Конвенцияның негізгі ережелері
Мектептегі құқықтық тәрбиенің күнделікті тәжірибесі
«Саған құқықтық көмек керек пе?» тақырыбы аясында мектебімізде бірқатар іс-шаралар жүзеге асырылуда. Сынып жетекші ретінде мен оқушыларға құқық және құқықтың адамға жүктейтін міндеттері туралы үнемі түсіндіру жұмыстарын жүргіземін. Бұл бағыттағы жұмыстың өзегі — баланың құқықтық сауатын арттырумен қатар, жауапкершілік мәдениетін қалыптастыру.
Жазба жұмыстары арқылы бағалау
«Сенің құқығың — менің құқығым», «Өз құқығыңды білесің бе?», «Менің отбасым» сияқты тақырыптарда шығарма жаздырып, олардың құқықтық санасының өсу деңгейін бақылап отырамын.
Сұрақ-жауап және түсіндіру
БҰҰ қабылдаған Бала құқықтары туралы конвенцияның мәнін (конвенция — келісім, шарт), Қазақстанның оны мақұлдаудағы мақсаттарын талқылаймыз.
Баланың тек ата-анасының ғана емес, мемлекеттің де бақылауында екенін сезінуі — елжандылық пен мемлекетшілдік қасиеттерді қалыптастыруға берік негіз.
Қоғамдық деңгейдегі қозғалыс және институционалдық қолдау
Балалар құқықтарын қорғау ісі республикалық орталықтармен ғана шектелмей, облыс орталықтары мен өңірлерде де қарқын ала бастады. Мұның өзі мұғалімдерден нақты іс-шаралар туралы деректер мен дәлелді нәтижелерді жиі талап етуден байқалады. Бұл — мемлекетіміздің әлеуметтік-экономикалық дамуы күшейіп, балалардың қауіпсіз әрі еркін балалық шағын қамтамасыз етуге деген жауапкершілік артып отырғанының көрінісі.
Халықаралық әріптестікке мысал
30 қаңтар күні Астанада Қазақстандағы адам құқықтары жөніндегі уәкіл Асқар Шәкіров, Норвегия Корольдігінің елшісі Даг Малмер Халворсен және ЮНИСЕФ өкілінің орынбасары Радослав Жеках балалар құқығын қорғауға бағытталған бірлескен жобаны іске асыру жөніндегі келісімге қол қойды.
Радослав Жеках (ЮНИСЕФ)
«Кез келген баланы қатыгездік пен зорлық-зомбылықтан қорғау қажет. Қазақстанда бұл құжат барлық аймақта жұмыс істейтін болады».
Асқар Шәкіров (Уәкіл)
«Қалалық жерде балалар құқықтарының сақталуын зерттеу, мектептерде зорлық-зомбылықтың алдын алу және құқығы толық қорғалмаған балаларға көмек көрсету — негізгі міндеттердің бірі».
Бала құқықтары туралы конвенция: қысқаша бағдар
Балалардың құқықтарын қорғау жөніндегі алғашқы ұйым 1919 жылы пайда болды. 1924 жылы Ұлттар лигасы Женева бала құқықтары туралы декларациясын, 1959 жылы БҰҰ Бас Ассамблеясы Бала құқықтары декларациясын қабылдады. 1979 жыл Халықаралық Бала жылы болып жарияланып, он жылдан кейін Бала құқықтары туралы конвенция қабылданды.
Конвенцияның негізгі ережелері
- Өмір сүру, есімі болуы, азаматтыққа ие болу және басқа да базалық құқықтар.
- Аман-сау отбасылық өмір сүру құқығы.
- Жеке тұлға ретінде еркін дамуына жағдай жасалуы.
- Денсаулығын сақтау және нығайту құқығы.
- Білім алу және мәдени дамуға қол жеткізу құқығы.
- Төтенше жағдайларда баланы қорғау тетіктері.
Қазақстан Бала құқықтары туралы конвенцияны 1994 жылы ратификациялады. Содан бері бала құқықтарын қорғауға қатысты көптеген халықаралық конвенциялар мен хаттамаларға қосылып, жүйелі жұмыстар жүргізіп келеді. Елімізде Балалардың құқықтарын қорғайтын комитет және оның өңірлік департаменттері бекітілген ережелер негізінде қызмет атқаруда.
Сынып жетекші: мектеп пен отбасының арасындағы тірек тұлға
Қазір — қоғам болып нақты іске кірісетін уақыт. Әсіресе мектеп ұжымдары мен сынып жетекшілерінің көтеретін жүгі жеңіл емес. Мектеп жасындағы балалармен тікелей қарым-қатынаста болатын сынып жетекші — оқушының күнінің жартысындағы іс-әрекетінің куәгері, бақылаушысы әрі баланың рухани әлемінің бағытын бағамдайтын ерекше тұлға.
Дәнекерлік міндет
Сынып жетекші — оқушылар мен пән мұғалімдері, мектеп пен ата-ана арасындағы байланыс көпірі. Ал отбасында баланың мінез-құлқының іргетасын ата-ана қалайды. Екі тараптың мүдделестігін ұмытпай, бірлесе әрекет етуі — ортақ міндет.
Әлеуметтік шынайылық
Балалардың отбасылық-әлеуметтік жағдайы әртүрлі. Сондықтан сынып жетекшіліктің құзыреттік ауқымы мен әлеуметтік маңызына мемлекет тарапынан көбірек назар қажет. Комитет жұмысы нәтижелі болуы үшін мемлекеттік және жергілікті уәкілетті органдардың қызметін жандандыратын заңнамалық өзгерістер де маңызды.
Балалар құқықтарын біле ме, құқықтары қорғалып отыр ма?
Бұл сұраққа мен: иә, балалар өз құқықтарын біледі және мемлекеттің қамқорлығын сезініп келеді, — деп жауап берер едім. Дегенмен жаңа заманның күрделі қырлары да бар: ақпараттық дәуір, жаһандану, құндылықтар қақтығысы — дамумен қатар тәуекелді де күшейтеді.
Алаңдататын мәселелер
- Балалар арасындағы зорлық-зомбылық.
- Қыз балалардың ерте жыныстық қатынасқа түсуінен туындайтын зардаптар.
- Өзіне-өзі қол жұмсаудың (суицид) жиілеуі.
- Суық қару қолдануға байланысты қасіретті оқиғалар.
Бұл қатерлердің алдын алу үшін әрбір қазақстандық өз жауапкершілігін терең сезінуі тиіс.
Отбасы әл-ауқаты және рухани тәрбие
Қазақ халқы бала тәрбиесіне ежелден терең мән берген. «Балаң жақсы болса, есіктегі басыңды төрге сүйрер; жаман болса, төрдегі басыңды есікке сүйрер» деген даналық өзекті. Әр отбасының әл-ауқаты артып, әр ата-ана баласының рухани-адамгершілік және имандылық тәрбиесіне жауапкершілікті күшейтсе, еліміз өркениетті елдер санатында нық орнығар еді.
Ұстаздық мұрат
Мен өз мамандығымды мақтан тұтамын. Мектепке кездейсоқ келген адам емеспін; балаларға берген білімім мен тәрбием зая кетпейді деп сенемін. Қоғамда барымызды бағалап, жоғымызды толықтыру өз қолымызда екенін әр азамат түсінсе, «бала — болашағымыз» деген асыл мұрат жүзеге асады.
Менің ұстаздық асыл мұратым — елімнің келешек тұтқасы да, кірпіші де бола алатын азамат тәрбиелеу.