Құранның сөзі құдайдың сөзі
Мақсаттар
Білімділік
Оқушылардың инабаттылық туралы түсінігін кеңейту, тәрбиенің қоғамдағы маңызы мен пайдасы жөніндегі мағлұматтарды таныстыру.
Дамытушылық
Ислам құндылықтары мен теріс бағыттағы діни ағымдар туралы білімді тереңдету; ой-өрісті, қызығушылықты, белсенділікті арттыру; ана тілін, ата салтын, адамгершілік қасиеттерді қадірлеуге баулу.
Тәрбиелік
Ұлттық педагогика негізінде имандылыққа, инабаттылыққа, адалдыққа, еңбекқорлыққа, достыққа, ерлікке, ізденімпаздыққа, іскерлікке, ұқыптылық пен дәлдікке тәрбиелеу; салт-дәстүрді құрметтеуге үндей түсу.
Кіріспе сөз: ұрпақ тәрбиесі — ортақ жауапкершілік
Мұғалімнің ойы
Имандылық — адамның ішкі мәдениеті мен рухани беріктігінің тірегі. Дінін, тілін, ата салтын таныған адам жаман мен жақсыны ажырата алады. Сондықтан бұл сабақта «Имандылық – инабаттылық айнасы» тақырыбын бірге талқылап, ой бөлісеміз.
Жүргізушінің ойы
Егемен еліміздің ертеңі — болашақ ұрпақтың қолында. Ұлттық тәрбиені жүрекке ұялатып, санаға сіңіру — бүгінгі білім мен тәрбиенің басты міндеті. Өкінішке қарай, қоғамда ата-анасын қарттар үйіне тапсыратын, отбасылық жауапкершіліктен қашатын, алаяқтық пен маскүнемдікке бой алдырған жағдайлардың көбеюі — ұлттық тәрбиенің әлсіреген тұстарын аңғартады.
Мектептегі имандылық тәрбиесі оқушылардың бойына ізгі қасиеттерді сіңіріп, ұлттық дәстүр мен әдет-ғұрыпты түсінуге, ұлтжанды азамат болып қалыптасуға ықпал етеді.
Осы сабақтың қонағы — Орталық мешіттің имамы Мерғали Жүніспекұлы. Ол оқушылардың сауалдарына жауап беріп, маңызды мәселелер бойынша түсіндіру жұмыстарын жүргізеді.
Оқушылардың түсінігі: Ислам туралы негізгі ұғымдар
Тақырыпқа кіріспе ретінде оқушылар мұсылман діні туралы білетін негізгі түсініктерін ортаға салды.
Пайғамбар және дін
- Ислам дінін жеткізген — Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбар. Ол тарихи тұлға, Меккеде дүниеге келген.
- Ислам дінін ұстанатын адамдар — мұсылмандар.
Жұма және мешіт
- Мұсылмандар үшін қасиетті күндердің бірі — жұма.
- Мешіт — мұсылмандардың қасиетті орны; шындық пен тазалыққа шақыратын рухани мекен.
Ораза тәрбиесі
Ораза адамды өзін-өзі тәртіпке шақырып, жаман істерден тыйылуға үйретеді: өтірік, өсек, дау-жанжалдан, біреуді жамандаудан, дауыс көтеруден сақтандырады. Кешірімділік пен мейірімділікті күшейтеді, айналадағы адамдарға қамқорлық жасауға жетелейді.
Құран және пітір-садақа
- Исламның қасиетті кітабы — Құран.
- Рамазан айында жан басына белгіленген мөлшерде пітір-садақа беріледі; ол мұқтаж, жетім, мүсәпір адамдарға арналуы мүмкін.
