Салт - дәстүрді сақтай біл
Сайыс тақырыбы: Наурыз
Мақсаты
- Мектеп, ата-ана және оқушы арасындағы байланысты нығайту.
- Қазақ халқының ұлттық өнерін, салт-дәстүрін, әдет-ғұрпын дәріптеу.
- Оқушының танымдық және шығармашылық қабілетін шыңдау.
- Отбасы ынтымақтастығына, татулыққа тәрбиелеу.
Әдісі
Ата-аналар мен оқушылардан құралған командалық сайыс.
Ерекшелігі: сахналық жүргізу, сұрақ-жауап, ырым-тыйым түсіндіру, өнер көрсету, салт-дәстүрге қатысты тапсырмалар.
Қатысушылар
Ата-аналар тобы
«Наурыз»
Оқушылар тобы
«Еркем-ай»
Мерекелік ашылу сөздері
1-жүргізуші
Тыңдаңыздар, тыңдаңыздар! Босқа қарап тұрмаңыздар.
Наурыз тойы басталды — көргендер де арманда, көрмегендер де арманда. Қызықтан тыс қалмаңыздар!
Мереке — Наурыз, жыл басы! Наурыз тойы құтты болсын!
Шашу шашып, жер бетіне көк толсын! Даламызға бұл жаңа жыл құт болсын!
Шашу, шашу, шашайық, ақ сандықты ашайық. Бұл мереке, бұл тойда керемет рәсім жасайық!
Рәсім
Шашу шашу (сахналық көрініс).
2-жүргізуші
Ежелгі Шығыс елінің аңсаған арманы, ойы бар — шер тарқатар дәстүрлі Наурыз тойы бар.
Кеңінен елге тараған, негізі ерте қаланған еңбек пен шаттықтың жыл басы Наурыздан басталған.
Наурыз келсе — құт келгені, халайық! Есік ашып, шашу шашып, ел боп қарсы алайық.
Салт-дәстүрмен жарасса, жаңаша қайта түлеп, жарыса өнер көрсетіп, той тойлайық тамаша!
Құттықтау
Мектеп атынан мерекелік құттықтау сөзі және марапаттау.
Қазылар алқасы
Қазылар әділдікті орнықтырып, білім мен тапқырлық сайысында кімнің жауабы кәміл шыққанын бағалайды. Қатысушылардың шеберлігі мен білімін сараптап, әділ баға беру — қазылардың міндеті.
Ашық-жарқын жүздері мен күлімдеген көздері бағалауға дайын қазылар алқасын төрге шақырамыз.
Құрамы
- 1.Аты-жөні көрсетіледі
- 2.Аты-жөні көрсетіледі
- 3.Аты-жөні көрсетіледі
Сайыс құрылымы: 4 кезең
I кезең — «Сәлем — сөздің анасы»
Командалардың таныстыруы: әдеппен, ізетпен, өнермен өрнектелген сәлемдесу.
II кезең — «Артық болмас білгенің…»
Қоржындағы сұрақтарға жедел әрі нақты жауап беру арқылы білім мен тапқырлық сыналады.
III кезең — «Ұлағатты ырым-тыйым»
Ырым-тыйымдардың мәнін ашып, тәрбиелік мағынасын түсіндіру.
IV кезең — «Өнерлі өрге жүзер» және «Салт-дәстүрді сақтай біл»
Өнер көрсету, сондай-ақ ұсынылған заттарға қарап олардың қолданылуын айтып, дәстүрмен байланысын бағалау.
