Қазақтың дәстүрлі мәдениеті, ешбір елдің мәдениетінен асып түспесе кем түспейтіні айғақ
Тарих және қоғамдық пәндер арқылы ұлттық құндылықтарды қалыптастыру
Тарих пен қоғамдық пәндерді оқыту — оқушының бойында ұлттық құндылықтар жүйесін орнықтыратын қуатты құрал. Бұл пәндер арқылы жас ұрпақ өз халқының өткені мен бүгінін пайымдап, азаматтық жауапкершілікке, отансүйгіштікке және мәдени тұтастыққа тәрбиеленеді.
Негізгі сұрақ
Ұлттық құндылық дегеніміз не? Ұлттық құндылық пен ұлттық патриотизм — әр адамды және әр халықты ұлттық ойлау жүйесі, әдет-ғұрып, салт-дәстүр аясында сақтайтын негізгі рухани байлық.
Ұлттық құндылықтың мәні
Қ.Р. Тұңғыш Президенті Н.Ә.Н. пайымына сүйенсек, ұлттық құндылыққа қатысты екі түйін айқындалады: ұлттық құндылық өзін-өзі таныған ұлт барда ғана қалыптасады; ал өзін-өзі тану — тарих толқынында шыңдалған халықтың еншісіндегі рухани жетілу үдерісі.
Тәуелсіздік — тарихымызды түгендеуге, ұлттық рухани болмысымызды бекітуге кең мүмкіндік ашты. Ал елорданың Арқа төріне көшуі ұлттық тұтасу мен ұйысуды тереңдетуге жол салды.
Мәдениет: рухани және материалдық
Адамзат мәдениеті шартты түрде екіге бөлінеді: рухани және материалдық. Қазақтың дәстүрлі мәдениеті — мазмұны мен құндылығы жағынан өзге халықтардың мәдениетінен кем түспейтін бай мұра.
- Рухани мәдениет: тіл, дүниетаным, мораль, дәстүр, өнер.
- Материалдық мәдениет: тұрмыс, сәулет, еңбек құралдары, өндіріс, инфрақұрылым.
Ұлттық құндылықтардың тірек құрамдары
Ұлттық құндылық дегеніміз
- 1 Рухани байлық, ұлттық салт-дәстүр, ұлттық мақсат-мүдде.
- 2 Дархан даламызбен сабақтас ұлттық қасиеттер.
- 3 Төл тарихымыздың тылсым тереңдігі мен тұлғалары.
- 4 Рух пен намыс — ұлттық құндылықтың биік өлшемі.
Үш таған: ұлттың рухани сауыттары
Ұлттық болмыстың сәулесін шашатын, ұрпақ тәрбиесіне құнар беретін негізгі үш қасиет бар:
Ұлттық санаға серпін беру үшін ұлттық мәдениеттің бастауларын айқындап, тіл мен тіл мәдениетін жүйелі түрде дамыту қажет. Ана тілді терең меңгерту, құрметтеу, салт-дәстүрді қадірлеу — имандылық пен парасатқа негізделген тәрбиемен ұштасуы тиіс.
Елорда феномені және ұлттық идеяның ұйытқысы
Бүгінде еңбектеген баладан еңкейген қартқа дейін елордаға мақтанышпен қарайды, оны елдігіміз бен мемлекеттігіміздің айбары ретінде қабылдайды. Бұрын тоталитарлық-идеологиялық өктемдік кезеңінде ұлттық болмысқа толық ден қою қиын болған тұста, бүгін Еуразия кеңістігінде мемлекеттік және ұлттық сәйкестіктің ұштасқанына куәміз.
Негізгі ой
Ұлттық мақтанышсыз ұлттық идея қалыптаспайды. Осы тұрғыдан алғанда, елорда ұлттық идеяның саяси-ұйымдастырушылық әрі имандық-отансүйгіштік ұйытқысы екені айқын.
Астана — нақты істер алаңы
Нарық, реформа, модернизация, жаһандану туралы көп айтуға болады. Бірақ жаңа ғимараттар мен жолдар сөзден тұрғызылмайды. Елорда еңбек мәдениетін күшейтіп, жауапкершілік пен тәртіпке жұмылдырды, қоғамға «кімнің кім екенін» нақты әрекет арқылы танытты.
Экономикалық іргетас және реформалар
Конституция қабылданғаннан кейін «алдымен экономика, содан соң саясат» ұстанымы аясында жүргізілген реформалар елорданың көшуімен қатар нақты нәтиже берді. Ішкі жалпы өнімнің тұрақты өсіміне серпін беріліп, бұл өз кезегінде ұлттық идеяның экономикалық негізін нығайтты.
Ұлттық құндылықтарды жас ұрпақ санасына сіңіру: білім мен тәрбиенің ортақ міндеті
Ендігі түйткілді сұрақ: ұлттық құндылықтарды біз қаншалықты дәрежеде жас ұрпақтың санасына сіңіріп, олардың өмірлік ұстанымына және қорғанына айналдыра алдық? Ұлттық мәдениеттің қайта жаңғыруы жағдайында жеткіншек ұрпақты ұлттық дәстүрлер негізінде тәрбиелеу — заңды әрі объективті қажеттілік.
Терең танысу
Оқушы өз халқының рухани қазынасын, ұлттық мәдениетін, әдет-ғұрпы мен дәстүрін терең білуі тиіс.
Салыстыра бағалау
Өз ерекшелігін сезіну басқа халықтардың мәдени қырларын салыстыра отырып қалыптасады.
Ұлттық тәлім-тәрбие
Әр дәуірде жас ұрпаққа бағыт-бағдар беретін ұлттық өнеге мен тәлім жүйесі болады.
Егемен Қазақстанның болашақ ұрпағының сана-сезімін, ұлттық психологиясын ата-баба салт-дәстүрімен сабақтастыра тәрбиелеу — бүгінгі күннің өзекті міндеті.
Құқықтық негіз
Қазақстан Республикасының «Білім туралы» заңында білім беру жүйесінің басты міндеті ретінде ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар, ғылым мен практика жетістіктері негізінде жеке адамды қалыптастыру және кәсіби шыңдауға жағдай жасау, оқытудың жаңа технологияларын енгізу, білім беруді ақпараттандыру, халықаралық ғаламдық коммуникациялық желілерге шығу айқындалған.