Компьютер жадысының түрлері
Сабақ туралы қысқаша ақпарат
- Пәні
- Информатика
- Сыныбы
- 7 «А»
- Тақырыбы
- Компьютер жадысының түрлері. Ақпараттық тасымалдағыштар. Бағдарламалық жасақтаманың топтамасы және жалпы сипаттамасы.
- Сабақ типі
- Жаңа сабақ (түсіндіру, топтық жұмыс)
- Әдістер
- Сөздік, практикалық
- Педагогикалық технология
- АКТ
- Пәнаралық байланыс
- Физика, математика
- Оқыту құралдары
- Оқулық, қауіпсіздік ережелері, интерактивті тақта
Мақсаттар мен күтілетін нәтижелер
Ақпараттық құзыреттілік
Компьютерде отыру ережелері мен қауіпсіздік техникасы талаптарын толықтыру, жаңа тақырыпты меңгеру арқылы ақпараттық сауаттылықты арттыру.
Коммуникативтік құзыреттілік
Сұрақ-жауап және топтық жұмыс барысында ойды нақты жеткізу, пікір алмасу мәдениетін дамыту.
Проблемалық құзыреттілік
Қауіпсіздік ережелерін тек информатика кабинетінде ғана емес, басқа ортада да қолдана алу дағдысын қалыптастыру.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім сыныпқа кіріп, оқушылармен амандасады, сыныптың тазалығын тексереді, кезекшіден жоқ оқушылар туралы мәлімет алады.
Оқушы әрекеті
Оқушылар орындарынан тұрып амандасады, жоқ оқушылардың тізімін ұсынады.
Күтілетін нәтиже
Зейін сабаққа шоғырланады, тәртіп пен жауапкершілік қалыптасады.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Ауызша тексеру: сұрақ-жауап әдісі.
III. Жаңа материалды түсіндіру
Бұл бөлімде бағдарламалық жасақтаманың түрлері, операциялық жүйенің рөлі, интерфейстер, драйверлер, бағдарламалау жүйелері және ақпаратты сақтау тәсілдері қарастырылады.
Бағдарламалық жасақтама: негізгі топтар
Компьютердің бағдарламалық жасақтамасы үш негізгі бөліктен тұрады: жүйелік бағдарламалар, қолданбалы бағдарламалар және бағдарламалау жүйелері.
Жүйелік бағдарламалар
Компьютер құрылғыларын басқарады, мәліметтер алмасуды ұйымдастырады. Негізгі бөлігі — операциялық жүйе.
Қолданбалы бағдарламалар
Құжат жасау, графика өңдеу, есептеу жүргізу сияқты нақты тапсырмаларды орындауға арналған.
Бағдарламалау жүйелері
Бағдарламаларды жазу, түзету, тестілеу және іске қосуға мүмкіндік береді.
Операциялық жүйе (ОЖ): не үшін қажет?
Операциялық жүйе — компьютердің барлық мәліметтерді өңдеу жұмысын ұйымдастыратын бағдарламалар жүйесі. Ол:
- компьютердің барлық құрылғыларын басқарады;
- құрылғылар арасында және адам мен компьютер арасында мәлімет алмасуды қамтамасыз етеді;
- әртүрлі құрылғыларға бейімделіп бапталуға мүмкіндік береді.
Бұрын үй және мектеп компьютерлерінде жиі MS-DOS қолданылса, қазіргі уақытта Windows жүйелері (XP, 7, Vista және т.б.) кең таралған. Көптеген операциялық жүйелер мен қолданбалардың негізгі әзірлеушілерінің бірі — Microsoft.
Интерфейс: адам мен компьютер қалай “сөйлеседі”?
Адам мен компьютер арасындағы қарым-қатынас тәсілі интерфейс деп аталады. Дербес компьютерлерде интерфейстің екі негізгі түрі кездеседі:
Командалық интерфейс
Пайдаланушы командаларды мәтін түрінде енгізеді. Мысалы, MS-DOS жүйесінде командалар көп болғандықтан, жүйемен жұмыс істеу үшін нұсқаулықтарды мұқият меңгеру қажет еді.
