Денсаулық тобы
Атырау облысы, Индер ауданы, Көктем қазақ орта мектебі
Бастауыш сынып мұғалімі: Жайшығұлова Айбарша Аманқосқызы
Ғасыр дерті
Бұл материал оқушыларға есірткі, алкоголь және темекі сияқты зиянды әдеттердің жас ағзаға тигізетін зардабын түсіндіруге, өз өміріне жауапкершілікпен қарауға және салауатты өмір салтын таңдауға бағытталған.
Мақсат 1
Есірткі, ішімдік және темекінің жас ағзаға зиянды әсерін, өкінішке ұрындыратын салдарын және болашаққа әкелетін кесапатын жан-жақты түсіндіру.
Мақсат 2
Зиянды әдеттерден аулақ болуға, өзін де, өзгені де қауіптен қорғай білуге тәрбиелеу; нашақорлықтың алдын алу дағдыларын қалыптастыру.
Мақсат 3
Оқушылардың бойында салауатты өмір салтын берік орнықтыру, жеке тұлғаның санасын дамыту және өмірге деген дұрыс көзқарасын қалыптастыру.
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Плакаттар, суреттер
- Нұсқаулық-кітапшалар
- Нақыл сөздер
Дайындық барысы
Оқушыларға тақырыпқа сай материалдарды оқып, жинақтау тапсырылды. Сонымен қатар «Темекінің», «Ішімдіктің», «Нашақорлықтың адам өміріне зиянды әсері» тақырыптарына шығарма жазу, қабырға газеттерін шығару, сурет салу және сыныпты безендіру жұмыстары ұйымдастырылды.
Өту барысы
Психологиялық тренинг: «Мен өзіме сенемін!»
Мақсаты: оқушылар арасында жағымды орта мен көтеріңкі көңіл күй қалыптастыру.
- Еңбек етсем, ертеңгі бақытыма сенемін!
- Мақсатыма жеткізер уақытыма сенемін!
- Достық пен қастықты да жеңеріме сенемін!
- Ақыл-санам, білімім мен өнеріме сенемін!
- Арым таза, ақкөңіл адалдыққа сенемін!
- Абыройлы ақ ниет, адамдыққа сенемін!
Мұғалімнің кіріспе сөзі
Елбасы Н. Назарбаевтың «Қазақстан – 2030» стратегиялық бағдарламасында әрбір азаматтың денсаулығы мықты, хал-ахуалы жақсы болуы тиіс екені атап өтілген. Демек, мемлекеттің басты міндеттерінің бірі — халық денсаулығын нығайту.
ХХІ ғасыр қоғамы тек адамдар тобынан ғана емес, денсаулығы мықты, рухани дүниесі бай, жаны мен тәні таза, танымдық белсенділігі жоғары және өздігінен білім алуға ынталы тұлғалардан тұруы керек. Сондықтан біз салауатты өмір салтын насихаттап, келеңсіз жағдайлардың алдын алып, «ХХІ ғасыр — салауатты қоғам ғасыры» қағидасын өмірге енгізуіміз қажет.
Негізгі ой
«Ғасыр дерті» тәрбие сағаты — оқушыларды салауатты өмір салтын таңдауға шақыратын бағдар.
Қонақтар және ашық әңгіме
Тәрбие сағатына шақырылған мамандармен таныстыру және сұрақ-жауап форматы арқылы оқушылардың мазалаған сауалдарына жауап беру көзделді.
- Мектеп психологы: Құсайынова Гүлзада
- Мектеп медбикесі: Базарбаева Сания
- Тәрбие ісі жөніндегі орынбасар: Есқалиева Толқын
- Дене тәрбиесі мұғалімдері: Рауелова Нұрлыбек, Қапезов Алмат
- Ішкі істер бөлімі қызметкері (жасөспірімдер ісі): Мұратов Руслан
Бейнематериал және негізгі сұрақтар
«Ғасырдың өлім тұзақтары» слайд-шоуы көрсетілді. Талқылаудың өзегі:
- Болашағымыз неге байланысты?
- Бұл залалдан құтылудың жолы бар ма?
Үш қауіп: есірткі, алкоголь, темекі
Есірткі
Есірткі — адамның көңіл күйін, сана-сезімін, мінез-құлқын бұзатын, заңмен тыйым салынған қауіпті химиялық зат. Ол тәуелділік туғызады: адам есірткісіз өмір сүре алмайтындай күйге түседі.
Терминнің шығу тегі грек тіліндегі narke («ұйқы») сөзімен байланысты; кейін «narkotic» ұғымы ұйықтату, жансыздандыру, сезімсіздендіру мағынасын берген.
Маскүнемдік (алкоголь)
Маскүнемдік — алкогольді үнемі қолдану мен шамадан тыс әуестенудің салдарынан қалыптасатын дерт. Ол ағзаның бірқатар қызметін бұзып, уақыт өте тереңдей түседі.
Алкогольге тым үйір адамдардың өмір ұзақтығы орташа көрсеткішпен салыстырғанда 15–20 жылға қысқаратыны айтылады.
