Ата - баба дәстүрі - ұрпаққа аманатАшық тәрбие сағаты 5 сынып2016 - 2017 оқу жылыСабақтың тақырыбы
Ата-баба дәстүрі — ұрпаққа аманат
Бұл материал 5-сыныпқа арналған ашық тәрбие сағатының мазмұнын жинақтап, мәтіндік түрде ықшамдап ұсынады. Негізгі ой — ұлттың рухани өзегі саналатын салт-дәстүрді қадірлеу, үлкенді сыйлау, өнегелі сөзден ғибрат алу және ізгі мінез қалыптастыру.
Оқу жылы
2016–2017
Сынып
5-сынып
Сабақтың мақсаты
- Оқушылардың бойына халқымыздың асыл қадір-қасиеттерін сіңіру.
- Үлкенді сыйлауға, салт-дәстүрді қастерлеуге баулу.
- Жақсы мен жаманды ажырата білуге, аталы сөзден ғибрат алуға тәрбиелеу.
- Инабаттылық пен мәдениетті қарым-қатынасты нығайту.
Көрнекіліктер
Суреттер, мақал-мәтелдер, топтық тапсырмалар және қосымша материалдар.
Кіріспе және ой ояту
Қош келдіңіздер!
Құрметті ұстаздар мен оқушылар, 5 «А» сыныбы дайындаған «Ата-баба дәстүрі — ұрпаққа аманат» атты ашық тәрбие сағатына қош келдіңіздер!
Амандасу салтымыз: «Есенбісіз жалпыңыз…» — деп, тәрбиелік сағатымызды бастаймыз.
Туған жер туралы толғаныс
Туған жер — Қазақстан, туған ана — бір-бірінен ажырамас ұғым. Елге деген сүйіспеншілік ең алдымен тілден, тарихтан, дәстүрден басталады.
Топқа бөліну
Оқушылар екі топқа бөлінеді: «Шаңырақ» және «Аманат». Топтар «топтастыру» әдісі арқылы ойларын сызба түрінде құрып, қорғайды.
Қазақстан — қазақ халқының қасиетті ата-мекені, кіндік қаны тамған жері. Бұл өлкені қастерлеу — өткенге құрмет, болашаққа жауапкершілік.
Тақпақтар: елдік рух және ұлттық болмыс
Оқушылардың өлең-жырлары қазақ халқының ерлікке, қонақжайлыққа, кең пейілге негізделген мінезін, ұлт рухының беріктігін және дәстүр сабақтастығын айқындайды.
Маңызды ойлар
- Қазақ халқының салт-дәстүрі — ұлтты ұйыстыратын рухани тірек.
- Дәстүр — тек өткеннің қалдығы емес, бүгінгі тәрбие құралы.
- Тіл, жер, ел — біртұтас құндылықтар жүйесі.
- Өнеге — аталы сөз бен ізгі әдеттен басталады.
Тақырып өзегі
«Мың өліп, мың тірілген» халықтың жадында салт та, сөз де, ғұрып та сақталады. Ұрпақ сол аманатты қабылдап, қадірін арттырғанда ғана дәстүрдің тынысы кеңейеді.
Өлең оқыған оқушылар
Рауан, Әсем, Набира, Жақыпбек, Зейнеп, Ырысдәулет, Сандуғаш, Ерлан, Диляра, Қайрат, Балауса, Әбдіманап, Меруерт, Қуаныш, Ақниет, Нұрқанат, Тәңірберген, Жасмин.
Қазақы салт-дәстүрлер: мәні мен тәрбиелік маңызы
Төмендегі дәстүрлер — халықтың ынтымағын күшейтетін, ізеттілік пен жомарттыққа тәрбиелейтін, өмір салтын реттейтін құндылықтар жүйесі.
Асар
Бір үйдің қолынан келмейтін ауыр жұмысты ауыл болып жұмыла атқару дәстүрі. Ынтымақ пен өзара көмектің айқын үлгісі.
Асату
Ет желініп болған соң, төрдегі ақсақал табақтағы қалған етті балалар мен жігіттерге ауыз тигізуі. Бұл — үлестіру, бата, ізет белгісі.
Айттық
Айт күндері сұраған адамға берілетін сый. Жомарттық пен қуанышты бөлісудің көрінісі.
Ақсарбас
Қауіп-қатер төнгенде немесе жан қысылғанда Алла атымен айтылатын ниет, құдайы беру дәстүрімен жалғасады.
Ақ құйып шығару
Сүт тағамдарын «ақ» деп қадірлеу, оны киелі санау. «Ақты» төкпеу, аяқасты етпеу — тазалық пен құрметке баулиды.
Сыралғы
Олжамен келе жатқан аңшыдан сұралатын үлес. Мәрттік пен кеңдікті танытатын дәстүр.
