Қазақша рефераттар

Американы отарлау

Сабақ туралы қысқаша мәлімет

Оқу орны

Байқоңыр қаласы №6 М. Әуезов атындағы жалпы білім беретін орта мектеп

Пән

География — «Дүние жүзіне аймақтық шолу»

Пән мұғалімі

Жанибекова С. А.

Тақырып

Бразилия

Сабақтың мақсаты

Білімділік

  • Дамушы елдердің көшбасшыларының бірі — Бразилия туралы білімді кеңейту.
  • Экономикалық даму ерекшеліктерімен таныстыру.
  • Сыртқы экономикалық байланыстарын түсіндіру.
  • Алған білім, білік, дағдыларды іс жүзінде шығармашылықпен қолдануға дағдыландыру.

Дамытушылық

  • Сұрақ-жауап және түрлі тапсырмалар арқылы танымдық қабілетті дамыту.
  • Пәнге қызығушылықты ояту, ойлау қабілетін арттыру.
  • Қосымша ақпаратпен жұмыс істеуге баулу.

Тәрбиелік

  • Өз бетімен жұмыс істеуге тәрбиелеу.
  • Ұлттық дәстүрді және халықтар арасындағы достықты құрметтеуге баулу.
  • Елдер арасындағы өзара қарым-қатынастың маңызын дәріптеу.

Құрал-жабдықтар, сабақ типі және әдістері

Көрнекі құралдар

  • Дүние жүзінің саяси картасы
  • Дүние жүзінің физикалық картасы
  • Компьютер, медиапроектор
  • Слайд материалдары

Сабақ құрылымы

  • Сабақ типі: аралас сабақ
  • Пәнаралық байланыс: тарих, биология

Әдіс-тәсілдер

  • Сұрақ-жауап, түсіндіру
  • Пікірсайыс
  • ПНМС формуласы
  • «Сандар сыры» ойыны

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасу, сабақтың ерекшелігін қысқаша атап өту, жаңа тақырыпқа бағыттау және жұмысқа дайындау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Ауызша сұрау

  • Көлік кешені
  • Сыртқы экономикалық байланыстар

Географиялық диктант (үлгі тапсырмалар)

№1. Қазіргі кезде аймақта ____ мемлекет орналасқан. Латын Америкасы аумағында ____ (Мексика таулы қыраты), ____ (Юкатан түбегі) және ____ (Анд тауы ауданы) аса күшті дамыған өркениеттері болды. Американы отарлау ____ басталды.

№2. Латын Америкасында орналасқан елдердің басым көпшілігі ____ республикалар, ал ____ мемлекеттік құрылымы жөнінен ____ республикалар болып табылады. Бұл елдердің халықтары ____ тілдерінде сөйлейді. Халықтың ____ пайызы ____ дінін ұстанады.

№3. Аймақтың ____ елінде какао өсіріледі. Бананды экспорттаудан ____ дүние жүзінде ____ орын, ал Коста-Рика ____ орын алады. Жылқы шаруашылығынан ____ дүние жүзінде ____ орын алса, ____ орын алады.

III. Жаңа сабақты талдау (жоспар)

А) Елдің жалпы сипаттамасы

Экономикалық-географиялық орны, аймақ ішіндегі рөлі.

Б) Мемлекеттің қалыптасу тарихы

Отарлау кезеңі, тәуелсіздік, саяси жүйе.

В) Табиғаты және табиғи ресурстары

Жер бедері, пайдалы қазбалар, су ресурстары.

Д) Халқы

Қоныстану, урбандалу, этностық құрам.

С) Өнеркәсібі

Болат, автокөлік, мұнай-химия, қызмет көрсету.

Ж) Ауыл шаруашылығы

Экспорттық дақылдар, мал шаруашылығы.

З) Көлігі

Жол, теміржол, теңіз және әуе қатынасы.

И) Сыртқы экономикалық байланыстары

Экспорт-импорт, сауда серіктестері.

Ой қозғау

«Бразилия туралы не білеміз?» — сұрағы арқылы оқушылардың бастапқы түсініктері жинақталады және жаңа тақырыпқа көпір құрылады.

Бразилия — дамушы елдердің көшін бастап келе жатқан мемлекеттердің бірі. Латын Америкасындағы ең ірі ел ретінде аумағы мен халқының саны бойынша дүниежүзінде 5-орын алады. Аумағы мен ресурстық мүмкіндіктері, экономикасының ауқымы бұл елді «тропиктік алып» ретінде сипаттауға негіз береді.

Сабақта оқушылар алдын ала бөлінген рөлдер бойынша жұмыс істейді: географ-саяхатшы, тарихшы-ғалым, геолог-зерттеуші, биолог-ғалым, демограф-ғалым, экономист, агроном-ғалым, көлік қызметкері және саяси шолушы.

