Түсіну стратегиясы
Сабақтың тақырыбы
Сәбит Дөнентаев: «Бозторғай» және «Ой» өлеңдері.
Сабақтың мақсаты
- Сәбит Дөнентаев туралы мәлімет беру, өлеңдердің мазмұнын ұғындыру.
- Өлеңдерді мәнерлеп оқуға, талдауға, ой-пікір айтуға және өз жұмысына баға беруге тәрбиелеу.
- Ой-өрісті кеңейту, ауызша сөйлеу мәдениетін дамыту.
Ұйымдастыру деректері
- Көрнекілік
- С. Дөнентаев портреті, шығармалары, слайд, бағалау парағы
- Әдістер
- Сұрақ-жауап, топтастыру, талдау, суреттеу, РАФТ, Блум таксономиясы
- Түрі
- Жаңа сабақ
- Пәнаралық байланыс
- Тарих, биология, өнер
I. Ұйымдастыру
Оқушыларды түгендеу, сабаққа дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын сұрау
- 1-топ: С. Дөнентаевтың өмірі мен шығармашылығы
- 2-топ: «Заман кімдікі» өлеңі
- 3-топ: Ой толғау
III. Жаңа сабақ
Оқушылар поэзиялық мәтінді түсіну, талдау және пікір айту дағдыларын жүйелі түрде дамытады.
Қызығушылықты ояту
Топтастыру стратегиясы арқылы оқушылар ақын тұлғасын жан-жақты тануға бағытталады.
Топтастыру сұрақтары
С. Дөнентаев қай жылдары өмір сүрді?
Тарихи кезеңмен байланыстыра отырып жауап беру.
Ол туралы қандай деректер білесіңдер?
Өмірбаян, еңбегі, қоғамдық орны.
Қай жерде туып-өскен?
География мен тарихи ортаға назар аудару.
Ұрпақтары бар ма? Атқарған қызметтері қандай?
Дереккөздермен нақтылау.
Сәбит Дөнентаев — ақын, ұстаз, жазушы, аудармашы, қоғам қайраткері, сондай-ақ мысалшы, сатирик ретінде танылған қаламгер.
Мағынаны тану
«Бозторғай» өлеңіндегі ой өзегі түсіндіріліп, оқушылар мәтін мазмұнын талдау арқылы түйін жасайды.
Биологиялық анықтама: бозторғай
Бозторғайлар — торғайлар отрядына жататын сайрағыш құстар тұқымдасы. Олар жер шарында кең таралған, Қазақстанда 13 түрі кездеседі.
- Мекені: шөл, шөлейт, қиыршықтасты жазық, тау жайылымы, елді мекен маңы, кейде орман алаңы.
- Дене тұрқы: 12–23 см; қанаты ұзын, аяқтары қысқа; артқы бармағында ұзын тырнақ болады.
- Қанат ұзындығы: 8,5–14 см; салмағы: 30–48 г; түсі көбіне мекеніне бейімделеді.
- Жыл құсы; өсімдік дәні мен жәндіктермен қоректенеді, арамшөп дәнін жеп пайда келтіреді.
Мәдени контекст: «Жерұйық» ұғымы
Аңызда Асанқайғы жау алмайтын, жұт келмейтін, шөбі шүйгін, суы мол, ел ішіне алауыздық кірмейтін құтты мекенді іздейді. Сол мамыражай өмірді «қой үстіне бозторғай жұмыртқалайтын» тіркесімен бейнелейді.
Маңызды ой
Бозторғай бейнесі — тыныштық, теңдік, татулық идеясын астарлап жеткізудің көркем құралы.
Түсіну стратегиясы: топтық жұмыс
Әр топ мәтінді оқып, мазмұнын өзара түсіндіріп, ортақ қорытынды жасайды.
1-топ
«Бозторғай»
2-топ
«Ой»
Өлеңдердің өзектілігі
- Халыққа адал қызмет ету.
- Істі оймен жүйелеп, жауапкершілікпен орындау.
- Таптық көзқарасқа берілмеу, адамды адам ретінде құрметтеу.
- Зорлық-зомбылық пен әлімжеттікке жол бермеу.
Талдау стратегиясы
Өлеңді құрылысына қарай талдау (бунақ, буын, ұйқас, көркемдік тәсілдер).
- Құрылымы
- 3 бунақ
- Буын өлшемі
- 11–12 буынды
- Ұйқас
- а, а, б, а (қара өлең ұйқасы)
Бейнелі сөздер мен образдар
Өлеңдегі құстар арқылы қоғамдағы иерархия, билік, әлсіздің мұңы сияқты астарлы ойлар беріледі.
Бүркіт
«Құс патшасы»
Лашын
«Хан»
Тұрымтай
«Төре»
Бөдене
«Аға»
Талдауда «ішкі мұң», «жаны тыныш», «шаққанын/шақпағанын», «жатқанын/жатпағанын» тәрізді тіркестердің эмоциялық реңкі мен мәнін ашуға назар аударылады.
Шығармашылық және қорытындылау
Оқушылар ойды болжайды, дәлел келтіреді, қорытынды жасайды; кейін шығармашылық тапсырмалар арқылы ойын бекітеді.
Суреттеу
Өлең мазмұны бойынша болжам жасап, дәлел келтіріп, қорытындылау.
- Болжау: кейіпкер әрекетінің себебін анықтау.
- Дәлел: мәтіннен үзінділер мен тірек сөздерге сүйену.
- Қорытынды: автор идеясын тұжырымдау.
РАФТ (шығармашылық жұмыс)
Рөл, аудитория, формат, тақырып арқылы өлең идеясын жаңа қырынан жеткізу.
Рөл
Кейіпкер
Аудитория
Оқырман
Формат
Хат/эссе
Тақырып
Түйін ой
Блум таксономиясы бойынша «Ой толғау»
Білу
Өлең кейіпкерлерін атаңыз. Кейіпкерлер не істеді?
Түсіну
Неліктен өлең осылай аталды?
Қолдану
Бозторғайдың мұңын неге бағаламады?
Талдау
Өлеңнің түйіні қай тұста берілген?
Жинақтау
Бозторғайды басқа құстармен салыстырыңыз.
Бағалау
Бозторғай әрекеттеріне баға беріңіз.
Қосымша деректер келтіріліп, өлең идеясының бүгінгі өмірмен байланысы талқыланады.
Қорытынды
Адам — өмірге қонақ. Бүгінгі сабақтың түйіні: жаман қасиеттерден аулақ болып, қайырымды әрі адал өмір сүруге ұмтылу.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үйге тапсырма
- 1. Сәбит Дөнентаевтың «Ой» өлеңін жаттау.
- 2. «Сәбит — ел бірлігін жырлаған ақын» тақырыбында шағын шығарма жазу.
- 3. Екі өлеңді салыстыру (ортақ идея, айырмашылық, көркемдік тәсіл).
Бағалау
Оқушылардың жұмысы бағалау парағы арқылы қорытындыланып, нәтижесі жарияланады.
Назарда
- Мәнерлеп оқу сапасы
- Талдау дәлдігі мен мәтінге сүйенуі
- Пікір айту мәдениеті және топтық жұмыс