Сүйінші
Қуанышты хабар жеткізген адам «Сүйінші!» деп келеді. Үй иесі разылығын білдіріп, сый ұсынады.
Шілдехана
Жаңа туған нәрестенің құрметіне жасалатын ойын-сауық, қуаныш тойы.
Шашу
Қуаныш белгісі ретінде жасалатын салтанатты дәстүр. Береке мен игі ниетті білдіреді.
Бесік
Бесік — киелі, құтты мүлік; сәбидің алтын ұясы. Ұрпақ тәрбиесіндегі тазалық, ұқыптылық, мейірім құндылықтарын ұғындырады.
Ырым-тыйым: әдеп пен тәртіп мектебі
Қазақтың тыйым сөздері — әдептілікке, тазалыққа, жауапкершілікке үндейтін қысқа да нұсқа тәрбие құралы. «Ырым-тыйым — ұлағат көзі» деуіміздің сыры осында.
Оқушылар айтқан тыйым сөздерден үзінді
- Құстың ұясын бұзба.
- Пышақтың жүзін жалауға болмайды.
- Жерді таянба.
- Бос бесікті тербетпе.
- Нанды жерге тастама.
- Түнде көлден су алма.
- Түнде айға қарап санауға болмайды.
- Кісіге қарап түкірме.
- Жұма күні кір жума.
- Көп алдында керілме.
- Бей уақытта ұйықтама.
- Кемтар адамға күлме.
- Үлкен кісіге артыңды беріп отырма.
Қанатты сөз: билер мен шешендерден қалған өнеге
Халықтың рухани қазынасының ең биік қабаты — аталы сөз. Шешендік сөздер адамды сабырға, әділетке, кішіпейілдік пен қамқорлыққа тәрбиелейді.
Қазыбек би
Өркенің өссін десең — кекшіл болма. Елің өссін десең — өршіл болма. Қиын күнде жәрдемші бол, жақыныңды басынба.
Сырым шешен
Дау мұраты — біту, сауда мұраты — ұту, қыз мұраты — кету, жол мұраты — жету.
Әйтеке би
Суалмайтын суат жоқ, тартылмайтын бұлақ жоқ… Дүние — пәни. Ең қиыны — артында жанған шырақтың қалмауы.
Төле би
Жаңбыр жаумаса жер жетім, басшысы болмаса ел жетім… Атың жақсы болса — ер жігіттің пырағы; балаң жақсы болса — жан мен тәннің шырағы; әйелің жақсы болса — иман мен берекенің тұрағы.
Мақал-мәтелдер және көріністер
- «Сөздің көркі — мақал» қағидасына сай мақал-мәтел айту сайысы өткізіледі.
- Көрініс: екі достың кездесуі.
- Көрініс: ақсақал мен баланың сәлемдесуі.
Сергіту сәті және білімді бекіту
Жұмбақтар
Екі топ бір-біріне жұмбақ жасырады. Әр топ үш жұмбақтан ұсынады.
Сұрақ-жауап (қоржындағы тапсырмалар)
- Қандай салт-дәстүрлерді білесіңдер?
- Ертеден келе жатқан мейрамдарды атаңдар (Ораза айт, Рамазан айт, Наурыз тойы, Соғым басы, Сабан той, т.б.).
- Ұлттық ойын түрлерін атаңдар (Соқыртеке, Шертпек, Ақсүйек, Орамал тастау, Сақина салмақ, т.б.).
- Үш дананы атаңдар: Абай, Шоқан, Ыбырай.
- Үш байлық: денсаулық, ақ жаулық, он саулық.
- Жеті қазына (үлгі): ер жігіт, сұлу әйел, ілім-білім, жүйрік ат, қыран бүркіт, берен мылтық.
- Жеті ата: бала, әке, ата, арғы ата, баба, түп ата, тек ата.
Концерттік бағдарлама
Туған тіл, дәстүр, ата жолы — ұлттың сәні мен мәні. Осы ойды жалғап, сахналық бөлім ұсынылады.
Би
«Жұмыр қылыш» — қыздар тобы.
Би
«Бәйге» — ұлдар тобы.
Қорытынды
Әр ұлттың өзіне тән ерекшелігі бар. Біздің тәрбие — ананың ақ сүтінен, әлдиінен, атаның қасиетті сөзінен бастау алады. Халқымыздың әдет-ғұрпын, салт-дәстүрін, тарихын білу және қастерлеу — әрқайсысымыздың борышымыз.
Алғыс
Зейін қойып тыңдағандарыңызға рахмет! Қош сау болыңыздар!
Автор туралы мәлімет
Оңтүстік Қазақстан облысы, Шардара ауданы, Ұзын-Ата жалпы орта мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Шынтемирова Зәуре Пірманбекқызы.