Темекі (шылым)
Шылым құрамында никотин және шамамен 4 000-ға жуық улы зат бар. Темекі шоғы 300°C-қа дейін қызғанда, оны сорған адамның ауыз қуысының температурасы 60°C-қа дейін көтерілуі мүмкін. Бұл ауыз, өңеш, кеңірдек, тыныс жолдары мен асқазанның нәзік жасушаларын күйдіреді.
ДДСҰ мәліметі бойынша, болашақта темекі зардабынан қайтыс болатындар саны жылына 10 миллионға жетуі ықтимал деген болжам келтіріледі.
Үндеу: Жақсы үміт пен сенімнен таймай, қуатыңды жоғалтпай, салауатты өмір салтын сақтап, болашаққа нық қадам басайық.
Сайыс құрылымы: үш топ
1) «Болашақ» тобы
Ұстанымы: шылымқорлыққа қарсы
Ұраны
Денсаулықты қорғауға
Шықтық біз де топ құрап.
Кілең сайдың тасындай,
Бес ұланнан тұрамыз.
Сөз сөйлейміз жасқанбай,
Осындай топ боламыз.
2) «Денсаулық» тобы
Ұстанымы: ішімдікке қарсы
Ұраны
Денсаулықты сақтаймыз,
Спортты біз жақтаймыз.
Барша топ алдында,
Салауатты өмірді мақтаймыз!
3) «Салауат» тобы
Ұстанымы: нашақорлыққа қарсы
Ұраны
Салауатты мақсатымыз — өмір сүру,
Өмірдің мағынасын керек білу.
Жауымыз — ішімдік пен нашақорлық,
Ұстанамыз — бұл жолдан аулақ жүру.
I кезең: Танысу
Әр топ өз ұстанымы мен ұранын таныстырып, ортақ мақсат — денсаулықты сақтау идеясын қорғады.
II кезең: «Бәйге» (сұрақ-жауап)
Әр топқа сұрақтар беріліп, жауап дайындауға 2 минут уақыт бөлінді.
I топ: «Болашақ»
Сұрақ 1
Жасөспірімдер арасында шылым шегушілік туралы не айтасыз? Шылым шегуді тастауға бола ма?
Жауап
Кейбір балалар темекі тартуды «есею» деп қабылдайды: еліктейді, қатарынан қалғысы келмейді немесе біреудің ықпалына түседі. Бірақ бұл — өз денсаулығына қасақана зиян келтіру. Темекіні тастау үшін қайрат пен табандылық қажет. Бос уақытты пайдалы өткізіп, спортпен шұғылданса, бұл әдеттен арылу әлдеқайда жеңіл болады.
Сұрақ 2
Адам денсаулығына ең қажетті нәрсе не деп ойлайсыңдар?
II топ: «Денсаулық»
Сұрақ 1
Алкоголь «ем» бе? Кейбіреулер айтқандай, жүрек ауруына пайдалы ма?
Жауап
Жоқ. Мұндай пікір көбіне пайда көздеген тараптардың сөзі болуы мүмкін. Шындығында, алкоголь инфаркт қаупін азайтпайды. Ислам тағылымында да алкоголь «ем емес, керісінше дерт әкелуші» екені ескертіледі.
Сұрақ 2
«Денсаулықтың достарын» атап шық.
III топ: «Салауат»
Сұрақ 1
Есірткіге әуестенген адамның өмірі қысқа болады дейді. Оның себебі неде?
Жауап
Нашақорлыққа шалдыққан адамдардың өмірі көбіне ұзаққа бармайды: әуелі «ләззат» үшін, кейін «ауырмау» үшін қолдануға мәжбүр болады. Ағза уланып, жүйке жүйесі әлсірейді; ауыр жағдайда мидың тыныс алу орталығы істен шығуы мүмкін.
Сұрақ 2
«Денсаулықтың қастарын» атап шық.
III кезең: «Көкпар тарту» (мақал-мәтел жарысы)
Жаман әдеттерден жирендіретін, денсаулықты дәріптейтін мақал-мәтелдердің жалғасын табу сайысы өтті.
- Ауырып ем іздегенше — ауырмайтын жол ізде.
- Шылымқор өзін ғана емес — өзгелерді де улайды.
- Темекінің көк түтіні — екі өкпеңді ыстайды.
- Ұзартқың келсе ғұмырды — таста арақ пен шылымды.
- Ішпеген, шылым тартпаған — денсаулығын сақтаған.
- Жасында темекісін будақтатқан — күркілдеп қартайғанда құлап жатқан.
- Көзге түскен қауыз жаман — шылым шеккен ауыз жаман.
- Шылымды жерге тастама — айналаны ластама.
- Түтіні тісіңді сарғайтады — уы ерте қартайтады.
- Темекінің кермегі — еріккеннің ермегі.
- Қайғы қартайтады — қуаныш марқайтады.
- Тыста ұзақ жүргенің — ұзақ өмір сүргенің.
IV кезең: Ситуациялық жағдаят (мамандар сауалы)
Ұран
Салауатты өмір салтын қолдайық!