Имандылық пен бес парыз
Аллаға сенім адамның ішкі тазалығын сақтауға, дұрыс жол табуға көмектеседі. Иман қанағат, сабыр, ұстамдылық, қайсарлық секілді қасиеттерді нығайтады. Мұсылманның бес парызы:
- 1) Алланың бірлігіне және Мұхаммед (с.ғ.с.) пайғамбардың елшілігіне иман келтіру
- 2) Намаз оқу
- 3) Ораза ұстау
- 4) Садақа беру
- 5) Қажылыққа бару
Шариғат қағидалары адамды қылмыстан, қиянаттан, өтіріктен, зорлықтан сақтануға шақырады. Өзімшілдік пен әділетсіздік — күнәға бастайтын әрекеттер.
Пікірталас: «Имандылық» деген не?
Пікірталас басталар алдында тәрбиелік мәні бар бейнеүзінді көрсетіледі. Одан кейін оқушылар өз ойларын ортаға салып, имандылықтың жеке адам өміріндегі, отбасыдағы және қоғамдағы рөліне тоқталады.
Абайла, адасу: теріс бағыттағы діни ағымдар
Соңғы жылдары өзге елдерден келген теріс жолды насихаттаушылар көбейіп, ұлттық салт-дәстүрге қайшы пікірлер таратуда. Дінді желеу еткен кейбір топтар жастарды, тіпті мектеп жасындағы балаларды да өз ықпалына тартуға тырысады. Бұл жағдай қасиетті Ислам дінін экстремизммен байланыстырып көрсетуге себеп болып, қоғамда алаңдаушылық тудырады.
Назар аударатын қағида
Теріс ағымдардың басты белгілері — қоғамды бөлшектеу, дәстүрді жоққа шығару, заңға бағынбауға итермелеу, адамдар арасында жік салу және психологиялық ықпал ету тәсілдерін қолдану.
Ағымдар мен топтар туралы қысқаша мәлімет
Салафилер
Кей өңірлерде таралған. Кейбір өкілдері дәстүрлі діни-мәдени амалдарға қарсы пікір айтады. Құран мәтіндерін өз түсінігімен бұрмалап тәпсірлеу қаупі жиі айтылады.
Такфиршілер
Өздерін «таза мұсылман» санап, өзгелерді орынсыз айыптауға бейім. Мұсылмандар арасына жік салу, қоғамнан оқшаулану секілді ұстанымдарымен қауіпті.
«Таза ислам» деп аталған радикал топтар
Дінді сылтау етіп, құқыққа қайшы әрекеттерге баруы мүмкін. Қоғам қауіпсіздігіне қатер төндіретін қылмыстық әрекеттермен байланысы айтылған.
Таблиғ жамағаты
«Үгіт-насихат жүргізушілер» ретінде танылатын топ. Дінді өз ережелері бойынша насихаттауға ұмтылады. Кей ортада тұрмыстық-мәдени тыйымдары арқылы ерекшеленеді.
Нұршылар
Түркияда пайда болғаны айтылады. Кей деректерде қоғамға ықпал ету үшін насихат парақшаларын тарату, жүйелі түрде топ құру тәсілдері көрсетіледі.
Қадиян тобы
Кей еңбектерде адасқан ағым ретінде сипатталады. Ұлттық бірлікке, Отан қорғау ұғымына қатысты қайшылықты көзқарастарымен сыналады.
Хизбутшылар
Мемлекеттік шекараны мойындамау, қоғамды тұрақсыздандыруға бағытталған мақсаттар туралы пікірлер бар. Ислам атын жамылып өз мүддесін іске асыру қаупі ескертіледі.
Уаһһабилер
Кей дереккөздерде мәдениет пен өнерге, дәстүрлі құндылықтарға қарсы ұстанымдарымен сипатталады. Заңға бағынбау, қоғамнан бөлектену секілді белгілер жиі аталады.
Секталар және олардың ортақ ерекшелігі
Кейбір секталар (мысалы, Иегова куәгерлері, кришнаиттер, саентологтар, мунистер, баптистер) дінді табыс көзіне айналдырып, миссионерлік әрекеттер арқылы ықпал аясын кеңейтуге ұмтылады. Секта — дәстүрлі діни ортадан бөлініп шыққан, көбіне жеке мүддені көздейтін топ ретінде сипатталады.
