Құқықтық нигилизм

Сабақтың мақсаты

Оқушылардың құқықтық білімін тереңдету және заң алдындағы жауапкершілігін арттыру.
Ұйымшылдық пен тәртіптілікті қалыптастырудың тиімді жолдарын табуға үйрету, саяси сауаттылықты дамыту.
Ойлау, тыңдау және өз ойын еркін, мәдениетті жеткізу дағдысын дамыту.
Шығармашылық қабілетін шыңдау, құқықтық нормативтік актілерді орындауға және құрметтеуге баулу.
Адамгершілікке, елжандылыққа және құқықтық сауаттылыққа тәрбиелеу.
Құқық пәнінен алған білімді тиянақтау, ойын арқылы ой-өрісті және ойлау шапшаңдығын дамыту.
Өз құқықтарын қорғай білуге үйрету және оқушылардың бойында демократиялық көзқарас қалыптастыру.

Күтілетін нәтиже

Білім мен түсінік

Құқықтық терминдерге анықтама беріп, мазмұнын түсіндіреді.
Құқықтық нигилизм ұғымын меңгереді.

Талдау және қолдану

Қоғамдық оқиғаларды және мемлекеттік қағидаларды салыстырып, түсіндіреді.
ҚР Конституциясын және Бала құқықтары туралы Конвенцияны талдап, бағалап, бүгінгі өмірмен байланыстырады.

Сабақты ұйымдастыру

Форматы: Топтық жұмыс (3 топ).
Әдіс-тәсілдер: Мадақтау, сұрақ-жауап, СТО технологиясы стратегиялары және т.б.
Құралдар: Флипчарт, маркер, интерактивті тақта.
Ресурстар: «Нигилизм» тақырыбындағы PowerPoint презентациясы, ҚР Конституциясы, Бала құқықтары туралы Конвенция және т.б.

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру

Оқушылар 3 топқа бөлінеді.

II. Үй тапсырмасы: мәтінмен жұмыс

Әр ұғымға сәйкес келетін анықтаманы тауып, сәйкестендіріңдер.

Тыйым салу әдісі — құқық субъектілеріне қандай да бір заңсыз әрекет жасауға тыйым салу.
Міндеттеу әдісі — құқық субъектісінің міндеттерін бекіту.
Рұқсат ету әдісі — субъектінің құқықтық норма шегінде өз қалауынша әрекет етуіне рұқсат беру.
Құқық беру әдісі — конституциялық-құқықтық қатынастарға қатысушыларға құқықтар беру.
Санкция — құқық бұзылған жағдайда ықпал ету шаралары белгіленетін норма бөлігі.
Диспозиция — құқық нормасының мазмұнын, яғни мінез-құлық ережесін айқындайтын бөлігі.
Гипотеза — құқық нормасының қай жағдайда күшіне енетінін көрсететін бөлігі.

Бұл ұғымдар мемлекетіміздегі құқықтық нормалардың негізін түсінуге көмектеседі. Қазақстан құқықтық мемлекет болғандықтан, қоғам өмірі заң талаптарына сүйенеді.

III. Көпір тапсырма: «Кім жылдам?»

Үй тапсырмасынан жаңа тақырыпқа өту үшін интернет арқылы «нигилизм» ұғымының анықтамасын табыңдар. Әр топ өз тапқан ақпаратын талдап, салыстырады.

Жаңа сабақ: Құқықтық нигилизм

Қоғамда қабылданған, көпшілікке пайдалы нормалар мен жағымды құндылықтарды жоққа шығару.
Құқықтың мүмкіндіктеріне сенбеу; заңның құнын төмендету; заңдарды елемеу және құқықтың әлеуметтік, тұлғалық құндылығын қасақана мойындамау.
Құқықтың рөлі мен маңызына немқұрайдылықпен қарау, дәлелсіз теріске шығару.
Қоғамдағы заңдар мен өзге де нормативтік құқықтық актілерді қасақана, тікелей бұзу.
Жаппай заң талаптарын сақтамау, орындамау.
Бір-біріне қайшы келетін құқықтық актілерді қабылдау.
Заңдылықты саяси, идеологиялық немесе прагматикалық «пайдалылыққа» әдейі алмастыру.
Адам құқықтарын бұзу (әсіресе өмір сүру құқығын, ар-намыс пен қадір-қасиетті қорғау құқығын және т.б.).
Құқықтың формалды талаптары мен шынайы жағдайдың алшақтығы: талаптардың орындалмай қалуы.

