Кескін карта тексеру
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Оқушыларға таулар туралы түсінік беру; тау қыраты, үстірт, өлке, аңғар ұғымдарының ерекшелігі мен маңызын ажыратып түсіндіру.
Дамытушылық
Дүниежүзі мен Қазақстандағы биік тауларды кескін картаға түсірту арқылы оқушылардың картамен жұмыс істеу дағдысын және таулардың құрылыстық ерекшеліктері туралы білімін дамыту.
Тәрбиелік
Таулардың ерекшеліктерін талдау барысында экологиялық тәрбиені күшейту, табиғатқа жауапкершілікпен қарауға бағыттау.
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, оқушылардың көңіл-күйін сабаққа бағыттау.
- Оқу құралдарын тексеру.
- Бір-біріне жақсы тілек айту.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тақырып бойынша жанартаулар тақырыбын бекіту: кескін картада нысандарды белгілеу және сәйкестендіру тапсырмалары.
2.1) Кескін картаны тексеру
Дүниежүзі бойынша жанартауларды кескін картаға белгілеу.
2.2) «Жанартаулардың дұрыс орнын тап»
Төменде дұрыс сәйкестендіру берілген (ел/аймақ — жанартаудың орналасуы).
Дұрыс жауаптар
- ВезувийИталия
- ЭтнаИталия
- КракаттауИндонезия
- КилиманджароАфрика
- КарисимбоАфрика
- ОрисабоСолтүстік Америка
- АконкагуаОңтүстік Америка
- ФудзиямаЖапония
- ЭльбрусКавказ
- ГеклаИсландия
- Ключи шоқысыРесей
Ескерту
Түпнұсқа мәтінде кейбір атаулар мен сәйкестіктер аралас берілген. Бұл бөлімде материал логикалық тұрғыдан реттеліп, ең кең таралған географиялық деректерге сүйеніп түзетілді.
Ойлан
Бір нысанға бірнеше дереккөзден қарап, карта—атлас—мәтін арқылы тексеру дағдысы географияда өте маңызды.
2.3) Логикалық сұрақтар (Иә/Жоқ)
Әр оқушының білімін жедел тексеруге арналған тұжырымдар. Дұрыс нұсқалар жақша ішінде берілді.
- Күнге ең жақын планета — Плутон. (Жоқ, Меркурий)
- Күн Жерді айналады. (Жоқ, Жер Күнді айналады)
- Параллельдер солтүстіктен оңтүстікке қарай созылады. (Жоқ, батыстан шығысқа қарай)
- Меридиан Жерді екі ендікке бөліп тұрады. (Жоқ, екі бойлыққа бөледі)
- Жер өз білігінен бір жылда бір рет айналады. (Жоқ, шамамен 24 сағатта)
- Жер сілкінісі көбіне жазық жерлерде болады. (Жоқ, көбіне таулы белдеулерде)
- Жанартау атқылауы магмалық үдерістермен байланысты. (Иә)
- Жер сілкінісі ядроның қозғалуынан пайда болады. (Жоқ, литосфера плиталары мен мантия үдерістерімен байланысты)
- Жердің ішкі құрылысы төрт қабаттан тұрады. (Жоқ, дәстүрлі жіктеуде үш қабат: қыртыс, мантия, ядро)
- Масштабтың бес түрі бар. (Жоқ, негізгі 3 түрі: сандық, сызықтық, атаулы)
3) Жаңа сабақ: «Құрлықтағы таулар»
Кіріспе сұрақ: «Адам мен адам кездеседі, ал … мен … кездеспейді». Жауабы: тау мен тау. Бүгінгі сабақтың негізгі ұғымы — тау.
Маңызды географиялық мысалдар
- Тянь-Шань — «Аспан таулары» мағынасында қолданылады.
- Орал — Еуропа мен Азияны бөліп тұрған тау жүйелерінің бірі.
- Гималай — әлемдегі ең биік тау жүйесі.
- Анд — ұзындығы бойынша ең ірі тау жүйелерінің бірі.
Негізгі ұғымдар
Тау қыраты
Тау жоталары мен биік қыраттардан тұратын кең аймақ.
Үстірт
Беткейлері тілімденген, салыстырмалы түрде жазық биіктеу өңір.
Аңғар
Өзен аңғары немесе таулар арасындағы ойыс кеңістік.
Өлке
Табиғи жағдайлары ұқсас, тарихи-географиялық аймақ атауы.
3.1) Таулардың пайда болуына қарай жіктелуі
Қатпарлы таулар
Мысалдар: Альпы, Кавказ, Кордильер.
Қатпарлы-жақпарлы таулар
Мысалдар: Алтай, Тянь-Шань.
3.2) Таулардың жасына қарай жіктелуі
Ескі таулар
Мысал: Орал.
Жас таулар
Мысалдар: Кавказ, Памир, Гималай.
3.3) Үгілу түрлері
Таулардың мүжілуі (үгілуі) үш негізгі бағытқа бөлінеді:
4) Картамен және кескін картамен жұмыс
Нұсқаулық
- Кескін картада тауларды қоңыр түспен боя.
- Төмендегі нысандарды картадан тауып, мүмкіндігінше тез белгіле.
Белгілеуге арналған тізім
Ескерту: тізімде таулармен бірге өзендер мен көлдер де берілген — оларды картадан ажыратып белгілеу тапсырманың бір бөлігі.
Қорытынды ой
Тауларды картадан табу, олардың қалыптасуын түсіну және үгілу үдерістерін ажырату — табиғатты танудың ғана емес, оны қорғаудың да негізі.
Материал: толық нұсқасын жүктеу (құжат/қосымша ретінде).