Қазақша рефераттар

Географиялық орнын зерттеушілер

7-сынып • География

Африканың физикалық-географиялық орны және жағалауы

Бұл сабақта Африка материгінің физикалық-географиялық орны, пішіні мен жағалау сызығы, жағасындағы мұхиттар мен теңіздер және олардың материк табиғатына әсері бірлескен талдау арқылы қарастырылады.

Сабақтың жалпы мақсаты

Оқушылармен бірге Африканың физикалық-географиялық орнын, материктің пішіні мен жағалау сызығын, сондай-ақ жағалауындағы мұхиттар мен теңіздердің материк табиғатына тигізетін әсерін талдау. Топтық жұмыс арқылы ынтымақтастықты, жауапкершілікті және зерттеу дағдыларын дамыту.

Оқу нәтижелері (мұғалім үшін)

  • Топқа бөлу арқылы әр оқушыға жауапкершілік жүктеу.
  • Тапсырманы ақылдасып талдауға және дәлелді жауап беруге үйрету.
  • Бақылау, сұрақ қою және ойды жан-жақты дамытуға жағдай жасау.

Сабақтың негізгі идеялары

  • Рөлдік ойын арқылы зерттеуші көзқарасын қалыптастыру.
  • Белсенді және белсенді емес оқушыларды жұптастырып, ынталандыру.
  • Кескін карта арқылы білімді визуализациялау және бекіту.

Сабақ барысы: құрылым және әдістер

1) Қайталау және өткенді еске түсіру

Оқушылар арасынан көшбасшыларды анықтап, топтар бір-бірінің карталарын тексереді. Оңтүстік Американы қайталауға арналған сұрақтар қойылады: әр топ қарсы топты мұқият тыңдап, толық жауап беруге және негізгі ұғымдарды қайта бекітуге тырысады.

2) Мәтінмен жұмыс және зерттеу рөлдері

Әр топ өз атауын «қорғау» үшін мәтін бойынша шағын зерттеу жүргізеді. Рөлдер алдын ала бөлінеді:

Географиялық орнын зерттеушілер

Координаталар, шеткі нүктелер, созылу бағыты.

Жағалаудағы мұхиттар мен теңіздерді зерттеушілер

Құрлыққа ықпал ететін факторлар, жағалау ерекшелігі.

Атлант мұхитын зерттеушілер

Батыс жағалау мен аралдар, ықпал ететін ағындар.

Үнді мұхитын зерттеушілер

Шығыс жағалау, ірі аралдар, муссондық әсер.

3) Кескін картаға түсіру

Әр топқа кескін карта беріледі. Оқушылар материктің ерекшеліктерін, географиялық орнын, шеткі нүктелерін және негізгі нысандарды картаға белгілеп, қысқаша түсіндірме береді.

4) «Материктің құжатын» толтыру

Материалды жинақтау үшін әр топ құрылымдалған үлгі бойынша Африкаға «құжат» жасайды.

МАТЕРИКТІҢ ҚҰЖАТЫ

Үлгі (толтыруға арналған)

Атауы және ауданы

Материк: Африка
S = __________ км²

Климаттық белдеулер

Материк __________ климаттық белдеулерде жатыр.

Экваторға қатысты

  • Солтүстік шеткі нүктесі __________
  • Оңтүстік шеткі нүктесі __________

Бастапқы меридианға қатысты

  • Батыс шеткі нүктесі __________
  • Шығыс шеткі нүктесі __________

Қатысты орналасуы

Басқа материктерге қатысты

______________________________

Мұхиттар мен теңіздерге қатысты

______________________________

5) Бағалау және қорытындылау

Сабақ соңында әр топ бір-бірін бағалайды. Қажет болған жағдайда «журналистер» (әр арнадан келген бақылаушылар рөлі) де өз пікірін білдіреді. Әр топтағы мамандардың үлесі жеке атап өтіледі. Оқушылар тапсырмаларды қайталап, картамен жұмысты аяқтайды.

Тақырып мазмұны: Африка туралы негізгі деректер

Материктің орны мен өлшемдері

  • Африка — Жер шарындағы көлемі жағынан Еуразиядан кейінгі екінші үлкен материк.
  • Ауданы аралдарымен қоса: 30,3 млн км², аралдарсыз: 29,2 млн км².
  • Еуразиямен Қызыл теңіз және Жерорта теңізі арқылы ғана бөлінеді.

Шеткі нүктелері және созылуы

  • Солтүстікте — Эль-Абьяд мүйісі (37°20′ с.е.).
  • Оңтүстікте — Игольный мүйісі (34°52′ о.е.).
  • Солтүстіктен оңтүстікке қарай шамамен 8 000 км созылады.
  • Ең енді бөлігі экватордан солтүстікте 10°–16° аралығында; ені шамамен 7 500 км.

Аралдар және жағалау ерекшелігі

Африка жағалауында аралдар көп емес. Ең үлкені — Мадагаскар. Үнді мұхитында: Сокотра, Занзибар, Пемба, Мафия, Комор, Маскарен аралдары орналасқан. Атлант мұхитында материктік және вулкандық аралдар бар: Мадейра, Канар, Жасыл Мүйіс, Биоко, Принсипи, Сан-Томе, Аннобон.

Жер бедері және табиғаттың зоналылығы

Еуразиямен салыстырғанда Африканың беткі құрылысы біркелкі, пішіні қарапайым. Рельефінде 200–1000 м биіктіктегі жазықтар мен үстірттер басым. Жерінің шамамен 10%-ы — ойпат, 20%-дан сәл астамы — таулы аймақтар. Шеткі бөліктері ішкі аудандарға қарағанда көтеріңкі, орташа биіктігі шамамен 750 м.

Экватордың екі қапталындағы тропиктік-экваторлық белдеулерде орналасуы жоғары температураның басымдығын түсіндіреді. Материктің ішкі бөліктерінің аз тілімденуі мен тұйықтығы континенттілік белгілерін күшейтеді. Тегіс рельеф зоналылықтың айқын байқалуына жағдай жасап, табиғат белдеулері экватордан солтүстікке және оңтүстікке қарай заңды түрде алмасады.

Ойлануға арналған сұрақтар

  • Африканың жағалау сызығының аз тілімденуі шаруашылыққа қалай әсер етеді?
  • Атлант және Үнді мұхиттарының ықпалы климатқа қандай айырмашылық әкеледі?
  • Неліктен Африкада зоналылық солтүстік бөлікте айқынырақ байқалады?
  • Материктің шеткі бөліктерінің көтеріңкі болуы өзен торына қалай ықпал етуі мүмкін?