Қазақша рефераттар

Жыртық үйді жел табар, Өтірік сөзді шын табар

Ұрлық пен өтірік туралы халық даналығы

Төмендегі мақал-мәтелдер ұрлық пен өтіріктің адамды да, қоғамды да әлсірететінін ескертеді. Қысқа әрі нұсқа жолдар арқылы жауапкершілік, адалдық, әділет секілді ұғымдар айқын көрінеді.

Адалдық Әділет Жауапкершілік Ар-ұят

Ұрлық туралы мақал-мәтелдер

Ескерту

Бұл топтамада ұрлықтың ақыры берекесіздікке, ұятқа және тұрақсыздыққа апаратыны жиі қайталанады. «Ұры» бейнесі арқылы қоғамның сеніміне сызат түсіретін мінез сыналады.

Негізгі ойлар

  • «Ұрының арты қуыс.»

    Жалған пайдаға сүйенген адамның соңы берекесіз болады.

  • «Ұры байымайды, сараң семірмейді.»

    Зиянды әдеттің берері уақытша ғана, түбі — тұйық.

  • «Ұры ұрлығын қойса да, ұры аты қалмайды.»

    Абыройды жоғалту оңай, қайта қалпына келтіру қиын.

Мақал-мәтелдер

Ұрының арты қуыс.

Ұры байымайды, сараң семірмейді.

Ұры ұрлығын қойса да, ұры аты қалмайды.

Адам тілінен жазады, ұры ізінен жазады.

Елді жерде ұры бар, таулы жерде бөрі бар.

Ұрының қатыны өзіне лайық.

Бөлінгенді бөрі алар, ұзағанды ұры алар.

Ауылдың моншағын күндіз ұрлап, түнде тағады.

Ұры бір түнде — бай, бір күнде — кедей.

Ұры — көптің жиені.

Жұрттың жүргені басылмай, иттің үргені басылмас.

Аты шулы ұры аштан өлер.

Ұрыны ұры ұрмай, соқпай ұстайды.

Барымташының басы бодаудан, ұрының басы төлеуден шықпайды.

Өтірік туралы мақал-мәтелдер

Тәрбиелік мән

Өтірік туралы жолдар шындықтың салмағын, өтіріктің «қысқа ғұмырын» және ақиқаттың бәрібір ашылатынын меңзейді. Әділет пен шындық — қорған, өтірік — өзіне-өзі ор қазатын әдет ретінде сипатталады.

Негізгі ойлар

  • «Өтіріктің құйрығы — бір-ақ тұтам.»

    Жалған сөз ұзаққа бармайды, шындық бір күні әшкерелейді.

  • «Өтірік сөз — жанға қас.»

    Өтірік адамның ішкі тыныштығын да, өзгемен байланысын да бұзады.

  • «Түстік жерге өтірік айтсаң, кешке артыңнан қуып жетеді.»

    Жалғанның ізі тез табылады, жауапкершіліктен қашып құтылмайсың.

Мақал-мәтелдер

Өтірік сөз — жанға қас, өтірік пышақ — қынға қас.

Өтіріктің құйрығы — бір-ақ тұтам.

Өтірік деген дұшпан бар, отқа сүйреп салады.

Әділет деген аға бар, дұшпанның қолын қағады.

Түстік жерге өтірік айтсаң, кешке артыңнан қуып жетеді.

Өтірікті қусаң да, шындықты қоймайды.

Жыртық үйді жел табар, өтірік сөзді шын табар.

Қамыс отын емес: жалыны бар да, шоғы жоқ.

Өтірік сөз — досым емес: айтқан жерде өзі жоқ.

Өтірікті — шындай, ақсақты — тыңдай.

Ойнап айтса да, ойындағысын айтады.

Қысқаша түйін

Ұрлық

Байлықтың өлшемі емес, абыройдың құлдырауы ретінде беріледі.

Өтірік

Қысқа жол сияқты көрінгенімен, ақыры өз иесін ұстайтын әдет.

Шындық пен әділет

Адамды да, ортаны да түзейтін берік тірек ретінде дәріптеледі.