Қазақша рефераттар

Ашық сабақ

Химия пәні мұғалімі

Бағдат Жалғасбайұлы

Сыныбы

10 «А»

Сабақтың түрі

Ашық сабақ

Сабақтың тақырыбы

Алюминий және оның қосылыстары

Оқыту әдістері: сыни тұрғыдан ойлау, тірек-сызбалар. Көрнекіліктер: интерактивті тақта, бейнеролик, сызбанұсқалар. Пәнаралық байланыс: география, биология, физика.

Білімділік

Оқушылардың алюминий және оның қосылыстары туралы білімін жүйелеу және тереңдету.

Дамытушылық

Өз бетінше есеп шығару, шығармашылықпен жұмыс істеу және білімін тексеру дағдыларын дамыту; пәнге қызығушылығын арттыру.

Тәрбиелік

Топпен жұмыс жасауға, ізденімпаздыққа, жауапкершілікке және ұйымшылдыққа тәрбиелеу.

Сабақтан күтілетін нәтижелер

  • Алюминий қосылыстарының ашылу тарихын ажырата алады.
  • Алюминийді өндіру технологиясын сипаттай алады.
  • Алюминийдің физикалық және химиялық қасиеттерін жаза алады.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сабақ басталар алдында оқушылардың психологиялық дайындығын қалыптастыру: «Менің бүгінгі сабақтағы көңіл күйім» қысқа рефлексиясы.

Сабақтың ұраны

«Іздесең — табасың, талаптансаң — жетесің, зейін салсаң — ұғасың». Ұран сабақ жоспарын құруға негіз болады және оқушыларға төсбелгі ретінде ұсынылады.

II. Өткен тақырыпқа шолу (бейнесұрақ)

Бұған дейін біз «Химия ауылының» тұрғыны — S-элементтерді бейнелейтін үлкен қариямен таныстық. Оның «үш ұлы» ретінде натрий, кальций және «кермек су» тақырыбы қарастырылды. Бүгін сол кермек су бойынша қысқа бейнесұрақтар арқылы негізгі ұғымдарды еске түсіреміз.

Қызығушылықты ояту

Алюминий — қанатты металл.

Болмаса да айтарлықтай салмағым,

Көп металдан ардақтымын, алдамын.

Ұшақ болып аспанға ұшып, қалықтап,

Жердің жүзін, көк аспанды шарладым…

Өлең жолдары арқылы элементті табу: алюминий. Оқушыларға «INSERT» кестесін толтыру ұсынылады.

III. Жаңа сабақ: рөлдік ойын арқылы түсіндіру

Тақырыпты ашу үшін 4 кейіпкердің рөлі қолданылады: химик, физик, географ, биолог. Әрқайсысы алюминий туралы өз саласының көзқарасымен маңызды деректер ұсынады.

Физик

Алюминий — күміс түсті, ақшыл, жеңіл металл. Тығыздығы 2,7 г/см³. Балқу температурасы 660,4°С, қайнау температурасы 2467°С. Өте иілімді: жіңішке сым жасауға да, фольга етіп таптауға да болады. Электр өткізгіштігі күміс пен мыстан кейін жоғары орын алады.

Географ

Алюминий кендерінің мол қоры Қазақстанда, Оралда, Хибин тауларында, Башқұртстанда және Сібірде кездеседі. Негізгі шикізат — боксит: Al₂O₃·nH₂O. Қазақстандағы белгілі кен орындары Қостанай және Ақтөбе облыстарында орналасқан. Павлодар алюминий зауытында алюминий металл күйінде өндіріледі.

Биолог

Ересек адамға тәулігіне шамамен 30–50 мг алюминий қажет болуы мүмкін. Ол нан өнімдерінде, шай құрамында (кейде суға қарағанда 20–200 есе көп) және тұрмыстық ортада кездеседі. Алайда ағзада шамадан тыс жиналуы зат алмасуға, жүйке жүйесіне және жасушалардың өсуіне кері әсер етуі ықтимал; кейбір деректерде мидың зақымдануымен байланысы да айтылады. Алюминий тұздарының көп болуы кальций деңгейін төмендетіп, фосфордың адсорбциясын азайтуы мүмкін.

