Алпамыс батыр бейнесі, Алпамыс батыр жыры
Пән
Әдебиет
Тақырып
Батырлар жыры. «Алпамыс батыр»
Негізгі мақсат
«Алпамыс батыр» жыры арқылы жыршылық өнерді таныту.
Нәтиже фокусы
Түсіну → қолдану → талдау → жинақтау → бағалау.
Сабақ міндеттері
1) Ерлік идеясын таныту
Жырдағы ерлік пен батырлықты, елді сыртқы жаудан қорғау кезеңін таныту. Алпамыс бейнесінің халықтың алып қуаты, қажымас қайраты, сарқылмас күшінің көрінісі екенін дәлелдеу.
2) Сөйлеу және жазу құзыреттілігін арттыру
Сабақ барысында Алпамысқа тән қасиеттерді саралап талдау арқылы оқушының көркем сөйлеу, көркем жазу дағдыларын дамыту. Жырды сүйсіне жырлап, ұрпақтан ұрпаққа мұра ету және отаншылдық идеясын асқақтату.
3) Адамгершілікке тәрбиелеу
Алпамыс бойындағы ізгі қасиеттерді оқушы бойына дарытып, өз елін, Отанын сүюге және адал қызмет етуге тәрбиелеу.
Күтілетін нәтижелер
Оқушы меңгереді
- Тақырып бойынша бұрынғы білімін еске түсіреді.
- Сұрақтарға сүйене отырып, түсінігін өз сөзімен жеткізеді.
- Жырдың мазмұнын толық меңгереді.
- Оқулықтағы үзінді бойынша жыр жолдарын жатқа оқиды.
- Кейіпкерлерді талдай алады.
- Ойын жазбаша түрде жүйелі жеткізеді.
Дереккөздер
- «Алпамыс батыр» жыры және Алпамыс батыр бейнесі.
- «Қазақ әдебиеті» энциклопедиялық анықтамалығы.
- Жырдың оқиғалық және бейнелік суреттері (көрнекілік материал).
Сабақтың басталуы: ынтымақтастық атмосферасы
Жылы амандасу және «есім арқылы тілек» тәсілі
Оқушылармен жылы амандасып, бүгінгі тақырыпқа сай шағын кіріспе жасалады: «Біздің есіміміз жырдан орын алған». Мақсат — көңіл күйді көтеріп, ортақ жұмысқа жұмылдыру.
Сабақтың алғашқы минуттарында оқушылар өз есімдерінің мәніне сүйеніп, сабаққа қатысты тілектер айтады. Бұл әрекет жауап беруге еркіндік беріп, сөйлеу мәдениетін жұмсақ түрде іске қосады.
Құндылыққа бағытталған үш қадам
1) «Ақылды хандар» тақырыбы
Ел басқарған хандардың құрметіне қойылған есімі бар оқушылар тақтаға шығып, тілек айтады: Абылай, Ералы, Ерасыл, Томирис, Темірлан, Мәлік. Мұғалім бағыттайды: бүгінгі сабақта барлығы ақылды әрі батыл жауап берсін.
2) «Серіктері мен жұбайлары» тақырыбы
Сұлулыққа қатысты есімі бар қыздар тілек айтады: Құралай, Шынар, Ұлығай, Ажар, Перизат, Бибігүл. Негізгі ой: білімді сұлу да көркем сөзбен көрсету.
3) Еркін тілек
Қалған оқушылар да ой қосады. Мысалы:
- Мұхтар: «Есімім ерекше, таңдамалы дегенді білдіреді. Бүгінгі сабақтағы жауаптарымыз да ерекше болсын».
- Аида: «Есімім сыйақы, пайдалы деген мағына береді. Бүгінгі сабақта еңбегіміз бағаланып, жақсы “сыйақы” — бестіктер алайық».
Топқа бөлу және ынталандыру
Қалыптасқан позитивті көңіл күйді сақтай отырып, оқушылар жасырынған сөздер арқылы топқа бөлінеді. Одан кейін мектептегі «Батырлар жыры» үйірмесінің оқушыларымен телекөпір арқылы байланыс орнатылып, жырды айту мақамдары тыңдатылады. Бұл кезең оқушыны жырдың табиғи әуезіне жақындатып, мәтінді қабылдауды жеңілдетеді.
Ескерту: сабақтың басқа кезеңдері толық нұсқада (видеода) берілген.
Блум таксономиясы бойынша сабақ құрылымы
1) Білу
Мақсаты: жаңа ұғымды ұғыну, бұрынғы білімді еске түсіру.
Топтық ұрандар
- 1-топ: «Батыр туса — ел ырысы»
- 2-топ: «Ер қаруы — бес қару»
- 3-топ: «Ат — ер қанаты»
- 4-топ: «Еліңді сүйсең — ерлік істейсің»
Нәтиже: тақырып бойынша бұрынғы білім жаңғыртылып, негізгі мәліметтер ортаға салынады.
2) Түсіну
Мақсаты: жаңа білімді түсіну, өз сөзімен жеткізу, түсіндіру және болжам жасау.
Сұрақ 1
«Әзіреті-Қаратау әулиенің кені еді» — бұл тіркестің мәнін қалай түсіндіресің?
Сұрақ 2
«Атбесік салып, басына қабірін бұлар түзеді» дегенді қалай ұғасың?
Сұрақ 3
«Ғайып-ерен қырық шілтен баланы қолдап демеді» тіркесіне түсінік бер.
Нәтиже: оқушы сұрақтар бойынша өз түсінігін айтады.
3) Қолдану
Мақсаты: жаңа білімді тәжірибеде қолдану, нақты жағдайға пайдалану.
Оқушыларға бағытталған сұрақтар: «Жыр тыңдап көрдің бе? Жырлауды орындай аламыз ба? Жыр дегенді қалай түсінеміз?»
Нәтиже: оқулықтағы үзінді сұрақ-жауап түрінде жатқа оқылады; жыр мазмұны толық меңгеріледі; үзінді бойынша жыр жолдары жатқа айтылады.
4) Талдау
Мақсаты: кейіпкер әрекеттерін салыстыру, себеп-салдарды ашу.
Тірек ой: «Алпамыс — досқа берік, жауға мейірімсіз батыр».
Қолданылатын тәсіл: «Қарама-қарсы элементтер» стратегиясы — «Кім дос? Кім жау?»
5) Жинақтау
Мақсаты: білімді біріктіру, жаңа тұжырым жасап, өз көзқарасын қалыптастыру.
«Жыр кейіпкерлері бізде қонақта» форматы қолданылады. Тәсіл: «Автор орындығы» стратегиясы.
Нәтиже: оқушы кейіпкер атынан сөйлеп, позициясын негіздейді.
6) Бағалау
Мақсаты: жаңа білімді тәжірибеде қолдану және ойды дәлелдеп бағалау.
Үй тапсырмасы
- «Алпамыстай тұлға бүгінгі күні дүниеге келуі мүмкін бе?»
- «Еліңді неден қорғар едің?»
Нәтиже: Алпамыстың атынан қазақ елінің балаларына хат жазу. Оқушы өз ойын жазбаша түрде жүйелі жеткізеді.
Бағалау: топтағы оқушылар бағалау парағы арқылы топ жұмысын және бірін-бірі өзара бағалайды.