Бразилияға көпқырлы шолу

Тарихи қалыптасуы

1500 жылы Бразилия жеріне келген португал экспедициясы бұл өңірді Португалия иелігі деп жариялады. Алтын мен асыл тастарды бірден таппағанымен, португалдықтар «пау-бразил» деп атаған ағашты басты байлық санады: одан қызыл бояу алынатын. Кейін ел атауы да осы ағаштың құрметіне Бразилия болып орнықты.

Атлант жағалауында алғашқы қалалардың бірі және алғашқы астаналардың бірі — Салвадор қаласының негізі қаланды. Ұзақ уақыт бойы Бразилия Еуропа үшін шикізат көзіне айналды.

1808 жылы Наполеон әскерінің Португалияға қауіп төндіруіне байланысты король әулеті Рио-де-Жанейроға көшірілді. 1822 жылы Бразилия тәуелсіз империя деп жарияланды, ал 1889 жылы республика болды. ХХ ғасырдың 60-жылдары астана Рио-де-Жанейродан Бразилиа қаласына көшірілді.

Бразилия 1945 жылдан бері БҰҰ-ға және көптеген халықаралық әрі аймақтық ұйымдарға мүше.

Табиғаты және пайдалы қазбалары

Бразилия аумағының 93%-ы оңтүстік жарты шарда орналасқан. Ел табиғаты алуан түрлі: Гвиана және Бразилия таулы үстірттері, сондай-ақ Амазонка ойпаты кең аумақты алып жатыр. Ең биік нүктесі — Бандейра тауы (2890 м). Парагвай өзенінің жоғарғы ағысында Пантанал ойпаты (батпақты жер) орналасқан.

Ел пайдалы қазбаларға өте бай. Темір кені қоры (шамамен 45 млрд т) бойынша дүниежүзінде 1-орын алады. Аса ірі Каражас кен орнының қоры 18 млрд т деп бағаланады.

Сондай-ақ марганец, алмас, боксит, алтын, полиметалдар және стратегиялық маңызы бар бериллий, тантал, цирконий, никель, уран рудалары кездеседі. Атлант мұхиты жағалауында мұнай қорлары барланған.

Өсімдіктер дүниесі және табиғи аймақтар

Елдің басым бөлігі экваторлық және субэкваторлық белдеулерде орналасқан, оңтүстігі тропиктік белдеуге енеді. Ылғалды экваторлық ормандарды бразилиялықтар «сельва» деп атайды. Сельва ел аумағының шамамен 60%-ын алып жатып, ағаштардың 4000-нан астам түрін қамтиды.

Сейба ағашынан капок талшығы алынады, гевеядан табиғи каучук өндіріледі, махагонидің қызыл сүрегі жиһаз өнеркәсібінде бағаланады. Таулы үстірттерде саванна мен сирек орман — кампос таралған. Оңтүстік-шығыста құнарлы қызыл топырақ — терра роса кең кездеседі.

Сельва алқабын дүниежүзіндегі ең мол сулы өзен — Амазонка кесіп өтеді. Өзендер су энергетикасы үшін зор ресурс болып саналады.

Қызықты дерек

«Амазонка» атауы испан саяхатшысы Орельяна жайлы аңызбен байланыстырылады: ол ормандардан жауынгер әйелдерді көрді деген дерекке сүйеніп, бұл өңірді Амазония деп атаған.

Халқы және қоныстануы

Бразилияда шамамен 182 млн адам тұрады. Орташа халық тығыздығы 1 км²-ге 20 адам болғанымен, қоныстану өте әркелкі: оңтүстік-шығыста 70 адамға дейін жетсе, ішкі аудандарда 2–3 адам шамасында.

Қала халқының үлесі 78%-ға жуық. Ірі қалалары: Сан-Паулу, Рио-де-Жанейро, Белу-Оризонти, Ресифи, Порту-Алегри. Этностық құрамы күрделі: халықтың қалыптасуына көптеген нәсілдік топтардың өкілдері қатысқан.

1500 жылдары мұнда шамамен 6 млн үндіс тұрғаны айтылады, қазіргі саны 300 мыңға жуық. Мемлекеттік тіл — португал тілі. Дін жағынан католиктер басым, протестанттар және жергілікті наным-сенімдерді ұстанатындар да бар.

Астана сәулеті

Бразилиа қаласы сәулетшілер Л. Коста мен О. Нимейер идеясымен ұшақ кескінінде жобаланғаны айтылады. Қала қазіргі өркениеттің бірегей нысаны ретінде әлемдік мұра тізіміне енгізілген.