Терезелік интерфейс
Әрекеттер графикалық элементтер арқылы орындалады. Windows типті жүйелерде көптеген операцияларды тінтуірмен таңдау жеткілікті; анықтама жүйесі мен жедел көмек жұмысты жеңілдетеді.
Windows бір мезгілде бірнеше тапсырманы орындауға мүмкіндік береді, ал MS-DOS көбіне бір тапсырмамен шектеледі. Терезелік интерфейстің кең таралуы процессор жылдамдығының артуы және жедел әрі тұрақты жад көлемінің ұлғаюымен тікелей байланысты.
Қолданбалы бағдарламалар: арнайы және әмбебап
Қолданбалы бағдарламалар — мәліметтерді өңдеудің нақты міндеттерін шешуге арналған құралдар. Олардың көмегімен құжат құруға, графикалық объектілер дайындауға, есептеулер жүргізуге және т.б. болады.
Арнайы (мамандандырылған)
Белгілі бір сала мамандарына арналған: бухгалтерлік бағдарламалар, жобалау құралдары, медицина саласындағы қолданбалар және т.б.
Әмбебап
Көпшілік қолданатын бағдарламалар: мәтіндік және графикалық редакторлар, электрондық кестелер, электрондық пошта және т.б.
Өзара байланысты бірнеше қолданбаны біріктіретін интеграцияланған бағдарламалар дестесі де кездеседі (мысалы, мәтіндік редактор + электрондық кесте + мәліметтер базасын басқару жүйесі).
Драйверлер: құрылғылармен “аудармашы” байланыс
Жүйелік бағдарламалар құрамына драйверлер де кіреді. Драйвер — компьютерге қосылатын құрылғы туралы барлық қажетті ақпаратты қамтитын, сол құрылғымен жұмыс істеуді қамтамасыз ететін бағдарлама.
Операциялық жүйе құрылғылармен тікелей емес, драйвер арқылы байланысады. Мысалы, ОЖ дискіден мәлімет оқуға команда береді, ал диск драйвері моторды іске қосу, бастиекті қажетті орынға жылжыту және оқуды орындау сияқты нақты әрекеттерді ұйымдастырады. Бұл тәсіл құрылғыларды ауыстыру мен жаңартуды жеңілдетеді.
Windows құрамындағы қолданбалар
Windows құрамында бірқатар стандартты қолданбалар болады. Мысалы: WordPad, Калькулятор, Paint. Сондықтан Windows XP кейде біріктірілген жүйе ретінде сипатталады: онда операциялық жүйемен қатар қолданбалы бағдарламалар да бар.
Бағдарламалау жүйелері және тілдер
Бағдарламалау жүйелері бағдарламалау тілдерін және бағдарламаларды енгізу, түзету, тестілеу, орындауға арналған арнайы құралдарды қамтиды. Мұндай жүйелерді көбіне бағдарламалаушылар пайдаланады.
Бағдарламалау тілдеріне мысалдар: Pascal, BASIC, C, Fortran, Cobol, Prolog, Assembler, PL/1 және т.б.
Ақпаратты компьютерде сақтау: ішкі және сыртқы жад
Ақпарат компьютердің ішкі және сыртқы жадында сақталады. Ішкі жад негізгі болып есептеледі, өйткені процессор тікелей осы жадпен жұмыс істейді.
Ішкі жад (жедел жад)
Компьютер жұмыс кезінде мәліметтерді уақытша сақтайды. Компьютер өшірілсе, жедел жадтағы ақпарат жойылады.
Сыртқы жад
Ақпаратты ұзақ мерзімге сақтауға арналған: қатқыл диск, иілгіш диск, магниттік таспа, оптикалық және магниттік-оптикалық дискілер және т.б.
