Қазақша рефераттар

Басқаларының жүрегі бір бөлімді

Күнделікті жоспар (Биология, 6-сынып)

Сабақ

40

Тақырыбы

§42. Омыртқасыз жануарлардың қанайналым жүйесінің құрылысы

Сабақтың әдісі

Түсіндірмелі

Сабақтың типі

Құрастырылған

Сабақтың мақсаты

  • Омыртқасыз жануарлардың қанайналым жүйесінің құрылысын түсіндіру.
  • Оқушыларды тұлға ретінде қалыптастыруға, адамгершілік тәрбиеге баулу.
  • Өздігінен іздену дағдысын дамыту.

I. Ұйымдастыру кезеңі

Сыныптың сабаққа дайындығын тексеру, оқу құралдарын реттеу, сабақтың мақсат-міндеттерін қысқаша хабарлау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Қайталау сұрақтары

  1. 1. Қанның құрамына қандай заттар кіреді?
  2. 2. Қан ағзада қандай қызмет атқарады?
  3. 3. Эритроциттер қандай мүшелерде түзіледі?
  4. 4. Қан газ алмасудан басқа тағы қандай жұмыс атқарады?
  5. 5. Лейкоциттердің эритроциттерден қандай айырмашылығы бар және олардың қызметі қандай?
  6. 6. Эритроцитті неге «қанның қызыл түйіршігі» деп атайды?
  7. 7. Эритроциттің қызыл түсті болуы оның құрамындағы қандай затқа байланысты? (Атауын атаңдар.)
  8. 8. Гемоглобиннің ағза тіршілігі үшін маңызы қандай?
  9. 9. Антидене дегеніміз не?
  10. 10. Табиғи иммунитет дегеніміз не?
  11. 11. Жасанды иммунитет қалай пайда болады?
  12. 12. Лейкоциттерді басқаша қалай атайды?
  13. 13. Лейкоциттердің атқаратын қызметі қалай аталады?

III. Жаңа материалды түсіндіру

Шұбалшаңның қанайналым жүйесі (тұйық)

Шұбалшаңда қанайналым жүйесі әр буылтықта белгілі бір деңгейде қайталанып, сақиналы қан тамырлар арқылы бір-бірімен байланысады. Негізгі құрылысы ірі арқа қантамыры және құрсақ қантамырынан тұрады.

Осы екі ірі тамырдан қылтамырлар тарамдалып, теріні және зәршығару, асқорыту, жүйке жүйесі сияқты ішкі мүшелерді толық торлап жатады. Дененің алдыңғы бөлігіндегі жуандау сақиналы қантамырлар жүрекшелер деп аталады.

Негізгі қорытынды

Қан дене қуысына тікелей құйылмай, тек қантамырлар арқылы айналса, мұндай жүйе тұйық қанайналым жүйесі деп аталады.

Ұлулар, шаяндар, өрмекшілер (ашық)

Ұлулардың, шаяндардың және өрмекшілердің қанайналымы ашық қанайналым жүйесіне жатады. Бұл жануарларда қан жүректен шығып, ұшы тұйық емес қантамырлар арқылы дене қуысына құйылады.

Қан ұлпалар арасына жайылып, газ және зат алмасуға қатысады: оттегін және қоректік заттарды мүшелерге жеткізеді, ал мүшелерден қажетсіз заттарды сіңіреді. Кейін қантамырлары арқылы тыныс алу мүшелерінде оттегімен қанығып, жүрекке қайта келеді.

Жүрек құрылысы

Аталғандардың ішінде ұлудың жүрегі екі бөлімнен тұрады: құлақша және қарынша. Қалғандарында жүрек көбіне бір бөлімді.

Бунақденелілер ерекшелігі

Бунақденелілерде де қанайналым ашық; қан негізінен қоректік заттарды тасымалдайды және тыныс алуға қатыспайды.

IV. Бекіту

Қорытындылай келе, ашық қанайналым жүйесінде қан дене қуысына құйылып, ұлпалар арасында айналады. Ал тұйық жүйеде қан тек қантамырлар арқылы қозғалады.

Талқылау сұрақтары

  • • Қанайналым жүйесін неліктен «тасымалдау жүйесі» деп атайды?
  • • Қанды осы жүйеге шығарып, қайта қабылдап отыратын негізгі мүше қандай?
  • • Шаянның тыныс алу мүшесі қалай аталады? (Қай ортада мекендейтінін еске түсіріңдер.)
  • • Қанайналым қандай қызмет атқарады?
  • • Бунақденелілердің қанайналым қызметі шаян мен өрмекшіден несімен ерекшеленеді?

Үй тапсырмасы

Оқулықпен жұмыс:

§42