Гүлдердің бәрі шоқтай жайнап
Сабақтың тақырыбы
Туған жер ғажаптары
Мақсаты
Оқушылардың Отан мен туған жер құндылықтары туралы түсініктерін кеңейту.
Міндеттері
- Туған ел мен туған жердің адам өміріндегі маңызын түсіндіру.
- Туған жерге қамқорлық жасай білу дағдыларын дамыту.
- Туған жерді сүюге, қадірлеуге және әсемдікті бағалауға тәрбиелеу.
Көрнекі құралдар
Слайдтар; күн мен гүлдердің маскалары; Арасан ауылының көрікті жерлерінің суреттері; Арал теңізі және Қазақстан қорықтарының фотоматериалдары.
Сабақтың жүру барысы
1) Шаттық шеңбері
Мұғалім оқушылармен амандасып, бүгінгі сабақтың мазмұнын таныстырады: Отан мен туған жер туралы әңгімелесу, туған жерге қамқорлықтың маңызын ой елегінен өткізу, табиғаттың әсемдігіне назар аудару.
Ұсынылатын әрекет
Оқушылар бір-бірінің қолын ұстап, үнсіз түрде жанындағы досының туған жерге деген ықыласын сезініп көреді.
Ортақ ән/өлең
Құлпыра берші, кең дала!
Гүліңді күнде терейін.
Жапырағыңмен жасыршы,
Құшағыңа енейін.
2) Әңгімелесу
Талқылауға арналған сұрақтар
- Туған жерлерің несімен көрікті деп ойлайсыңдар?
- Отанымыз Қазақстанның қандай көрікті жерлерін білесіңдер?
- Неліктен осы аталған орындарды «ғажап» деп бағалайсыңдар?
Қорытынды ой
Оқушылардың жауаптары туған жердің табиғаты, тарихы, адамдары мен дәстүрі арқылы оның құндылығын ашып көрсетеді. Бұл бөлімде Арасан ауылының көрікті жерлерін слайд арқылы көрсету ұсынылады.
3) Мәтінмен жұмыс: «Күн мен гүлдер»
Өзін-өзі тану оқулығы, 112-бет
Туған жердің ғажайып көркін сезіндіру үшін мәтін бойынша шағын көрініс ұйымдастырылады.
Автор
Асқар таудың төбесінен бері асқан күн нуға бөккен қалың қатпарлы қапталға алқызыл шұғыласын себеледі. Шөптің бетіне, жапырақтың алақанына тұнған шық тамшылары інжудей жылтылдайды. Күн сәулесі мүлгіп тұрған гүлге төніп, жылы шуақпен желпіп, тербей оятады.
Күн
Оу, шоқтай-шоқтай Шұғынық, түрегел! Әлемге жарық жайылды. Құстар да оянды, шырылдап сайрап жүр.
Шұғынық
Қазір, Күн көке... қазір, Ақ Сәуле.
Күн
Көкжелкен! Аш, көк аспандай көгілдір көзіңді! Қойнауға тұнған тұман да сейілді. Жәндіктер қыбырлап, құмырсқалар шапқылап жүр.
Көкжелкен
Қазір, ашайын көзімді, қазір...
Күн
Гүлбадан, көтер басыңды, аш алтын қауашағыңды! Көрсін қалың жұрт!
Гүлбадан
Қазір қауашағымның алтын бүрін жарқыратып ашамын.
Күн
Атқұлақ, шапақтың жылуы молайды, бүріспе! Гүлдердің бәрі ұйқыдан оянды. Сен де көрсет көркіңді!
Атқұлақ
Қазір, алтын Күн!
Автор
Атқұлақ керіліп-созылып, бойын жазды да, мүлгіп тұрған басын қалт жоғары көтерді. Қаз-қатар тізілген түймедей көгілдір гүлдері салтанатпен шайқалды. Осылайша күн сәске түске дейін тау салалары мен шатқалдарға үңіліп, ұйқыға шомып, манаураған гүлдерді оятты. Дүние жүзі шуаққа бөленді: гүлдердің бәрі шоқтай жайнап, жер бетін сәндендіріп жіберді.
Мәтін бойынша сұрақтар
- Гүлдер мен шөптерді кім және қалай оятады?
- Осы көріністі өздеріңнің таңертең ұйқыдан оянатын сәттеріңмен салыстырып айтып беріңдер.