IV. Көрсетілім

«Нигилизм» тақырыбындағы PowerPoint презентациясы ұсынылады және түсіндіріледі.

V. Ситуацияларды талдау

№1

Анасы 2-сыныпта оқитын қызы Нұргүлді мектепке апара жатыр. Жаяу жүргінші өткелі алыста, ал олар кешігетін сияқты. Анасы жолды тікелей кесіп өтіп, қызын кешіктірмей жеткізеді.

Сұрақ

Ата-ана қандай заңды немесе ережені бұзды?

Жауап (талқылауға арналған бағыттар)

Жол жүрісі ережелері (жаяу жүргіншілердің қауіпсіз қозғалысы).
«Неке (ерлі-зайыптылық) және отбасы туралы» заңнамалардағы баланың қорғалу құқығына қатысты нормалар.
Баланың өмірі мен денсаулығына қауіп төнген жағдайда ата-ананың жауапкершілігі.
Бала құқықтары туралы Конвенция қағидалары.

№2

Қайрат 8-сыныпта оқиды. Сабақ үлгерімі төмен, отбасы жағдайы да қиын. Сыныптастары мен кейбір мұғалімдер оның намысына тиетін сөздерді жиі айтады:

«Тауықтың миындай ми жоқ»
«Тормоз…»
«Қалай адам боласың екен…»

Сұрақ

Мұғалім мен сыныптастары қандай құқықтық нормаларды бұзып отыр? Мұның салдары қандай болуы мүмкін?

Жауап (талқылауға арналған бағыттар)

ҚР Конституциясындағы адам қадір-қасиеті мен ар-намысына қатысты қағидалар.
Адам құқықтарының жалпыға бірдей декларациясы.
Бала құқықтары туралы Конвенция (қорлау мен кемсітуден қорғалу, қадір-қасиетті сақтау).
Мектептегі психологиялық қауіпсіз орта талаптары және буллингтің алдын алу нормалары.

VI. Қорытынды: рефлексиялық кесте

Оқушылар өз құқықтары мен бүгінгі сабақта орындалған әрекеттердің байланысын анықтау үшін кестені толтырады.

Топ	Біз бүгін не істедік?	Адам құқықтарымен қалай байланысты?
I топ	Құқықтық нигилизм анықтамасымен таныстық, оны талдап, басқа топтарға түсіндірдік.	Білім алу және ақпаратты тарату құқығы жүзеге асты.
II топ	Бала құқықтары туралы Конвенцияның кейбір баптарын көрініс арқылы көрсеттік; құқық пен нигилизмге қатысты өлең құрастырып, орындадық.	ҚР Конституциясындағы құқықтар мен міндеттерді, сондай-ақ отбасы және бала құқықтарына қатысты нормаларды байланыстырып түсіндірдік.
III топ	Конвенцияда көрсетілген бала құқықтарын сурет арқылы бейнелеп, коллаж жасадық.	Өз ойын еркін айту, сұрақ қою және ақпарат алу құқығын қолдандық.

VII. Үй тапсырмасы

Күнделікті қоғамда, ортада және мектепте жиі кездесетін, сізге ұнамайтын құқық бұзушылықтарды жазып келіңіз. Әрқайсысы бойынша одан шығу жолдарын ұсыныңыз.

VIII. Бағалау

«Бағдаршам» тәсілі бойынша (жасыл — түсіндім, сары — әлі де сұрағым бар, қызыл — қиын болды).