II кезең: «Артық болмас білгенің…» (сұрақ-жауап)
| № | Сұрақ | Жауап |
|---|---|---|
| 1 | Түйенің сүті | Шұбат |
| 2 | Жүннен жасалған бұйым | Киіз |
| 3 | Сәндік бұйым жасайтын адам | Зергер |
| 4 | Ұлыс күні жасалатын тағам | Наурыз көже |
| 5 | Адамның 12 жылда бір келетін жас өлшемі | Мүшел жас |
| 6 | Жылқы атасы | Қамбар ата |
| 7 | Желмая мініп, шұрайлы жер іздеп өмір кешкен кім? | Асан қайғы |
| 8 | Байғазы деген не? | Жаңа киімге байланысты берілетін ақшалай не заттай сыйлық |
| 9 | Базарлық деген не? | Алыс сапардан әкелінетін сыйлық |
| 10 | Қыс қатты болып, малдың жаппай қырылуы | Жұт |
| 11 | Наурыз төл | Наурыз айында туған мал төлі |
| 12 | Наурыз көк | Қар еріп, жер бусанып, алғаш шыққан көк |
III кезең: «Ұлағатты ырым-тыйым»
Қазақ халқының ырым-тыйымдары — тәлім мен тәрбиенің қайнары. Бұл кезеңде қатысушылар әр тыйымның астарындағы мағынаны түсіндіреді.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Бала бас ұстамайды. Неге?
- Нанның қиқымын жесе не болады?
- Сәбидің тоңқайып, екі аяғының астынан қарауы нені білдіреді?
- Жас балаға бұғана ұстатпайды. Неге?
- Қыз балаға жілік ұстатпайды. Себебі неде?
- Бала алғаш жолға шығатын жолаушыға қандай ырым жасайды?
- Батырдың, ақынның, шебердің, палуанның сарқытын жегізсе немесе олар сәбидің аузына түкірсе, не болады?
- Сәбиге көз тимес үшін не істейді?
Көркем бөлімі
Наурыз тойы — береке, Наурыз тойы — мереке. Қызық думан құрып, күй шертіп, ән саламыз.
Сахналық шақыру
Ортаға домбырамен ән орындаушыны шақырамыз. Қабыл алыңыздар.
IV кезең: Өнер және салт-дәстүр
«Өнерлі өрге жүзер»
Қатысушылар өз өнерлерін көрсетеді. Шебер қол, әсем ән, әсерлі күй — бәрі де халық мұрасымен сабақтасады.
«Асыл тастан, өнер жастан шығады» — өнердің де, өнегенің де бастауы жасампаздықтан.
«Салт-дәстүрді сақтай біл»
Экранда немесе сахнада ұсынылған заттарға қарап, олардың мәнін, қолданылуын және дәстүрдегі орнын түсіндіру.
Тақырыптық еске салу
Шілдехана, бесік той, тұсаукесер, сүндет той — бәрі де ұлттық тәрбиенің алтын арқауы.
Ортақ көңіл-күй
Күй шертіліп, ән айтылып, би биленетін сәт — мерекенің ең шырайлы көрінісі.
Көрермендерге күлдіргі жұмбақтар
- Кім барлық тілде сөйлейді? (Жаңғырық)
- Тышқан аулағышты бес әріппен қалай атайды? (Мысық)
- Үш түйеқұс ұшып келеді. Аңшы олардың бірін атып алды. Қаншасы қалды? (Түйеқұс ұшпайды)
- Қандай бөшкеге су құюға болмайды? (Толып тұрған бөшкеге)
Ән шашуы
Құрметті көрермендер, қатысушылар, қонақтар! Сіздердің құрметтеріңізге арналған әнді қабыл алыңыздар.
Қорытынды және марапаттау
Қазылар сөзі
Сайыс барысында білмегенімізді үйрендік, білгенімізді бекіттік. Ендігі сөз — қазылар алқасында.
Марапаттау рәсімі: жеңімпаздарды анықтау, алғыс хаттар мен сыйлықтарды табыстау.
Бата және алғыс
«Баталы құл арымас, батасыз құл жарымас. Батамен ел көгереді, жауынмен жер көгереді» — демекші, балаларға әжелеріміз бата берсін.
Ана — ең қастерлі сөз. Бүгінгі сайысқа қатысқан ата-аналарға шын жүректен мың алғыс!
Қоштасу тілегі
Бақытың бастан кетпесін, жамандық қуып жетпесін. Әсем күлкі жүзіңнен өмір бойы кетпесін.
Сау болыңдар, көріскенше! Қайта айналып келгенше. Жиі келіп тұрыңдар — қоштасайық ендеше.