Атом бомбасы
Сабақ тақырыбы
Ғ. Мүсіреповтің «Жапон балладасы» шығармасын слайд арқылы талдау.
Мақсаты
- Әңгіменің идеясы мен мәнін ашу, негізгі түйінін ұғындыру.
- Оқушылардың қоғамдық-саяси көзқарасының қалыптасуына ықпал етіп, мәтін бойынша ойын еркін жеткізуге және қорытынды жасауға дағдыландыру.
- Адамгершілік қасиеттерді қалыптастырып, адалдыққа, бауырмалдыққа, бүкіл адамзатты сүюге тәрбиелеу; қоршаған ортаға жанашырлықты ояту.
Көрнекілігі
- Ғ. Мүсірепов шығармалар жинағы
- Слайдтар
- Буклет
- Электронды оқулық
- Интербелсенді тақта
Сабақ форматы
Сабақ түрі: аралас.
Әдіс-тәсілі: сыни тұрғысынан ойлау, проблемалық сұрақтар арқылы ой қозғау.
Сабақтың барысы
Ұйымдастыру және сергіту сәті
Оқушылармен жүздесіп, амандасу. Сабаққа ынта қалыптастыру үшін қысқа сергіту жүргізіледі.
Диалог-ұран
Мұғалім:
Балалар, әрбір адам?
Оқушылар:
Туысым, досым, жұрағат.
Мұғалім:
Әрбір сабақ?
Оқушылар:
Үйрену, ұғу, ұлағат.
Мұғалім:
Әрбір ісіміз?
Оқушылар:
Тірлік, тірек, адамдық.
Мұғалім:
Әрбір сөзіміз?
Оқушылар:
Шындық, бірлік, адалдық.
Шығармамен таныстыру
Оқушылар Ғ. Мүсіреповтің «Жапон балладасын» оқып, мазмұнымен танысады.
Ғ. Мүсірепов кім?
- Жазушы, драматург
- Қоғам қайраткері
- Сыншы, публицист
Тарихи контекст: атом қасіреті
Хиросима мен Нагасаки
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін, 1945 жылы 6 тамызда Хиросимаға, 9 тамызда Нагасакиге атом бомбасы тасталды.
Бомбаның қуаты шамамен 20 мың тонна тринитротолуолға тең болды. Жарылыс ошағынан 2 км радиуста аумақ күлге айналды.
Екі қалада 300 мыңнан астам адам қаза тапты. Радиоактивті сәуленің салдары әлі күнге дейін ұрпақ саулығына әсер етіп, талай жанның тағдырын қиып келеді.
Оқырман сезімі: мәтін тудырған әсер
Балладаны оқу барысында оқушылардың жүрегін ауыр сезімдер билейді. Бұл — көркем мәтіннің адамды селт еткізер қуаты.
- Қорқыныш пен үрей
- Жанашырлық пен аяныш
- Уайым, шарасыздық, көзге жас келу
Ой түйіні
Адамзат қасіретін көз алдына елестету — оқушыны бейжай қалдырмайды: «Көмектесе алмадым» деген өкініш сезімі де осы тұста туады.
Балладаның кейіпкерлері және символдық тіл
Басты кейіпкерлер
- Арқа
- Көз
- Тас
Бұл образдар — қасіретті тікелей «адам» ретінде емес, тәннің бөлшегі мен табиғаттың өзінен сөйлету арқылы күшейтетін көркем тәсіл.
Арқа: күйіктің картасы
«Арқасы Жапонияның картасындай» деген тіркес — ауыр күйіктің ізін көрнекі бейнеге айналдырады: күйген тері бедері картаға ұқсап қалғандай әсер береді.
- Оқушы елестеткен бейне: арқасы «географиялық картадай» күйіп қалған ер адам.
Көз және Тас: үнсіздің үні
Көз әңгімесінде — жанарынан айырылған қыздың қасіреті. Оның «соңғы көрген суреті» жүрекке қадалады.
Тас әңгімесінде — қаныпезерлік соншалық, тіпті тас та күңіреніп, «тіл біткендей» күй кешеді.
Талқылауға арналған проблемалық сұрақтар
- Арқа атом бомбасының жарылысын қалай сипаттайды? Мәтіннен дәлел келтіріңдер.
- «Соғыс докторы», АҚШ институтының адамдары науқасты шын жанашырлықпен емдеді ме, әлде басқа мақсат көздеді ме?
- «Арқаң Жапонияның картасындай» тіркесінің астарлы мағынасын қалай түсінесің?
- Арқалы адам 20 жыл ішінде қандай зардап шекті? Қазіргі халі қандай?
- Көздің әңгімесіндегі қыздың «соңғы көрген суреттері» нені меңзейді?
- Тастың әңгімесінен «ең қорқынышты мезет» бейнеленген тұсты тауып, түсіндір.
Терминге қысқа түсіндірме
Сабақта лейкоз (ақ қан ауруы) туралы қысқаша мәлімет беріледі: бұл — қан түзу жүйесінің қатерлі ауруларының бірі, адам ағзасын әлсіретіп, ұзақ әрі ауыр емді қажет етеді.
Қазақстан қасіреті: Семей полигоны
Біз бұл зардапты көрдік пе?
Иә. Қазақ халқы да ядролық сынақтардың ауыр салдарын бастан кешті. Семей полигонында жүргізілген сынақтар талай адамның денсаулығына орны толмас зиян келтірді.
Олжас Сүлейменов сияқты қоғам қайраткерлерінің атсалысуымен «Невада–Семей» қозғалысы көтеріліп, ядролық жарылыстарды тоқтатуға ықпал етті.
Екі елге ортақ себеп
Жапония мен Қазақстандағы қасіреттің түпкі себебі бір: атом қаруы және оның адам өміріне қарсы бағытталған салдары.
Н. Назарбаевтың сөзі
«Мен өз халқымның көнбеске көніп, шыдамасқа шыдай білетін төзімділігіне қайран қаламын. Мәңгіліктің қатігез тасқыны біржола үгіп, біржолата шайып жететіндей талай қилы кезең тұсында қиналса да, аман қала алыпты».
Қорытынды үндеу: бейбітшілікке тілек
Мұғалім сөзі
Ең үлкен тілегіміз — жер бетінде соғыс болмасын.
Оқушының тілегі
Келмесін ол күн, келмесін! Төнбесін қатер, төнбесін! Соғыстың өрті жанбасын, Сәбилер жетім қалмасын. Есігіне әр үйдің, Бесігіне сәбидің Мәңгілік бақыт орнасын, Болмасын соғыс, болмасын! Мәңгілік бақыт орнайды, Болмайды соғыс, болмайды!
Ән
Хор: «Ақ көгершін» әні.
Бағалау
Оқушылардың сабақ барысында айтқан пікірлері, мәтіннен дәлел келтіруі, проблемалық сұрақтарға жауаптары негізінде білімдері бағаланады.
Үй тапсырмасы
«Болмасын, соғыс болмасын!» тақырыбында ойтолғау жазу.