Қазақша рефераттар

Сендердің үстелдеріңнің үстінде сумен стақандар тұр, оның дәмін татайықшы

Сабақ жоспары Тақырып: Су қасиеттері Экологиялық тәрбие

Мақсаты

  • Балаларды судың қасиеттерімен таныстыруды жалғастыру.
  • Судың мөлдір екені және суда тірі ағзалар өмір сүре алатыны туралы түсінік қалыптастыру.
  • Себеп–салдарлық байланыстарды анықтау дағдыларын дамыту.
  • Қызығушылықты оятып, суға ұқыптылықпен қарауға тәрбиелеу.

Алдын ала жұмыс

  1. 1 Дамытушы ойындар: «Кім судың қасиеттерін атайды?», «Қандай суды ішуге болмайды?», «Жақсы–жаман» (ТРИЗ бойынша).
  2. 2 Д. Родаридың «Түрлі су» өлеңін оқу.
  3. 3 «Ала-құла өзен» экологиялық дабылы тақырыбын талқылау.

Құрал-жабдықтар

  • Әр үстелде: таза су құйылған стақан, бос стақан, қасық, пробирка, тұз, құм, ұсақ тастар.
  • Көрнекілік үшін: қара түске боялған суы бар стақан, қасық, тастар.

Сабақтың барысы

Кіріспе оқиға

Топқа «нас бала» кіреді. Ол балаларға әжесі жуындырмақ болғандықтан қашып кеткенін айтады. Бұл бала жуынуды ұнатпайды, суды да жақтырмай жүреді. Балалар оған сабақта қалып, су туралы бірге тыңдауды ұсынады.

Тәжірибе 1: Судың дәмі бар ма?

Дәмін анықтау

Тәрбиеші: «Балалар, судың дәмі бар ма деп ойлайсыңдар? Үстелдеріңде су тұр — дәмін татып көрейік. Дәмі қандай?»

Қорытынды: Судың дәмі жоқ.

Тәжірибе 2: Судың иісі бар ма?

Иіскеу

Балаларға суды иіскеу ұсынылады: «Қандай да бір иіс сезіліп тұр ма?»

Қорытынды: Судың иісі жоқ.

Тәжірибе 3: Судың формасы бар ма?

Пішінін бақылау

Су алдымен стақанға, кейін пробиркаға құйылады. Балалар өзгерісті байқайды: «Қазір су қандай пішінде тұр?»

Қорытынды: Су құйылған ыдыстың пішінін қабылдайды.

Тәрбиеші: «Бұл қасиет ағушылық деп аталады. Егер суды үстелге төгіп алсақ, не болады?» — су ағып, тұрақты пішінсіз жайылады.

Тәжірибе 4: Су нені ерітеді?

Ерігіштік

Бір стақан суға бір қасық тұз салынып, араластырылады: «Тұзға не болды? Қалай білдіңдер?» Кейін басқа стақанға құм салынып, салыстыру жүргізіледі: «Неліктен құм ерімеді?»

Қорытынды: Су — жақсы еріткіш, бірақ барлық затты бірдей ерітпейді.

Тәжірибе 5: Судың түсі бар ма?

Мөлдірлік

Таза суға әртүрлі заттар (қасық, тас) салынады: «Заттар көрініп тұр ма? Судың өз түсі бар ма?» Содан кейін боялған суға да дәл сондай заттар салынып, айырмашылық талқыланады.

Қорытынды: Судың түсі жоқ, ол мөлдір.

Талқылау сұрақтары: «Су әрқашан осындай мөлдір бола ма?» Көл, тоған, өзен сулары жиі лайланады. Егер су үнемі лай болса, судағы тіршілік иелері оттегі мен жарықтың жетіспеуінен зардап шегіп, тіпті қырылуы мүмкін.

Су — өмірдің көзі

Тәрбиеші судың тіршілік үшін маңызын түсіндіреді: су — өсімдіктер мен жануарлар ағзасының негізгі құрамдас бөлігі. Мысалы, 1 кг қарбызды кептірсе, шамамен 20 г құрғақ зат қалады, яғни қарбыздың 98%-ы — су.

Адам ағзасында да су көп: ол қанның, сілекейдің, асқазан сөлінің құрамына кіреді. Адам тыныс алған кезде тәулігіне шамамен 2 стақанға дейін су бу түрінде бөлінуі мүмкін. Су арқылы ағзадан зиянды заттар да шығарылады.

Нақты тұжырым: Адам тамақсыз шамамен 30 күн өмір сүре алады, ал сусыз — 3 күн ғана. Сондықтан су адамға да, барлық тірі жандарға да өте қажет.

Ойын: «Су — су емес»

Ереже: тәрбиеші әртүрлі сөздерді атайды. Егер аталған нәрсе сумен байланысты болса — балалар отырады, байланысты болмаса — тұрады. Мысалдар: қар, үйрек, стақан, шық, жаңбыр, кеме, орындық, кит, бұршақ, балық және т.б.

Қайталау сұрақтары

  • Адамның денесінде су көп пе?
  • Су ненің құрамына кіреді?
  • Адам тыныс алғанда су қандай түрде бөлінеді?
  • Зиянды заттар ағзадан ненің көмегімен бөлінеді?
  • Адам тамақсыз қанша уақыт, ал сусыз қанша уақыт өмір сүре алады?

Кейіпкердің әсері

Нас бала: «Балалар, сендермен бірге өте қызық екен. Жай ғана судың осыншама қыры мен сыры барын білмеппін!»

Тәрбиеші: «Ғалымдардың зерттеулері бойынша, судың дәмі де, түсі де, иісі де жоқ. Сондықтан адамды тек таза су ғана таза етеді».

Сылдырлайды мөлдір су,
Мөлдір суға қолыңды жу.
Тазалықтың досы —
Су дегенің осы.

Нас бала: «Мен қазір әжеме жүгіріп барып, жуынып, бүгін білгенімді айтамын. Рақмет! Сау болыңдар!» — деп кетеді.

Суды үнемдеу — ортақ міндет

Тәрбиеші мақалға назар аударады: «Суды бекер төккен — күнә». Бұл сөздің мәні — жыл сайын таза, тұщы судың азаюымен байланысты.

Неліктен бұл маңызды?

Кейбір Еуропа елдері тұщы суды жоғары бағамен сатып алуға мәжбүр. Қазақстанда да ауыз суын сатып алу қалыпты жағдайға айналды (мысалы: «Тұран», «Сарыағаш», «Құлагер», «Арасан» және т.б.).

Не істеу керек?

  • Суды үнемді пайдалану.
  • Қажетсіз ағып тұрған шүмекті дереу жабу.
  • Жуынғанда су ағысын шамадан тыс қоспай, реттеп пайдалану.

Негізгі ой

Таза, тұщы су — байлығымыз. Оны сақтау және үнемдеу — әрқайсымыздың күнделікті дағдымыз болуы керек.

Қорытынды

Су — түссіз, иіссіз, дәмсіз және мөлдір. Ол кейбір заттарды ерітеді, ал пішінін әрдайым құйылған ыдысқа қарай өзгертеді. Ең бастысы — су тіршілік үшін қажет. Сондықтан суды қадірлейік, ысырап етпейік, таза тұщы суды бірге қорғайық.