Оқушылардың топтасып оқуы
Сабақ жоспары
«Ақша қар» (2-сынып, ана тілі)
Бұл материал 2-сыныпқа арналған кіріктірілген сабақтың (музыка, еңбек, дүниетану) құрылымын ұсынады: өлеңмен танысу, мәнерлеп оқу, сөздік жұмыс, шығармашылық тапсырмалар және табиғатқа жанашырлық тәрбие.
Мақсаты
- Оқушыларды Зейнолла Шүкіровтің «Ақша қар» өлеңімен таныстыру.
- Өлеңнің негізгі ойын ашуға, мазмұнына өз көзқарасын білдіруге үйрету.
- Мәнерлеп, түсініп, дұрыс оқуға және ырғақпен оқуға машықтандыру.
- Сөздік қорын байыту, сөйлеу мәдениетін және ой-өрісін дамыту.
- Әсемдікті сезіне білуге баулу арқылы табиғатқа қамқор болуға тәрбиелеу.
Қажетті ресурстар
- Ақынның портреті, қар суреттері, слайдтар.
- Қанатты сөздер, оқушы шығармашылығы (суреттер).
- Оқулық, дәптер, қайшы (қағаздан «қар қиықтарын» жасауға).
Әдіс-тәсілдер
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық дайындық
Оқушылармен бұрын өткен Дихан Әбілевтің «Туған тілім» өлеңі еске түсіріледі. «Туған тілім» тіркесін «Ана тілім» сөзімен алмастырып оқыту арқылы тілге деген құрмет күшейтіледі.
Ана тілім – бабам тілі – өз тілім!
Ана тілім – анам тілі – өз тілім!
Ана тілім – далам тілі – өз тілім!
Ана тілім – адам тілі – өз тілім!
Ана тілде сыры терең жаным бар,
Ана тілде әнім менен сәнім бар.
Ана тілім тіл болудан қалса егер,
Жүрегімді суырып-ақ алыңдар!
Оқу құралдарын ретке келтіру, кезекші мәліметін тыңдау және дұрыс отыру ережесін еске түсіру арқылы сабаққа дайындық жасалады.
Өткен тақырыппен байланыс: «Қыста талай қызық бар»
Қыс мезгілі туралы әңгімелесу оқушылар салған суреттерді талқылаудан басталады: қыстың ерекшелігі, табиғат көрінісі, құстардың мінез-құлқы.
- Неге кей суреттерде құстар көрінбейді? Олар қайда кетеді?
- Қыстап қалатын құстар: қарға, сауысқан, көгершін, торғай.
- Мағжан Жұмабаевтың «Балапан қанат қақты» әңгімесін еске түсіру: балапан неге жылы жаққа кете алмады?
Әңгіме соңын оқушылар өз қиялымен жалғастырып көреді. Талқылау барысында маңызды ой бекітіледі: қыста қыстап қалған құстарға көмектесу қажет, әйтпесе әлсіз құстар балапанның күйін кешуі мүмкін.
II. Жаңа сабақ
1) Кіріспе: жаңылтпаш арқылы ой қозғау
Жаңылтпаш 1
Бұл қар — сұр қар.
Сұр қар — кір қар.
Үстінде ойнама,
Үстіңді былғар.
Жаңылтпаш 2
Қырбық құрғақ па,
Құрғақ қар құрғақ па?
Қырбық қар да құрғақ,
Құрғақ қар да құрғақ.
Ортақ белгі анықталады: екі жаңылтпашта да қар туралы айтылады. Оқушылар қардың түрлерін ажыратуға бағытталады.
2) Топтық жұмыс: «Қар түрлері» кестесі
Әр қатар топ болып жұмыс істейді: көп нүктенің орнына қардың түрлерін ғана жазып, кестені тез әрі дұрыс толтыру тапсырмасы беріледі.
Нәтиже
Оқушылар «қар» ұғымының табиғаттағы әртүрлі көріністерін тілдік қорымен байланыстырып, жіктеуге үйренеді.
3) Тақырыпты ашу: жұмбақ арқылы «Ақша қар»
Жаңа сабақтың атауы жұмбақ арқылы табылып, «Ақша қар» екені анықталады. Оқушылар бүгін белгілі ақын Зейнолла Шүкіровтің өлеңімен танысатынын біледі.
4) Автор туралы қысқаша мәлімет
Зейнолла Анафияұлы Шүкіров (1927 жылғы 16 ақпан — 1970) Қызылорда облысы, Арал ауданында дүниеге келген. Бастауыш білімнен кейін ауыр науқасқа шалдығып, ұзақ уақыт ауруханада жатып емделуге мәжбүр болады. