Қазақша рефераттар

Қазақтың хан сайлауы мәтінімен жұмыс

Сабақтың тақырыбы

«Абылай хан» (Ана тілі, 4-сынып)

Сабақтың мақсаты

1) Білімдік

Оқушылар қазақ тарихында үлкен рөл атқарған мемлекет қайраткері, қолбасшы Абылай хан туралы білетіндерін жаңа мәліметтермен толықтырады.

2) Дамытушылық

Тарихи әңгімені түсініп оқуға, тарихи деректерді тиімді пайдалануға, өз бетімен жұмыс істеуге дағдыланады; сөйлеу мәдениеті мен ойды жүйелі жеткізу қабілеті дамиды.

3) Тәрбиелік

Оқушыларды өз елін, жерін сүюге және патриоттық сезімді нығайтуға тәрбиелейді.

Көрнекіліктер

  • Шоқан Уәлихановтың және Абылай ханның портреттері
  • «Атағы жерді жарған хан Абылай» тақырыбындағы қабырға газеті
  • «Абылай — мәңгі ел есінде» атты альбом
  • «Абылай бабам ерлігі» атты буклет, сызбалар

Сабақтың түрі

Таным сабағы (ізденіс сабағы)

II. Үй тапсырмасын сұрау

«Қазақтың хан сайлауы» мәтінімен жұмыс: мәтінді тізбек бойынша мәнерлеп оқу және мазмұнын бөліктерге бөліп талдау.

Мәтінді бөліктерге бөлу

  • Хан сайланатын орын
  • Үміткерлермен таныстыру
  • Үміткерлерге мінездеме беру
  • Көпшілік пікірі
  • Түйінді шешім
  • Құттықтау, шашу шашу
  • Тәбәрік ретінде бөлісу
  • Хан киімін кигізу

Қорытындылау

Хан сайлау үдерісі үш негізгі сатыдан тұрады:

  1. 1 Хан сайлау рәсімі
  2. 2 Бір үміткер
  3. 3 Ашық дауыс беру

Бүгінгі таңда ел басы қалай сайланады?

Президент сайлауы Қазақстан Республикасының Конституциясына сәйкес өтеді. Үміткер:

  • ҚР азаматы болуы
  • Мемлекеттік тілді еркін меңгеруі
  • Жоғары білімі болуы
  • Қазақстанда кемінде 15 жыл тұруы

Президент сайлауында әдетте бірнеше үміткер қатысады және дауыс беру жасырын түрде өтеді.

Хан сайлауы мен президент сайлауы: ұқсастық пен айырмашылық

Ұқсастығы

  • Халық сайлайды
  • Елді басқарады

Айырмашылығы

  • Хан сайлауында көбіне бір үміткер болады, дауыс беру ашық өтеді.
  • Президент сайлауында бірнеше үміткер болады, дауыс беру жасырын өтеді.

III. Жаңа сабақ

Бүгінгі сабақта Абылай хан туралы білетінімізді жинақтап, тұжырымдап, оның өмірі мен ерліктері жайында кеңірек танысамыз.

Бұл — ізденіс сабағы. Әр топқа Абылай хан туралы материал жинақтау тапсырылған. Енді топтар өз жұмыстарының нәтижесін ұсынады.

I топ — «Мұрагер»

Тақырыбы: Абылай ханның өмірбаяны

Топ жұмысы: «Атағы жерді жарған хан Абылай» тақырыбында материал жинақтап, қабырға газетін шығарды.

Негізгі деректер

  • Абылай хан 1711 жылы Түркістан қаласында дүниеге келген.
  • Азан шақырып қойған аты — Әбілмансұр.
  • 1723 жылы Жоңғарлармен шайқаста әкесі Уәли қаза табады; отбасы үлкен қасірет көреді.
  • Сенімді адамдардың көмегімен Әбілмансұр аман қалып, аты-жөнін жасырады.

«Сабалақ» кезеңі

Әбілмансұр Еділ бойын жағалап жүріп Төле би ауылына келеді. Үсті жұпыны, шашы өсіп кеткен баланың тегін емес екенін аңғарған Төле би оған Сабалақ деген ат қояды.

Бірнеше жылдан кейін Бөгенбай батырдың келген сәтін пайдаланып, рұқсат алып Жоңғарлармен болған шайқасқа қатысады.

Қорытынды

Абылай 1781 жылы дүниеден өтеді. Ол — қайратты қаһарман, батыл қолбасшы, елін сүйген тарихи тұлға.

Абылай тұлпар мініп ту ұстаған,
Көңілі шапқан жауға суыспаған.
Тұғырдан тоғыз түлек ақ сұңқардай,
Тоятқа айдын-көлден қу ұстаған.

II топ — «Атамұра»

Тақырыбы: Абылай ханның ерліктері

Топ жұмысы: «Абылай бабам ерлігі» атты буклет дайындады.

Ел бірлігі мен қорғаныс

Абылай қазақ халқын біріктіруге және елді жаудан қорғауға барынша күш салды. Көптеген шайқаста ерлігі мен тапқырлығы арқылы жеңіске жетті.

1737 жыл: жекпе-жек

1737 жылы Жоңғарлармен болған ірі шайқас бірнеше күнге созылып, кезек жекпе-жекке берілді. Әбілмансұр жауға қарай «Абылай!» деп ұрандап шауып, жоңғар батырын жеңеді.

1771 жыл: хан сайлануы

1771 жылы Абылайды қазақ халқы ақ киізге көтеріп, хан сайлайды. Хан болған соң үш жүздің басын қосып, біріккен қуатты Қазақ хандығын нығайтуға ұмтылады.

Бұқар жыраудың толғауы

Абылай, хан Абылай атандың,
Дүниеден шықпай мініңіз.
Алтын тақтың үстінде
Үш жүздің басын құрадың.
Жетім менен жесірге
Ешбір жаман қылмадың.
Әділдікпен жүрдіңіз,
Әдепті іске кірдіңіз.
Арманың бар ма, хан ием?
Мәртебелі төбеге
Жауыңды алып жайладың.
Жеті күн кіріп ұрысқа,
Өлімге басың байладың.

— Бұқар жырау

III топ — «Шежіре»

Тақырыбы: «Абылай — мәңгі ел есінде»

Топ жұмысы: «Абылай — мәңгі ел есінде» атты альбом дайындады.

Зерттеу еңбегі

«Атамұра» баспасы Абылай ханның бейнесі, тарихи деректер және мұрасының сақталуы туралы «Абылай хан» атты зерттеу еңбегін жариялаған.

Портрет және ескерткіш

  • Мүсінші Мәжит Айтбаев алғашқылардың бірі болып Абылай ханның портретін салды.
  • Алматы қаласында Абылай ханның туғанына 280 жыл толуына орай ескерткіш ашылды.

Ой түю

Абылай хан — қазақ елінің бірлігі мен тәуелсіздігі жолында еңбек еткен, есімі ұлт жадында сақталған ұлы тұлға.