Бірінші тамақтарды дайындау технологиясы
Технология пәні
Мұғалім: Бақыт Матаева • Сабақ № 2
Сабақ тақырыбы
Еттің тағамдық құнарлылығы. Бірінші тағамдарды дайындау технологиясы. Көженің түрлері. Өндіріс факторлары.
Сабақтың мақсаты
- Оқушыларға еттің тағамдық құнарлылығы туралы жалпы түсінік беру және алған білімдерін тереңдету.
- Теориялық білімді сарамандық жұмыс барысында қолдануға үйрету; өз бетінше ізденуге дағдыландыру және ой-өрісін дамыту.
- Үйден өздігінен жұмыс жасауға ынталандыру; ұқыптылыққа, еңбексүйгіштікке және эстетикалық талғамға тәрбиелеу.
Сабақ барысы
I кезең
Ұйымдастыру
II кезең
Жаңа сабақ
Қорытынды
Бағалау және кері байланыс
Еттің тағамдық құнарлылығы
Ет — ағзаға қажетті ақуыз, май, минералдар мен дәрумендердің маңызды көзі. Әртүрлі мал түрлерінің еті биохимиялық құрамы мен дәмдік қасиеттері бойынша ерекшеленеді.
Құрамы (орташа көрсеткіштер)
Қолда өсірілген мал еті
- Су 52,8–73,7%
- Ақуыз 15–20%
- Май 5,8–29,4%
- Күл 0,8–1,1%
Құс еті
- Су 50–64,4%
- Ақуыз 18,2–19,8%
- Май 15,5–31,2%
- Күл 0,9–1,1%
Маңызды ескертпелер
- Сиыр етінде гистамин көбірек болуы мүмкін.
- Құс етінде коллаген мен эластин аз болғандықтан, ол әдетте жеңілірек қорытылады.
- Ет құрамында темір және дәрумендер бар; бауыр темірге, сондай-ақ A1, B2, B6, B12 дәрумендеріне бай.
- Еттегі экстрактивті заттар қайнатқанда сорпаға өтеді: тәбетті ашады және ас қорыту сөлдерінің бөлінуін күшейтеді.
- Етті шамадан тыс тұтыну пурин негіздерінің (несеп қышқылының түзілуі) және азотты алмасу өнімдерінің артуына әкеліп, ағзаға салмақ түсіруі мүмкін.
Ұсынылатын мөлшер
Жеңіл дене еңбегімен айналысатын ересек адамға аралас тамақтану жағдайында күніне 150–200 г ет немесе ет өнімін тұтыну жеткілікті.
Қорыту сұрақтары
Еттің құрамын атаңдар.
Еттен жасалатын өнімдерді атаңдар.
«Сырбаз қуырдақ» дегеніміз не?
«Бүйен» дегеніміз не?
Жақ ет пен ұрт ет дегеніміз не?
Кәрі жілік дегеніміз не?
Мойын омыртқа дегеніміз не?
Бірінші тағамдар: көженің түрлері
Жалпы түсінік
Бірінші тағамдарға көбіне көжелер жатады. Көжелер әртүрлі сорпаларда және қайнатпаларда дайындалып, қоюлығы көкөніс, жарма, макарон өнімдері, бұршақ дақылдары, сондай-ақ жеміс-жидек арқылы беріледі.
Әр ұлттың асханасында бірінші тағамдар әртүрлі әзірленеді. Қазақ ұлттық асханасында көжелер көбіне ет сорпасына дайындалып, дәмдеуіштер қосылады; жиі қолдан жасалған кеспе салынады. Дәмін ашу үшін көжеге аскөк сеуіп ұсыну кең тараған.
Дайындау тәсілі мен температурасы
Дайындау тәсіліне қарай
Ыстық күйінде ұсыну
70–80°C температурада беріледі.
Езбе көжені әдетте 55–60°C шамасында ұсынады.
Салқын күйінде ұсыну
10–14°C температурада беріледі.
Сорпа дайындау технологиясы
- 1 Азық-түлікті салқын суға салыңыз.
- 2 Қайнату уақытын бақылаңыз.
- 3 Қайнау барысында еттің көбігін алып отырыңыз.
- 4 Сорпаның бірқалыпты қайнауын қадағалаңыз.
- 5 Дайын болуына 20–30 минут қалғанда дәмдеуіштерді қосыңыз.
- 6 Дәміне қарай тұз салып, дайын сорпаны сүзіңіз.
Бағалау
Оқушылар сабаққа қатысу белсенділігіне қарай бағаланады.
Өндіріс факторлары
Негізгі ұғым
Өндіріссіз экономика болмайды. Әлемдік экономиканы түсіну үшін, оның іргетасы саналатын өндіріс ұғымын нақты білу қажет.
Материалдық игіліктерді өндіру — адам мен табиғаттың өзара әрекетін, сондай-ақ шаруашылық қызметі барысында адамдар арасындағы өзара қатынасты көрсететін қоғам өмірінің негізі.
Ресурстар және таңдаудың қажеттілігі
Өндіріс — адамдардың шектеусіз қажеттіліктерін қанағаттандыруға бағытталған мақсатты қызмет. Бұл қызмет адамдарды материалдық, әлеуметтік және интеллектуалдық ресурстарды пайдалануға жетелейді.
Алайда ресурстар шектеулі болғандықтан, адам мен қоғам қажеттіліктерді қанағаттандыру жолдарын таңдауға мәжбүр болады.