Дизайнға түсінік
Сабақ тақырыбы
Дизайн және әсерлеу құралдары. Композициялық жұмыс.
Сабақ түрі
Дамыту сабағы
Әдісі
Топтық жұмыс
Білімділік мақсаты
Дизайн туралы түсінік беру және композиция құрудың негізгі қағидаларын меңгерту.
Дамытушылық мақсаты
Оқушылардың шығармашылық ойлауын дамыту, көркемдік шешім қабылдауға баулу.
Тәрбиелік мақсаты
Ұқыптылыққа, жұмыс мәдениетіне және топпен ынтымақтаса әрекет етуге тәрбиелеу.
Сабақтың жүру барысы
- 1 Ұйымдастыру кезеңі
- 2 Үй тапсырмасын тексеру және өткенді қайталау
- 3 Жаңа сабақ (түсіндіру, слайдпен жұмыс)
- 4 Бейнелеу жұмысы (топтық композиция)
- 5 Қорытындылау, талдау және бағалау
Үй тапсырмасын тексеру және өткенді қайталау
Қайталау сұрақтары
- Пішім түрлерін атаңыз.
- Қандай жағдайда қағазды тік, ал қандай жағдайда көлденең ұстаймыз?
- Үйлесімділік (компоновка) деген не?
- Композиция деген не?
Жаңа сабақ: дизайн және композиция
Дизайн ұғымы
Дизайн (ағылшынша: design — жобалау, сызу) — заттардың көркемдік-конструкциялық шешімін және заттық ортаны тұтас әрі ұтымды ұйымдастыруды білдіретін ұғым. Ол көркемдік жобалау жұмысының маңызды бір түрі.
Дизайндық жұмысты сапалы орындау үшін үйлестіру заңдылықтарын білу қажет.
Композициялық ойлау
Бүгінгі сабақтың негізгі мақсаты — композициялық шығарма орындау. Сурет салуды бастамас бұрын пішім мен өлшемді дұрыс анықтау — композицияның негізгі элементтерінің бірі.
Композицияда қозғалыс болуы да, болмауы да мүмкін. Бөлшектер әртүрлі пішінде орналасады: төртбұрыш, үшбұрыш, сопақша.
Негізгі әсерлеу құралдары
Дизайндық композицияны әсерлі ететін құралдар: статика, динамика, ритм, симметрия, асимметрия, контраст және нюанс.
Назар
Композиция — шешім
Әсерлеу құралдары — тіл
Ритм
Ритм — сызық, дақ немесе заттардың белгілі бір аралықта қайталанып қозғалуынан туатын ырғақ. Ол шығарманы «тірілтіп», тұтастық сезімін күшейтеді.
- Тік
- Көлденең
- Спиральді
- Диагональді
- Сәулелі
Статика және динамика
Статика тыныштықты, орнықтылықты білдіреді.
Динамика — қозғалыс әсері: ұшу, құлау, ағу, жылжу сияқты күйді жеткізеді.
Бір композицияда статика мен динамика бірге қолданылса, көркемдік кернеу арта түседі.
Симметрия және асимметрия
Симметрия — тепе-теңдік (түсі, өлшемі, пішіні бойынша).
Асимметрия — тең емес орналасу. Ол композицияға еркіндік пен қозғалыс әсерін береді.
Нюанс және контраст
Нюанс — айырмашылығы өте аз, біртіндеп байқалатын өтпелі ерекшелік: ауырдан жеңілге, күңгірттен ашыққа, үлкеннен кішіге, қарапайымнан күрделіге жұмсақ ауысу.
Контраст — қарама-қарсылық (әсіресе түстерде). Түстер спектрін талдау арқылы контраст түрлерін айқындауға болады.
Слайдтармен жұмыс (қысқаша жоспар)
- I Композиция ұғымын еске түсіру
- II Дизайнға түсінік беру
- III Әсерлеу құралдарын таныстыру
- IV–V Ритм түрлері (тақтада көрсету)
- VI Статика және динамика
- VII Симметрия
- VIII Асимметрия
- X Нюанс
- XI Контраст және түстер спектрі
Бейнелеу жұмысы: топтық композиция
Ұйымдастыру
- Оқушылар үш топқа бөлінеді.
- Әр топ өз жетекшісін сайлайды.
- Ф. Шопеннің «Күзгі вальсі» тыңдалады.
Проблемалық сұрақтар
Осы музыкада табиғаттың қай мезгілі бейнеленген?
Дыбыстардан қандай табиғат құбылыстарын аңғаруға болады?
Композицияның әсерлеу құралдарын ескере отырып, бұл құбылыстарды қалай бейнелеуге болады?
Музыкада қандай қозғалыс байқалады?
Топтарға берілетін тапсырмалар
I топ
Аспандағы құстар
II топ
Су бетіндегі құстар
III топ
Жердегі күзгі жапырақтар
Дайын жұмыстар тақтаға кезекпен ілінеді: әр топ өз жұмысын қорғайды және композициясына тақырып қояды. Қорғау барысында әр топқа қосымша сұрақтар қойылады.
Қорытындылау және бағалау
Талдау
Оқушы жұмыстары бойынша жетістіктер мен кемшіліктер көрсетіледі: композицияның тұтастығы, ритм, тепе-теңдік, нюанс пен контрастты қолдану, пішімнің үйлесімі талданады.
Бағалау
Әр топтың жетекшісі өз тобындағы оқушылардың жұмысына баға береді. Мұғалім қорытынды пікір айтып, келесі қадамдарға бағыт береді.
Бұл сабақта дизайн ұғымы мен композицияның әсерлеу құралдары практикалық тапсырма арқылы бекітіледі: тыңдалған музыканың көңіл күйін көркем тілмен жеткізу — шығармашылық ойлауды дамытудың тиімді жолы.