Теріс ағымдардың мақсаттары (жинақ)
- Адам санасына үстемдік жүргізу, психологиялық тәуелділік қалыптастыру.
- Отбасы мен қоғам бірлігін бұзу, адамдар арасында өшпенділік қоздыру.
- Патриоттық сезімді әлсірету, мемлекет тәуелсіздігіне нұқсан келтіру.
- Заңға бағынбауға итермелеу, тұрақсыздық тудыруға әрекет ету.
Саентология туралы ескерту
Саентология туралы материалдарда сырт көзге байқалмайтын психологиялық ықпал ету тәсілдері (гипнозға ұқсас әдістер, манипуляция) қолданылуы мүмкін екені айтылады. Мұндай ықпал адамның психологиялық күйін күрделендіріп, тәуелділікке әкелуі ықтимал. Кей ортада аталған ілімдерді ұсынатын құрылымдар ретінде түрлі «бизнес-мектептер» мен курстар көрсетіледі.
Дін және заң: зайырлылық қағидалары
«Діни сенім бостандығы және діни бірлестіктер туралы» заң аясында зайырлы мемлекеттің негізгі қағидалары түсіндіріледі. Бұл қағидалар қоғамда бейбітшілік пен өзара құрметті сақтауға бағытталған.
Зайырлылықтың негізгі ұстанымдары
- Діни бірлестіктердің мемлекеттік билікке араласуына жол берілмейді.
- Мемлекеттік органдар діни бірлестіктердің қызметіне заңсыз араласа алмайды.
- Діни бірлестіктердің партия ретінде құрылуына жол берілмейді.
- Мемлекет діни бірлестіктерді қаржыландырмайды.
- Белгілі бір дінді білім бағдарламасына арнайы пән ретінде енгізуге болмайды; дінтану пәні танымдық негізде оқытылуы мүмкін.
Құқықтық тәжірибеден мысалдар
- «Даурс Салам» діни бірлестігінің еліміздегі қызметі сот шешімімен заңсыз деп танылып, жұмысы тоқтатылғаны айтылады.
- «Грейс» евангелді-христиан миссионерлік бірлестігінің жетекшісіне қатысты сот үкімі жөнінде дерек беріледі.
Сабақ барысындағы қосымша бөлімдер
Қонақ сөзі
Теріс бағыттағы діни бірлестіктер туралы ойлар қорытындыланып, арнайы шақырылған қонақ — имамға сөз беріледі.
Абай өлеңі
Абайдың «Алланың өзі де рас, сөзі де рас» өлеңі мәнерлеп оқылады.
Өлкетану компоненті
Жерлес атамыз Мәмежанов Қ. Ш.-ның «Ислам тағылымдары» кітабы таныстырылады.
Ата-анаға құрмет
Ата-аналардың құрметіне «Асыл ана» әні орындалады.
Қорытынды: дәстүрді ардақтау, адасудан сақ болу
Ел мұраты — ынтымақ пен бірлік
Теріс бағыттағы діни ағымдар — елдің тәуелсіздігі мен қоғамның тұтастығына қарсы бағытталған аса қауіпті құбылыс. Сондықтан әрбір адам діни сауатын арттырып, күмәнді шақырулар мен заңға қайшы әрекеттерден сақ болуы тиіс.
«Қазақстан-2050» стратегиясынан ой
Н. Ә. Назарбаев: «Ендеше, бүгінгі ұрпақ та әлемдегі ең ізгі дін — ислам дінін қадірлей отырып, ата дәстүрін ардақтағаны абзал. Қазір кейбір сыртқы күштер жастарымызды ислам дінінің хақ жолынан адастырып, теріс бағытқа тартуға тырысады. Мұндай ұлтымыздың табиғатына жат келеңсіздіктерден бойымызды аулақ ұстауымыз керек».