Қазақша рефераттар

Мұражайға саяхат жасау

Мақсаты мен күтілетін нәтиже

Жалпы мақсат

Қазақтың қолөнер бұйымдарымен жақынырақ таныстыру, олардың мәнін түсіндіріп, бағалай білуге үйрету.

Білімділік

  • Зергерлік әшекейлердің қолданылу ерекшеліктерін түсіндіру.
  • Домбыра, қобыз сияқты ұлттық аспаптардың ерекшелігін ауызша және тәжірибе арқылы жеткізе білу.
  • Сұрақтарға орынды жауап беру және сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру.

Тәрбиелік

  • Еңбекке баулу, ұлттық мұраны құрметтеуге тәрбиелеу.
  • Күй өнерін тыңдата отырып, қазақ өнеріне қызығушылықты арттыру.

Дамытушылық

  • Қолөнер туралы түсінікті кеңейту, күнделікті өмірмен байланыстыру.
  • Сөйлеу мәдениетін, ойлау қабілетін және жазылым сауаттылығын дамыту.

Сабақтың құрылымы

  1. 1

    Ұйымдастыру

    Сәлемдесу, кезекші арқылы қатысымды анықтау.

  2. 2

    Кіріспе әңгіме

    Наурыз мейрамы арқылы тақырыпқа шығу.

  3. 3

    Мұражайға саяхат

    Интерактивті тақтадағы суреттер және түпнұсқа бұйымдармен танысу.

  4. 4

    Әсермен бөлісу

    Көрген заттарды талқылау, сұрақ-жауап.

  5. 5

    «Қоржын той» ойыны

    Сұрақтарға жауап беріп, қоржыннан сыйлық алу.

  6. 6

    Ребус шешу

    «Наурыз» сөзін табу арқылы ойды шоғырландыру.

  7. 7

    Сөз құрастыру

    «Наурыз» сөзімен байланысты сөздер құрастыру (2 минут).

  8. 8

    Жеке жұмыс

    Суретті толықтыру, бояу және 2–3 сөйлем жазу.

  9. 9

    Бекіту және қорытынды

    «Не үйрендік?» сұрағымен негізгі ұғымдарды жинақтау.

  10. 10

    Үй тапсырмасы және бағалау

    Рефлексиялық жазба және фонетикалық талдау.

Кіріспе: Наурыз арқылы тақырыпқа шығу

Сабақ жылы амандасудан басталады: оқушылардың қатысуы тексеріліп, сыныптың дайындығы анықталады.

Сұрақ-жауап үлгілері

  • Қазір қай ай? (Наурыз)
  • Наурыз қандай мейрам? (Жыл басы)
  • Наурызда қалай киінеді, не тағылады, қандай өнер көрсетіледі?

Оқушылардың жауаптары арқылы ұлттық киім, зергерлік әшекейлер, ән-күй, домбыра мен қобыз туралы түсінік жаңғыртылып, сабақтың мазмұнына табиғи түрде өтеді.

Осылайша бүгінгі сабақ тақырыбы нақтыланады: қазақтың қолөнер бұйымдары. Оқушылар бұйымдарды мектеп ішіндегі шағын мұражайға саяхат арқылы танып-біледі.

Мұражайға саяхат: бұйымдар әлемі

Саяхат басталар алдында оқушылар дәптерлеріне күнін және тақырыпты жазады. Мұғалім интерактивті тақтадан бұйымдардың суреттерін көрсетіп, әр суретке тоқталған сайын түпнұсқасын да таныстырады.

Көрпе

1-слайд

Көрпе төсеніп отыруға да, суықта жамылуға да арналған. Ол әртүрлі үлгіде тігіледі: қонақ көрпе, жай көрпе, шай көрпе сияқты түрлері кездеседі. Әжелеріміз бен аналарымыз өз қиялымен ою-өрнекке, түстер үйлесіміне мән беріп, көрпені сәнді етіп тіккен.

Сәукеле

2-слайд

Сәукеле — келіннің бас киімі. Оны ұзатылған қыз және қасындағы құрбылары киген. Негізгі бөліктері: тәж, төбе, құлақбау және артқы бойы. Төбесі қиық конус пішінді болып, өте биік келеді, ал тәж бөлігі асыл тастармен әшекейленеді.