Мәліметтер мен бағдарламалар ішкі жад ұяшықтарына байт немесе байттар тобы түрінде орналасады және ұяшық адрестері арқылы шақырылады.
Файл ұғымы: ақпараттың құрылымдалуы
Сыртқы тасымалдағышқа ақпарат атауы бар белгілі бір үлестер түрінде жазылады. Мұндай құрылым файлдық құрылым деп аталады, ал үлестер — файл.
Нақтырақ айтқанда, файл — бір типтегі байттар тізбегі. “File” сөзі ағылшын тілінен аударғанда “қапшық” деген мағынаны білдіреді.
Файл атауы әдетте екі бөліктен тұрады: негізгі атау және кеңейтім (extension). Кеңейтім файлдың түрін білдіреді.
Файлмен орындалатын әрекеттер
- жазу және оқу;
- өшіру (жою);
- көшіру;
- жылжыту;
- қайта атау.
Маңызды ескерту
Сыртқы тасымалдағыштағы деректердің бәрі файл түрінде сақталады: операциялық жүйе, қолданбалар, бағдарламалау жүйелері және мәліметтер жиынтығы. Мысалы, Windows XP жүйесінің өзінде мыңнан астам құраушы файл болуы мүмкін.
Көзге арналған жаттығулар (қысқа үзіліс)
Компьютермен жұмыс кезінде көзді демалдыру — қауіпсіз әрі өнімді жұмыс істеудің маңызды бөлігі.
- 1) 1–4-ке дейін санап, көзді қатты жұмып, кейін ашыңыз. 1–6-ға дейін санай отырып, алысқа қараңыз. 4–5 рет қайталаңыз.
- 2) 1–4-ке дейін санай отырып, екі көзді күш салмай мұрын ұшына бағыттаңыз, соңында 1–6-ға дейін санап, алысқа қараңыз. 4–5 рет қайталаңыз.
- 3) 1–4-ке дейін санап, басты қозғамай оңға қарап бір нүктеге көз тоқтатыңыз, кейін 1–6-ға дейін санап алысқа қараңыз. Дәл осылай солға, жоғары және төмен қарауды қайталаңыз.
- 4) 1–6-ға дейін санай отырып, көзқарасты диагональ бойымен оң жақ жоғарыдан сол жақ төменге ауыстырып, кейін алысқа қараңыз. Сосын сол жақ жоғарыдан оң жақ төменге ауыстырып, қайтадан алысқа қараңыз. 4–5 рет қайталаңыз.
Көз гимнастикасын орындау кезінде жеңіл жалпы дене жаттығуларын қосуға болады. Тұрақты жаттығулар көзге түскен қысымды азайтып, денені сергітеді.
IV. Бекіту: сұрақтар мен тапсырмалар
Тақырыпты қайталап, негізгі ұғымдарды нақтылау үшін төмендегі сұрақтарға жауап беріңіз.
- 1) Компьютердің бағдарламалық жасақтамасына нелер кіреді?
- 2) Операциялық жүйенің негізгі функцияларын атаңыз.
- 3) Интерфейс деген не? Қандай интерфейстерді білесіз?
- 4) Қолданбалы бағдарламалардың міндеттері қандай?
- 5) Бағдарламалау жүйелері не үшін қолданылады?
- 6) Мәліметтер ішкі жадта қалай орналасады?
- 7) Сыртқы жадтың қандай құрылғыларын білесіз?
- 8) Файл дегеніміз не?
- 9) Ішкі және сыртқы жадта ақпарат қалай іздестіріледі?
- 10) Файлдармен қандай операциялар жүргізуге болады?
V. Үй тапсырмасы
Мұғалімнің нұсқауына сәйкес: тақырыпты оқып келу, негізгі ұғымдарды (ОЖ, интерфейс, драйвер, ішкі/сыртқы жад, файл) анықтамаларымен қайталау.