Жаман әдеттен әрдайым аулақ болайық!
Өз өмірің — өз қолыңда, ей, жастар,
Су ішпеген гүлдей болып солмайық!
Әр топқа мамандар дайындаған жағдайлық сұрақтар беріліп, 2 минут ішінде шешім ұсыну тапсырылды.
«Болашақ» тобына
Сұрақ иесі: мектеп психологы
Жоғары сынып оқушысы: «Маған күніне бір қорап темекі алып бер. Екеуміз бірге шегеміз. Мұны тек екеуміз ғана білейік. Әйтпесе…» — деп жұдырығын көрсетіп қорқытты. Өзіңді қандай жолмен қорғайсың?
«Денсаулық» тобына
Сұрақ иесі: мектеп медбикесі
Достарыңның бәрі темекі шегеді. Ал сен шеккің келмейді, сол үшін олар сені шеттете бастады. Бірақ сен олардан бөлініп кете алмайсың. Не істер едің?
«Салауат» тобына
Сұрақ иесі: дене шынықтыру мұғалімі
Жақын досыңның аузынан бір-екі рет арақтың иісін байқадың. Айтсаң, көңіліне тиеді деп қорқасың. Досыңды қалай дұрыс жолға бағыттар едің?
V кезең: «Уланбасын өмірің» (көрініс)
Әр топ зиянды әдеттердің салдарын ашатын шағын сахналық көрініс ұсынды.
1-топ: «Зиянды әдеттер планетасы»
Адам: Уһ, жаным-ай! Енді қайда барсам екен? Қай жерде жаным рақат табар екен?
Арақ: Мен мөлдірмін! Мені ішсең рақаттанасың, көңіл күйің көтеріледі. Кел, менімен дос бол!
Темекі: Мен әдемімін, иісім де «жағымды». Әсерімнен рахат аласың. Досым бол!
Есірткі: Бәрінен де мен күштімін. Мені қолдансаң, күш-жігерің артады, көңіл күйің көтеріледі. Мен сені тастамаймын!
Денсаулық планетасының тұрғыны: Тоқтаңдар! Сырты жылтыр, іші қотыр азғырушылар! Сендер адамның болашағына кедергісіңдер. Жеңіл жол іздеп сендерге ерсе, ертең қандай ұрпақ өседі? Адам деген асыл атты мұндай жауыз нәрселермен кірлетпе!
2-топ: «Есірткіден аулақ бол!»
Автор: Ерте, ерте, ертеде — дәл қазіргі заманда — Арман деген баланы еркелетіп өсіреді. Оқу ойында болмай, жамандыққа бой алдырады.
Бала (рэп): Керек емес, үйретпе, оқымаймын ереже… Қалтам толы ақшаға, ауырмайды басым басқаға.
Бала (лирика): Тыныш еді өмірім, көріп сені өзгердім… Темекі мен есірткіні ұсынып, түсімде де жүрсің ғой.
Дәрігер: Тамырыңды умен суарып, инемен денеңді тесуге неге келістің? Көк түтінмен уланып, ащы суды неге іштің?
3-топ: «Спортшы жігіт»
Спортшы жігіт жаттығып жүргенде, темекі тартып, ішімдік ұстап жүрген достары келеді. Арада 5 жыл өткен соң: спортшы — әлем чемпионы, ал зиянды әдетке ерген достары — азып-тозған күйде.
Спортшы жігіт:
Уа, халқым, назар аудар денсаулыққа,
Өмірде бақыттысың денің сау да.
Денсаулық — терең бақыт деген сөзді,
Құр айтпаған ғұлама данамыз да.
VI кезең: «Ғасыр тағдыры үшін күресейік!» (сурет байқауы)
Әр топ өз суретін қорғап, негізгі ойды қысқа әрі нық тұжырыммен жеткізді.
«Болашақ» тобы
«Темекінің түтінін сорсаң — уланып, өзіңді өзің жіпсіз байлап шырмайсың.»
«Денсаулық» тобы
«Болар бала кісілікке үйір, тозар бала ішімдікке үйір.»
«Салауат» тобы
«Есірткіге жолама — жетелейді молаға.»
Қорытынды бөлім: «Достық ағашы»
Оқушылар жүрекжарды тілектерін «Достық ағашына» іліп, ортақ ойды түйіндеді: денсаулық — бақыттың тірегі, ал оның кепілі — салауатты өмір салты.
Талқылау сұрақтары
- Дені сау адам қандай болады?
- Денсаулықты сақтау үшін не істеу керек?
Мұғалімнің қорытынды сөзі
«Ауырып ем іздегенше, ауырмайтын жол ізде» дейді дана халқымыз. Өмірді ұзарту да, қысқарту да — өз қолымызда. Адам өмірге бір-ақ рет келеді. Денсаулықты күте білсек, табиғат бергеннен де көп береді.
Түйін
Бақытты болу үшін — денсаулық керек. Денсаулықтың кепілі — салауаттылық. Тіршіліктің негізі — салауатты болашақ.
Қорытынды сөз беру: мектеп психологы Гүлзада Мәжитқызы.