Зергерлік әшекейлер

3–5-слайд

Білезік, сақина, сырға сияқты әшекейлер сәндік үшін тағылған. Көбіне күмістен соғылып, ою-өрнекпен көркемделген. Бүгінде де бұл дәстүр жалғасып, күміс пен алтын секілді бағалы металдардан жасалған әшекейлер кең қолданылады.

Домбыра

6-слайд

Домбыра — қазақтың ең кең тараған ұлттық аспабы. Көпшілікке таныс екі ішекті, тоғыз пернелі аспапта ән, күй, терме, жыр орындалады. Домбыра үні ұлттық болмысты айқын сездіреді.

Қобыз

7-слайд

Қобыздың түрлері көп: ши қобыз, қыл қобыз, шаң қобыз және т.б. Әуені мен құрылымы жағынан скрипкаға ұқсас. Қобызда күй мен жыр орындалады. Саяхат барысында әр бұйымның суретімен қатар түпнұсқасы да көрсетіліп, соңында оқушыларға жақыннан ұстап көруге мүмкіндік беріледі.

Талқылау: әсер мен тәжірибе

Әсерді анықтайтын сұрақтар

  • Мұражайда не болды? Нені көрдік?
  • Осы бұйымдардың қайсысы сенің үйіңде бар?
  • Араларыңда домбыра тартатын оқушы бар ма?

Тәжірибелік сәт

Егер домбырада ойнай алатын оқушы болса, қысқа күй орындатып, тыңдау мәдениетін қалыптастыруға болады. Егер сыныпта орындаушы болмаса, алдын ала дайындалған оқушыны шақыру ұсынылады.

Ойын және тілдік тапсырмалар

«Қоржын той» ойыны

Наурыз мейрамымен байланысты «той» үлгісінде оқушылар қоржыннан ұнаған затын алу үшін сұрақтарға дұрыс жауап береді.

Тапсырмалар

  1. 1. Қазақша келіннің бас киімі қалай аталады?
  2. 2. Қазақша жаңа жыл қашан болады?
  3. 3. Наурыз туралы өлең білесің бе?
  4. 4. Жер, ел, Отан, тіл туралы мақал-мәтел айт.
  5. 5. Домбыра туралы өлең оқып бер.
  6. 6. Білезік, сақина, сырға — қандай бұйымдар?

Ребус шешу

Ребуста «Наурыз» сөзі жасырылады. Мақсат — зейінді жинақтап, ойлау әрекетін жандандыру.

Үлгі:

На (н) – (та) у – (қа) р(б) ыз

Сөздік жұмыс

2 минут ішінде «Наурыз» сөзімен байланысты сөздер құрастыру. Бұл тапсырма сөздік қорды кеңейтіп, жылдам ойлауға көмектеседі.

Жеке жұмыс: сурет және қысқа мәтін

Әр қатарға 2 бұйымның суреті беріледі. Оқушылар суретті толықтырып бояйды да, сол бұйымдарды қатыстырып 2–3 сөйлем құрастырып жазады.

1-қатар

Көрпе, білезік

2-қатар

Сәукеле, білезік

3-қатар

Қобыз, домбыра

Тексеру

3–4 оқушының жұмысы тыңдалып, қалғандарының жұмысы жиналып бағалауға алынады.

Бекіту, үй тапсырмасы, бағалау

Бекіту сұрақтары

  • Бүгін сабақта нені үйрендік?
  • Бұл бұйымдар не үшін керек?
  • Оларды үйренудегі мақсатымыз қандай?

Үй тапсырмасы

  1. 1. «Мұражайға саяхатта маған не ұнады, не ұнамады?» тақырыбына қысқа жауап жазып келу.
  2. 2. «Білезік», «қобыз», «домбыра» сөздеріне фонетикалық талдау жасау.

Бағалау

Бағалау сабақтағы белсенділікке, сұрақтарға жауап беруіне, жазба жұмысының сауаттылығына және тапсырмаларды толық орындауына қарай жүргізіледі.