстүрлі ойыны. Оны «сақина салу» немесе «сақина тастау» деп те атайды. Ойынға 10–15 адам қатысады: ортаға бір жігіт немесе бір қыз шығып, қолына сақина ұстайды.

Қатысушылар дөңгелене отырып, екі алақанын қабыстырып алға созады. Жүргізуші сақинаны қалаған адамның алақанына білдіртпей тастайды да, бәріне салғандай болып шығып: «Тұр, сақинам, тұр!» немесе «Ақшамшығымды бер!» деп дауыстайды.

Сол сәтте сақина түскен адам орнынан тұрып: «Сақина менде!» деуі керек. Егер көршісі ұстап үлгермесе, ойыншы көпшілік алдында өнер көрсетеді.

Кейбір дереккөздерде атауы «ақшамшық» емес, «ақшымшық» деп те кездеседі.

Теңге алу

Теңге алу — атпен шауып келе жатып жерде жатқан теңгені іліп алу ойыны. Бұл үлкен ептілікті және ат құлағында ойнайтын шабандоздық тәжірибені талап етеді. Теңгені іліп алғандарға бәйге беріледі.

Бұрындары қазақ жігіттері шауып келе жатып қолындағы қылышымен жерде жатқан тезекті түйреп алып, көкке лақтырып, оны лезде қылышпен қақ бөліп түсіретін болған.

Қыз қуу

Қыз қуу — ұлттық ат спорты ойыны. Қазіргі таңда ойынның ережесі жүйеленген. Қазақстанда қыз қуу бойынша алғашқы спорттық жарыстар 1923 жылы өткен, содан бері мерекелік бағдарламалардың тұрақты бөлігіне айналды.

Ереже: жігіт белгіленген айналым нүктесіне дейін қызды қуып жетіп, бетінен сүюі тиіс — бұл жігіттің жеңісі. Егер қуып жете алмаса, кері қайтар жолда қыз жігітті (және атын) қамшымен ұрады — бұл қыздың жеңісі.

Көкпар

Көкпар — ұлттық ат ойыны. Этнографтардың айтуынша, атауы «көк бөрі» сөзінен тараған. Ертеде мал баққан көшпелі халықтар көк бөріні соғып алғанда, оның өлігін ат үстінде сүйрелеп, бір-бірінен ала қашып ойын-сауық құрған. Кейін бұл дәстүр ұлттық ойынға айналған. Көкпар — Орта Азия халықтарының да сүйікті ойыны.

Түрлері: жаппай тартыс және дода тартыс.

Ереже тарихы: 1949 жылы елімізде көкпар жарысының жаңа ережесі бекітілді.

Алаң өлшемі (қатысушылар санына қарай)

Командадағы ойыншы саны Алаң ұзындығы Алаң ені
5 адам 300 м 100 м
10 адам 500 м 200 м
15 адам 700 м 300 м
20 адам 1000 м 500 м

Көкпарда басы кесілген серке тартылады.

Қорытынды

  • Организмді бастапқы қалыпқа келтіруге арналған тыныс алу жаттығулары орындалады.
  • Сабақ қорытындыланады.
  • Оқушылардың білімі бағаланады.
  • Үй тапсырмасы беріледі.