Химик

Алюминийдің ашылу тарихы, табиғатта таралуы, негізгі қосылыстары және өнеркәсіптік алыну жолдары жүйеленеді. Оқушылар «INSERT» кестесі арқылы «не білемін — не білдім — не білгім келеді» бағытында қорытынды жасайды.

IV. Сабақты бекіту

«Футбол ойыны»: жылдам сұрақ — жылдам жауап

  1. Алюминийдің жер қыртысындағы массалық үлесі қандай?
  2. Алюминийдің тотығу дәрежесі қандай?
  3. Бокситтің химиялық формуласы қандай?
  4. Электролиз әдісімен алюминий өндіретін өнеркәсіп орны қайсы?
  5. Магналий қайда қолданылады?
  6. Al + Si құймалары қалай аталады?

Сәйкестікті тап

Ұғымдар мен анықтамаларды сәйкестендіру арқылы негізгі терминдер бекітіледі (мұғалім ұсынған карточкалар/сызбанұсқалар бойынша).

«Кім жылдам?» (топтық жұмыс)

  • 1-топ: 1 моль алюминий жанғанда неше моль алюминий оксиді түзіледі?
  • 2-топ: Na₃AlF₆ (криолит) құрамындағы алюминийдің массалық үлесін тап.
  • 3-топ: 15 г алюминий сумен әрекеттескенде қанша грам алюминий гидроксиді түзіледі?

V. Қорытындылау

Ломоносовтың «Қайда қарасақ та, қайда көз жіберсек те — көретініміз химия ғажайыптары» деген ойына сүйене отырып, 10-сынып оқушыларына алдағы химия курсындағы қызықты тақырыптарға сәттілік тілейміз. Сабақ соңында «INSERT» кестесі қайта толтырылып, жаңа білім қорытындыланады.

VI. Бағалау

Бағалау оқушылардың сабаққа қатысу белсенділігіне, топтық жұмысқа үлесіне және тапсырмаларды орындау сапасына қарай жүргізіледі.

VII. Үй тапсырмасы

10-сынып оқулығы: (Н. Нұрахметов, К. Сарманова, К. Жексембина, Н. Заграничная, Ә. Темірболатова) — §38, 1–5 сұрақ.

Реакция теңдеулерін жүзеге асыр:

  • Al₂O₃ → (оксидтің негізгі қасиетін сипаттайтын реакция)
  • Al → AlBr₃ → Al(OH)₃ → Al(NO₃)₃
  • Al₂O₃ → (оксидтің қышқылдық қасиетін сипаттайтын реакция)

VIII. Қосымша тапсырмалар (тест)

1) Алюминий қосылыстарда неше валентті?

  • а) 2
  • ә) 3
  • б) 4
  • в) 5

2) Алюминиймен барлығы әрекеттесетін заттар тобы:

  • а) HNO₃, NaCl, KOH
  • ә) H₂O, CuCl₂, NaOH
  • б) HCl, SO₂, KOH

3) Қазақстанда алюминий зауыты қай жылдан бастап жұмыс істейді?

  • а) 2000
  • ә) 1998
  • б) 2007
  • в) 1992

4) Алюминийді өнеркәсіпте алу әдісі:

  • а) бокситтерден электрохимиялық әдіспен
  • ә) алюминий тұздары ерітіндісін бейтараптау
  • б) Al₂O₃-ті сутекпен тотықсыздандыру

5) Алюминотермия әдісімен алуға болатын металдар тобы:

  • а) Na, Mn, Al
  • ә) Ni, Cr, Zn
  • б) Cu, Na, Cr

Жауап кілті

1 — Ә, 2 — Ә, 3 — Б, 4 — А, 5 — Ә