Экономика, ауыл шаруашылығы, көлік және сыртқы байланыстар

Экономикалық бейін

Бразилия — дамушы елдердің көшбасшысы. ЖІӨ көлемі бойынша дүниежүзіндегі алғашқы ондыққа кіреді. Экономиканың тірек салалары: болат балқыту, автомобиль жасау, қызмет көрсету, мұнай-химия.

Энергетикада мұнай мен газ басым. Сонымен қатар қант қамысынан өндірілетін этил спирті (биоотын) кең қолданылады: автокөліктің 90%-дан астамы осы отынмен жұмыс істейтіні атап өтіледі. Электр энергиясының 96%-ы су электр станцияларынан өндіріледі.

Бразилия алюминий өндіруден әлемде 4-орынға шыққан. Машина жасау өнеркәсібі өнеркәсіп өнімінің 30%-дан астамын береді. Жылына 2–3 млн автомобиль шығаруы мүмкін; жүк машиналары мен автобус жасаудан әлемде 5-орын аталады.

Ауыл шаруашылығы

Ауыл шаруашылығы — маңызды сала. Экспортқа шығарылатын ауыл шаруашылығы өнімдерінің көлемі бойынша Бразилия әлемде 3-орында. Негізгі дақылдары: кофе, күріш, қант қамысы, жүгері, соя (қытайбұршақ), бидай, какао, мақта.

Мал шаруашылығында ірі қара жетекші орын алады. Ірі қара саны (177 млн) бойынша Бразилия Үндістаннан кейінгі орындардың бірін алады.

Амазония ормандарынан жыл сайын 50 мың тоннаға дейін табиғи каучук (латекс), балауыз және жаңғақ жиналады. Оңтүстік өңірлерде парагвай шайы (йерба-мате) мен араукария сүрегін дайындау жүргізіледі.

Көлік жүйесі

Көлік қатынасы жағалаулық аудандарда жақсы дамыған. Ішкі аймақтардың ресурстарын игеру үшін салынған Трансамазония тас жолының бір бөлігінде қатты төсеніш қабаты толық қалыптаспаған.

Автомобиль жолдарының ұзындығы шамамен 2 млн км, теміржол желісі — 22 мың км. Сыртқы қатынас негізінен теңіз және әуе көлігі арқылы жүзеге асады.

Негізгі порттары: Витория, Сантус, Риу-Гранди, Рио-де-Жанейро.

Сыртқы экономикалық байланыстар

Экспортқа темір кені, машина жасау өнімдері, бұршақ және ұн өнімдері, кофе, какао, қант, жеміс шырындары, апельсин, боксит шығарылады. Импортта мұнай, құрал-жабдықтар, көмір үлесі жоғары.

Экспорттан импорт көлемі басым болып, сыртқы саудада кері сальдо байқалуы мүмкін. Негізгі әріптестер: ЕО елдері және АҚШ (тауар айналымының шамамен 1/4 бөлігі), сондай-ақ Латын Америкасы мен Азия елдері.

Қорытынды және бекіту

IV. Қорытынды пікір

Сабақ барысында оқушылар Бразилияның экономикалық және саяси ерекшеліктерімен қатар, этнографиялық қырларын да талдады. Келесі кезеңде оқушылар өздері жинақтаған қызықты деректерін бөліседі.

V. ПНМС формуласы арқылы пысықтау

Пікір: Бразилия — дамушы елдер ішінде экономикасы қарқынды дамыған, өнеркәсіп пен ауыл шаруашылығы өнімдерін өндіруде жетекші орын алатын мемлекет.

Нақтылық: ЖІӨ көлемі бойынша алғашқы 10-дықта. Экономикасында болат балқыту, автомобиль жасау, қызмет көрсету және мұнай-химия салаларының рөлі зор.

Мысал: Алюминий өндіруден әлемде 4-орын; автокөліктің 90%-ы этил спиртімен жүреді; ауыл шаруашылығы экспорты бойынша 3-орын.

Салдар: Сыртқы саудадағы кері сальдоны азайту үшін экспорт үлесін ұлғайтып, импортқа тәуелділікті төмендету қажет.

VI. «Сандар сөйлейді» ойыны

Тақтадағы сандарға байланысты қойылған сұрақтарға жауап беру арқылы негізгі деректер бекітіледі (аумақ, халық, өндіріс және көрсеткіштер).

VII. Үй тапсырмасы (терминдер)

1) Жер иелену түрлері қалай аталады?

  • Мексикада — гасиенда
  • Бразилияда — фазенда
  • Аргентинада — эстансия

2) Минифундия және латифундия

  • Минифундия — шағын шаруа иелігі.
  • Латифундия — кең көлемдегі жеке меншіктік жер иелену.

VIII. Бағалау

Оқушылардың жауаптары, рөлдік тапсырмалардағы белсенділігі және қорытындылау кезеңіндегі дәлелді пайымдары негізінде бағаланады.