Мектеп өміріндегі қиындықтар
1 қыркүйекте мектепке келген бесінші сынып оқушысы үшін көптеген нәрсе жаңа болып көрінеді. Сол себепті бейімделу қажеттілігі туындайды. Бұл кезеңде бала түрлі қиындықтарға тап болуы мүмкін, өйткені бастауыш мектеппен салыстырғанда 5-сыныптағы оқу шарттары түбегейлі өзгереді.
Оқыту шарттарының өзгеруі
5-сыныптың басында оқушылар көбіне 1-сыныптағыдай жаңа оқу жағдайларына бейімделу кезеңін қайта бастан кешіреді. Нәтижесінде психикаға түсетін жүктеме артады.
Негізгі өзгерістер
- Балалар бір мұғалімнен сынып жетекшісі мен пән мұғалімдеріне ауысады. Жаңа мұғалімдер әр баланың ерекшеліктері мен оқу мүмкіндіктерін бірден тани бермейді.
- Сабақтар әртүрлі кабинеттерде өтеді, бұл күн тәртібі мен ұйымдасуды қиындатады.
- Кейбір оқушылар басқа мектептен немесе басқа қаладан ауысып келеді, яғни әлеуметтік орта да өзгереді.
- Оқу жүктемесі артады: пән саны көбейеді, талап күрделенеді.
Бейімделу қалай көрінеді?
Осы кезеңде бір балалар сезімтал әрі мазасыз болуы мүмкін, ал кейбіреулері керісінше еркін, тынымсыз болып көрінеді. Еңбекке қабілет төмендеп, ұмытшақтық, салғырттық байқалуы ықтимал. Кейде ұйқы мен тәбет те бұзылады.
Мұндай жүйелі ауытқулар оқушылардың шамамен 70–80%-ына тән. Көп жағдайда олар оқу жылының алғашқы 2–4 аптасынан кейін бәсеңдейді, алайда кейбір балаларда бейімделу бірнеше айға созылуы мүмкін.
Үй тапсырмасын орындау неге қиындайды?
5-сыныпта үй тапсырмасы мәселесінің күрделенуіне бірнеше фактор әсер етеді. Бұл тек уақыттың көбейуі емес, талаптың сипатының да өзгеруі.
1) Мұғалімдер санының көбеюі
Әр пән мұғалімінің үй тапсырмасын орындауға қатысты өз талаптары болады. Оқушы бұл талаптарды білмесе немесе тез игере алмаса, қиындыққа тап болып, бұл оқу нәтижесіне ғана емес, оның физикалық және эмоционалдық күйіне де әсер етуі мүмкін.
2) Қарым-қатынас жүйесінің өзгеруі
Бастауышта бала көбіне бір мұғаліммен тұрақты байланыс орнатады. Ал орта буында бірнеше ересекпен қарым-қатынасқа түседі, бұл міндетті күрделендіреді. Қарым-қатынас әрдайым бірден жағымды бола бермейді: оқушы артық сұрақ қоюдан қорқуы мүмкін, түсінбегенін жасырып қалуы ықтимал. Мұның бәрі үлгерімнің күрт төмендеуіне әкеледі.
3) Тапсырмалардың мазмұнының өзгеруі
Бастауыш сыныпта тапсырмалар көбіне оқу, жазу, санау дағдыларын бекітуге бағытталса, 5-сыныпта пайымдау, талдау, өз бетінше қорытынды шығару қабілеттерін дамытуға бағытталады. Өз бетінше ойлану — жақсы ұйымдастырылған үй жұмысының ең маңызды нәтижелерінің бірі.
Үй тапсырмасының ең қарапайым түрі — өткен материалды сөзбе-сөз қайталау. Алайда 5-сыныпта бұл жеткіліксіз болып, тапсырмалар тереңірек түсінуді талап етеді.
Мектеп өміріндегі қиындықтар
Кіші жасөспірімнің сәтті бейімделуі тек интеллектуалдық дайындығына ғана емес, сыныптастарымен және мұғалімдермен қарым-қатынас орната алуына, мектеп ережелерін сақтай білуіне, жаңа жағдайларда бағдар табуына да байланысты.
Назар аударатын бағыттар
Балалардың мектеп өміріндегі қиындықтары көбіне қарым-қатынас, тәртіп ережелері, жауапкершіліктің артуы және жаңа ортаға үйрену үдерістерімен байланысты болады.