Қазақ балалар әдебиетінің негізін салушы
Сабақтың тақырыптық өзегі
Лексикалық тақырып
Етістерді қайталау.
Грамматикалық тақырып
Ыбырай Алтынсарин.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушыларға ағартушының өмірінің негізгі кезеңдерін меңгерту, Ыбырай Алтынсариннің азаматтық тұлғасын таныту және етістерді қайталау.
Дамытушылық
Оқушылардың өзіндік ой-пікірін, көзқарасын, таным-талғамын қалыптастыру; сөз қорын молайту; белсенділігін арттыру.
Тәрбиелік
Оқушыларды биік адамгершілікке, елжандылыққа баулу; тарихымызды жасаған тұлғаларды танып, болашаққа үлгі боларлық еңбек етуге шақыру.
Әдіс-тәсілдер және ресурстар
Сабақтың әдістері
- Әңгіме
- Топтық жұмыс
- Баяндау
- Ой шақыру
Пәнаралық байланыс
Тарих, әдебиет.
Көрнекілік
Интерактивті тақтадағы суреттер мен сызбалар.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен сәлемдесу, түгендеу.
- Ауа райы және жаңалықтар туралы қысқаша әңгіме.
II. Өткен сабақтарды пысықтау
III. Модуль құрамымен таныстыру
IV. Жаңа сабақ
Әр заман, әр тарихи кезең өз дарынды өкілдерін алға шығарады. Олар елдің мұң-мұқтажын көре біліп, халқына перзенттік махаббатын арнап, туған жұртының игілігі үшін бар күш-жігерін жұмсаған ардақты азамат ретінде тарихтан орын алады.
Қазақ халқының тарихында аса көрнекті тұлғалардың бірі — Ыбырай Алтынсарин. Ол жаңашыл, дарынды ағартушы ғана емес, халқымыздың інжу-маржандай асыл мұрасын терең біліп, еңбегіне арқау еткен қайраткер.
«Ағартушы» дегенде ойымызға ең алдымен Ахмет Байтұрсынұлы, Шоқан Уәлиханов және Ыбырай Алтынсарин келеді. Бұл тұлғалар қазақ қоғамының білім-ғылымға бет бұруына жол ашқан.
Ш. Уәлиханов
1835–1865
Ы. Алтынсарин
1841–1889
А. Байтұрсынұлы
1873–1937
Ыбырай Алтынсарин: тұлға және мұра
Қызметі мен қырлары
Өмірбаяннан негізгі деректер
- 1841 жылы Қостанай облысы, Зоотобыл ауданындағы Арқарағай өңірінде дүниеге келді.
- Әкесі Алтынсары ерте қайтыс болып, атасы Балғожа бидің тәрбиесінде өсті.
- Балғожа бидің хатшысы болды.
- Орынбор облыстық басқармасында тілмаш қызметін атқарды.
- Торғайда мұғалім болды.
- Төрт рет уездік судья, сондай-ақ Торғай уездік бастығының аға жәрдемшісі қызметтерін атқарды.
- 1889 жылы Қостанай қаласынан үш шақырым жердегі Инспектор көлі жағасындағы өз үйінде 48 жасында қайтыс болды.
Негізгі еңбектері
- «Қазақ хрестоматиясы»
- «Орыс тілін үйретудің бастауыш құралы»
Өлеңдері мен шығармалары
Қорытынды тұжырымдар
- 1Қазақ балалар әдебиетінің негізін салушы.
- 2Қазақстанда педагогикалық білім берудің негізін салушы.
- 3Қазақ әдебиетінде көркем әңгіменің негізін қалаған тұлғалардың бірі.
Талдау және салыстыру
5–6-сыныптарда Ыбырайдың оқылған өлеңдері мен әңгімелерін еске түсірейік. Ұлы ақын Абай мен Ыбырайдың ұқсастықтары да аз емес: екеуі де халқын өнер-білімге, еңбекке шақырды, табиғат лирикасына арналған өлеңдерінде ортақ сарын байқалады.
Топтық жұмыс: үш топ Ыбырай Алтынсариннің өлеңдерін оқып, әңгімелерінен көрініс көрсетеді.
Кітаппен жұмыс
2-тапсырма (120-бет)
Әңгімені оқып, сұрақтарға жауап береміз.
- 1Бір-екі оқушы мәтінді қалай түсінгенін айтады.
- 2Оқымысты кіммен сөйлесіп тұрды?
- 3Жарлы кісі онымен қалай сөйлесті?
- 4Оқымысты жарлы кісімен қалай сәлемдесті?
- 5Ғалым қалай жауап берді?
Грамматика: етіс түрлерін қайталау
3-тапсырма (тақтада орындау)
| Сөйлем | Етіс түрі |
|---|---|
| Мектеп ауласына ағаш отырғызылды. | ырықсыз |
| Мәдениет сарайында ақындар айтысы басталды. | ырықсыз |
| Қонақтар сағат екіге шақырылды. | ырықсыз |
| Ыбырай Алтынсарин Торғайда туды. | негізгі |
| Алмас бүгін ерте тұрып жуынды. | өздік |
| Президенттер маңызды істер туралы әңгімелесті. | ортақ |
| Президенттер болашақ Астана макетімен танысты. | ортақ |
| Олар мамандармен сөйлесті. | ортақ |
| Президенттер құжаттарға қол қойғызды. | өзгелік |
Ескерту: «Ыбырай Алтынсарин Торғайда туды» сөйлемі берілген тізімде етіс түрі көрсетілмегендіктен, кестеде негізгі етіс ретінде берілді.
Пікірлер мен бағалау
«Ы. Алтынсариннің әдеби мұралары…»
Ғалым Дербісалин
«Ыбырай Алтынсарин қазақ әдебиетінде көркем әңгіменің негізін салушы болды. Көркем әңгіменің композициялық құрылысын шебер құруда да оның өзіндік еңбегі бар».
Қажым Жұмалиев
«Қазақтың ең алғашқы мәдениетті мектебін жасаумен қатар, жазушылық пен оқытушылықты аса шебер үйлестірген тұлға».
Мұхтар Әуезов