Қазақша рефераттар

Кесте арқылы Абылай хан билігі кезеңінің тарихи маңызын ажырату

Оқушыға арналған нұсқаулық

Балалар, төмендегі тапсырмалардағы бос орындарға жауап жазыңдар. Оқушы дәптерінде асты сызылған курсив сөздердің орнына бос орын қалдырылады.

Ескерту: Төмендегі материал сабақ кезеңдері бойынша ұйымдастырылған. Жұмыс барысында сұраққа нақты, толық әрі дәл жауап беруге тырысыңдар.

Мұғалімге арналған еске салу

I кезең (5–7 минут): Ұйымдастыру және тексеру

Сабақтың алғашқы минуттарында мұғалім төмендегі әрекеттерді ретімен жүргізеді:

  • Ұйымдастыру сәтін өткізеді.
  • Өткен тақырып бойынша берілген деңгейлік тапсырмалардың үйде орындалу деңгейін тексереді.
  • «Көпір» тапсырмаларын тексереді: алдымен жеке тексеріп, кейін фронтальды талдайды.

«Көпір» (жеке жұмыс) тапсырмалары — өткен тақырыптарды қайталап, жаңа сабаққа негіз болатын қысқа тапсырмалар.

1. Абылай кім? — Жауап: Қазақтың ұлы хандарының бірі.

2. Абылай кезеңінде қазақ хандығына кімдер шапқыншылық жасады? — Жауап: Жоңғарлар шапқыншылық жасады.

3. Жоңғарлар қазақ хандығына не себепті шабуыл жасады? — Жауап: Шұрайлы жерлерді басып алу үшін.

II кезең (топтық жұмыс): Жаңа сабақты өздігінен меңгеру

Оқушылардың топпен жұмыс жасау арқылы жаңа тақырыпты өз бетімен меңгеруіне жағдай жасалады:

10 минут

Оқушылар «Білу», «Түсіну», «Талдау», «Жинақтау» тәсілдеріне сәйкес тапсырмаларды өздері толтырады.

10 минут

Жауаптарды мұғаліммен бірге талдап, қорытынды жасайды. Нәтижесі ауызша марапатталады.

1-қадам (топтық жұмыс): «Білу» деңгейі

Индикаторлар: тақырып мазмұны бойынша кім? не? қандай? қалай? нені? қашан? не істеді? сияқты сұрақтарға жауап беретін толық ақпарат іріктеледі.

Тапсырма: Бос орындарға қажетті сөздерді жазыңдар.

  1. 1) Абылайдың шын есімі — Әбілмансұр, ол 1711 жылы дүниеге келген.
  2. 2) Абылай хан Шыңғыс ханның ұлы Жошыдан тараған.
  3. 3) Әбілмансұр Орта жүздің сұлтаны Уәлидің баласы, ал атасы — Түркістан қаласының билеушісі (оның есімі де Абылай) болған.
  4. 4) Әбілмансұрдың әкесі Уәли жоңғарлармен болған шайқаста қаза тапқан.
  5. 5) Үйсін Төле бидің түйесін бағып жүріп, «Сабалақ» деген ат алған.
  6. 6) Сабалақ ержеткен шағында Төле биге сәлем бере келген Бөгенбаймен танысқан.
  7. 7) Абылайдың өмірі мен ерлігін Бұхар жырау жырлаған.
  8. 8) Абылай 15 жасында жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене араласқан.
  9. 9) 1740 жылы тамыз айында Абылай мен Орта жүз ханы Әбілмәмбет Орскіге келіп, Ресей империясының билігін мойындаған.
  10. 10) Абылай ханның серіктері — Қаракерей Қабанбай, Шапырашты Наурызбай, Қанжығалы Бөгенбай, Тарақты Байғазы, Малайсары, Баян батырлар — жоңғар феодалдарымен күресті өрістеткен.
  11. 11) 1778 жылы 24 мамырда Абылай Орта жүздің ханы болған.
  12. 12) Абылай 1781 жылы дүние салып, Түркістандағы Қожа Ахмет Ясауи кесенесіне жерленген.

2-қадам (топтық жұмыс): «Түсіну» деңгейі

Индикаторлар: неге? неліктен? себебі? не үшін? сияқты сұрақтар оқушының алдыңғы жауаптарын тереңдету үшін қойылады.

Тапсырма: Себебін анықтаңдар.

1. Неліктен Абылайға «Сабалақ» деген ат берілген?

Жауап: Төле би үсті-басы тозған, шашы өсіп кеткен балаға осы атты қойған.

2. Абылайдың 15 жасында жоңғар шапқыншылығына қарсы күреске белсене араласуына не себеп болды?

Жауап: Қазақ елін жоңғар шапқыншылықтарынан қорғау, тыныштық пен бірлікті қамтамасыз ету мақсаты.

3. Абылайдың өмірі мен ерлігін Бұхар жырау неге жырлаған?

Жауап: Бұхар жырау ханның кеңесшісі ретінде Абылайды мемлекет қайраткері, ел дербестігінің жаршысы, ұлы тұлға деп бағалап, толғауларында дәріптеген.

4. Неліктен Абылай мен Орта жүз ханы Әбілмәмбет Ресей империясының билігін мойындады?

Жауап: Жоңғар қаупі күшейген ауыр кезеңде елді қатерден сақтаудың басқа жолы қалмағандықтан, амалсыздан осы қадамға барған.

5. Абылай хан серіктерінің жоңғар феодалдарымен күресінің өрістеу нәтижесінде не болды?

Жауап: Қазақтардың бірлескен күресі Жоңғар мемлекетін әлсіретті.

6. Ресей үкіметі Абылайды неліктен хан етіп бекітті?

Жауап: II Екатерина «сазайын тартқыз да, төрелік ет» саясатын ұстанып, Абылай хан символдық белгіден бас тартқанына қарамастан, патша өкілдері хан ауылына грамота жеткізген.

7. Абылай дүние салғаннан кейін қазақ хандығы неліктен әлсіреді?

Жауап: Абылайдың баласы Уәли елдің ынтымағы мен бірлігін сақтауда табандылық көрсете алмады.

3-қадам (топтық жұмыс): «Талдау» деңгейі

Индикаторлар: салыстыру, айырмашылығын анықтау, ұқсастығын табу, тақырыптың басты идеясын жазу. Қажет болса, 1–3 тапсырманы Венн диаграммасы арқылы орындауға болады.

Тапсырма: Кесте құрастыру арқылы Абылай хан билігі кезеңінің тарихи маңызын ажыратыңдар.

Салыстыру

Абылайға дейінгі және Абылай кезеңіндегі сыртқы қауіптер мен ішкі бірлік деңгейін салыстырыңдар.

Айырмашылық

Билік жүргізу тәсіліндегі, дипломатиядағы және әскери ұйымдастырудағы өзгерістерді белгілеңдер.

Ұқсастық

Қазақ хандығының негізгі мүддесі — жерді сақтау, ел бірлігін қорғау — қалай сақталғанын көрсетіңдер.

Қорытынды: Тақырыптың басты идеясын 2–3 сөйлеммен жазыңдар.

Дерек

Райымбек ауданы, Сарыжаз ауылы, Сарыжаз орта мектебі

Тарих пәні мұғалімі: Толепбергенова Арайлым Акаевна

Толық нұсқасын жүктеу.