- Соңғы жолдарды оқығанда қандай көрініс елестейді?
- Табиғаттағы әсемдікті көргенде қандай сезімде боласыңдар?
Ой
«Неткен көркем, неткен сұлу! Осы менің туған өлкем!»
Сезім
Әсемдік мені бақытты сезіндіреді.
Күй
Әсемдік мені шаттыққа кенелтіп, мақтанышқа бөлейді.
4) Салыстырып көрсету: Арал теңізі
Арал теңізінің әр жылдардағы көлемін салыстыру арқылы табиғатқа немқұрайлы қараудың салдарын талқылауға болады.
Сұрақ
Арал неліктен тартылып кетті деп ойлайсыңдар?
5) Сергіту сәті
Күн, нұрыңды төге бер!
Жерге дәнін себеді ел.
Өскін жайып жапырақ,
Құлпырады атырап.
6) Табиғатты қорғау: Қазақстан қорықтары
Қоршаған ортаның сұлулығын сақтап қалу үшін Қазақстанда 10 қорық ұйымдастырылған.
| Қорық атауы | Құрылған жылы | Орналасқан жері |
|---|---|---|
| Ақсу-Жабағылы | 1926 | Оңтүстік Қазақстан |
| Алакөл | 1998 | Алматы облысы |
| Алматы | 1964 | Алматы облысы |
| Барсакелмес | 1939 | Қызылорда облысы (Арал өңірі) |
| Батыс Алтай | 1992 | Шығыс Қазақстан облысы |
| Қаратау | 2004 | Оңтүстік Қазақстан облысы |
| Қорғалжын | 1969 | Ақмола облысы |
| Марқакөл | 1976 | Шығыс Қазақстан облысы |
| Наурызым | 1931 | Қостанай облысы |
| Үстірт | 1984 | Маңғыстау облысы |
Туған жерді қорғау — оның әсем табиғатын сақтап, болашақ ұрпақ үшін табиғатқа қамқорлық жасау деген сөз.
7) Дәйексөз
«Туған жердей жер болмас, туған елдей ел болмас.»
Бұл даналықтың мәні терең: туған жер — әр адамның жарық дүниеге келген киелі мекені, ең алғаш жұтқан ауасы, табанының ізі түскен, аялап өсірген алтын бесігі.
Адам тағдыры туған жерімен байланысты. Сондықтан әрбір адам өз өскен өлкесін құрметтеп, оған қамқор бола білуі керек. Туған жердің әр тасын, әр құсын қызғыштай қорып, сүйіспеншілігін ісімен көрсеткен жан ғана туған жерін шын қадірлейді.
8) Тапсырма: ойды толықтыр
Дәптермен жұмыс: «Егер айналадағы табиғатты қорғамасақ, оған қамқорлық жасамасақ, онда…»
Нәтиже
Табиғаттың тепе-теңдігі бұзылады.
Салдар
Су көздері азайып, ауа ластанады.
Жауапкершілік
Болашақ ұрпаққа зиян келтіреміз.
9) Топпен жұмыс: «Күн» және «Гүл»
1-топ: «Табиғат бізге не береді?»
Плакаттың ортасына сұрақ жазылады да, айналасына «нұр» ретінде жауаптар таратылады:
Мағынасы сәйкес келмейтін сөздер (мысалы, соғыс, ашаршылық, табыну) бөлек «себетке» алынып тасталады.
2-топ: «Біз табиғатқа не бере аламыз?»
Гүлдің күлтелері ретінде табиғатқа берілетін құндылықтарды таңдап орналастыру:
Керек емес сөздер (реніш, қорқыныш, жирену) «себетке» салынады.
10) Жүректен — жүрекке
Сөйлемдерді өз ойларыңмен жалғастырыңдар
- Мен туған жерді сүйемін, өйткені…
- Мен туған жерді қорғаймын, өйткені…
- Мен туған жерімді мақтан етемін, өйткені…
- Мен табиғатты қорғаймын, өйткені…
- Мен туған жерімді ғажайып деймін, өйткені…
Қорытынды өлең
Қазақстан, туған жерім — киелім,
Қастерлеймін, басымды да иемін.
Табиғатың — таптырмас жан байлығым,
Бәрін-бәрін аялаймын, сүйемін.