Қазақша рефераттар

Жазалаудың құрбаны болғандарды ата

Сабақ тақырыбы

1930 жылдардағы қоғамдық-саяси өмір

XX ғасырда қазақ халқы секілді жаппай қырғын мен қуғын-сүргінді бастан кешкен халық аз. Бұл сабақтың өзегі — сол ащы ақиқаттың себептері мен салдарын деректерге сүйене отырып түсіну, тарихи жадыны жаңғырту.

Білімділік

  • Алған білімді бекіту, тереңдету және дамыту.
  • Мұғалімнің көмегінсіз оқып-үйрену дағдыларын қалыптастыру.
  • Елдің жаңа заманға ауыр сынақтар арқылы жеткенін түсіндіру.

Дамытушылық

  • Деректерге сүйеніп, сабақ мазмұнын аша білу дағдыларын дамыту.
  • Сын тұрғысынан ойлау арқылы әртүрлі тапсырмаларды орындауға бағыттау.

Тәрбиелік

Оқушылардың Отанға, туған жерге деген құрметі мен мақтаныш сезімін қалыптастыру.

Сабақ форматы

  • Сабақ түрі: білімді тексеруге бағытталған (озық міндеттемелер).
  • Әдістер: шығармашылық қабілетті дамыту, өзіндік жұмыс, білімді тәжірибеде қолдану.
  • Көрнекіліктер: құжаттар, слайдтар, Қазақстан картасы, бейнематериал.
  • Пәнаралық байланыс: қазақ әдебиеті.

Кіріспе ой

Мен қазақпын, мың өліп, мың тірілген,
Жөргегімде таныстым мұң тіліммен.
Жылағанда жүрегім жыр тұтылып,
Қуанғанда күлкімнен түн түрілген.

— сабақтағы тақырыптық бағдар беретін әдеби эпиграф

Сабақ жоспары: үш ірі түйін

1) Голощекиндік саясат және оның салдары

Қазақстанда жүргізілген әкімшіл-әміршіл саясат қоғамды зорлық арқылы қайта құруға ұмтылды. Бұл үдерістер халықтың тұрмыс-тіршілігіне ауыр соққы болып тиді және әлеуметтік күйзелісті тереңдетті.

2) Сталиндік саяси зобалаң

1930-жылдары КСРО-да социалистік қатынастар орнығып, жүйенің тоталитарлық әрі «казармалық» сипаты айқын көрінді. «Социализм ілгерілеген сайын тап күресі күшейеді» деген сталиндік тұжырым үстемдік алып, жазалау саясатына негіз болды.

Жүйелік белгілер

  • Мемлекеттік меншік күшейіп, өндіріс құралдары қоғамдық меншікке өтті.
  • Шаруалар жерден шеттетілді.
  • Бюрократиялық орталық нығайып, республикалардың егемендігі шектелді.
  • Республикалардың заң шығару бастамалары әлсіретті.

Нәтижелері

  • Жазалау органдарының қызметі күшейтілді.
  • Кеңестердің мемлекеттік өкімет органы ретіндегі рөлі шектелді.
  • Ішкі істер халық комиссариаты құрамында «ерекше кеңес» құрылып, жазалау шаралары іске асырылды.

Қолданылған жазалау түрлері

Ату жазасы Жер аудару Еңбекпен түзеу лагеріне қамау КСРО-дан тыс жерге қуып жіберу

3) Зиялы қауымды қудалау және лагерьлер жүйесі

1930-жылдардың өзінде-ақ жазықсыз жазаға тартылғандарды қоғамнан оқшаулау үшін Қазақстан аумағында лагерьлер жүйесі кеңейтілді. Бұл саясат ұлттық интеллигенцияға, шығармашылық және ғылыми ортаға орны толмас зиян келтірді.

Терминдер мен ұғымдар

ГУЛАГ
Лагерьлер Бас басқармасы.
Концентрация
Шоғырлану, топтастыру.
Репрессия
Мемлекеттің өз азаматтарына қолданатын қатаң жазалау шаралары.

Қазақстандағы ірі лагерьлер

  • АЛЖИР — Ақмола маңындағы әйелдерге арналған лагерь.
  • КарЛАГ — Қарағанды еңбекпен түзеу лагері.
  • Степлаг — далалы аймақтағы лагерь.
  • ЧСИР — «Отанын сатқандардың отбасы мүшелері» үшін құрылған лагерь.

Салдарлар (дерек)

  • 101 мың қазақстандық ГУЛАГ-қа қамалды.
  • 27 мыңы атылды.
  • «Халық жауы» деп айыпталғандардың 40 мыңы ақталды.

Жеке басқа табыну идеологиясы тарихи зердені әлсіретіп, ұлттық зиялылардың көрнекті өкілдерін жоюға алып келді.

Сталиншілдіктің басты қылмыстары

  • Әміршіл-әкімшіл жүйені орнықтыру.
  • Лагерьлер жүйесін құру.
  • Халықтарды күштеп көшіру.
  • Азаматтардың құқықтары мен бостандықтарын бұзу.

31 мамыр — Қазақстанда саяси қуғын-сүргін және ашаршылық құрбандарын еске алу күні (ұлттық аза күні) ретінде белгіленген.

Сабақ барысы

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі: оқушылардың назарын сабаққа шоғырландыру.
  2. II. Үй тапсырмасын тексеру: алдыңғы тақырып бойынша жауаптар мен қысқаша талдау.
  3. III. Мақсат-міндеттерді хабарлау: сабақтың бағытын нақтылау.
  4. IV. Зерттеу және талқылау: оқушылар жоспар бойынша өз зерттеулерін ұсынады.
  5. V. Бейнематериал: тақырыпты нақты деректермен толықтыру үшін видео көрсетіледі.

Талқылауға арналған сұрақтар

Зерттеу сұрақтары

  • Филипп Исаевич Голощекин кім болды?
  • Иосиф Сталиннің жүйедегі рөлі қандай?
  • 1930–1932 жылдардағы аштықтың себептері мен салдары қандай?
  • Неліктен Қазақстан «лагерьлер өлкесіне» айналды?

Қорытынды сұрақтар

  • Голощекин және оның саясаты туралы не түйдік?
  • «Жаппай жазалау жылдары» ұғымын қалай түсіндіреміз?
  • Қуғын-сүргін құрбандарына мысал келтір.
  • Қазақстанда қандай лагерьлер салынды?

Жалпы қорытынды

1920-жылдардың соңы мен 1930-жылдары тоталитарлық жүйе қоғамдық-саяси өмірдің барлық саласында орнықты. Бұл құбылыстың әсіресе Қазақстандағы көрінісі ерекше ауыр болды: күшпен ұжымдастыру, 1937–1938 жылдардағы саяси қуғын-сүргін, лагерьлердің кеңеюі халық тағдырына қайғылы із қалдырды.

Әлеуметтік-экономикалық өзгерістер, Қазақстанға одақтас республика мәртебесінің берілуі, мәдениет, ағарту және ғылым салаларындағы жетістіктердің өзі қатаң идеологиялық қысым жағдайында жүзеге асты. Осы тарихи тәжірибе Қазақстанның КСРО құрамындағы кейінгі даму бағдарын айқындады.

Бағалау және үй тапсырмасы

Бағалау

Талқылауға қатысуы, дерекпен жұмыс істеуі және тұжырым жасауына қарай бағаланады.

Үй тапсырмасы

Мәтінді оқып түсіну, сұрақтарға жауап дайындау.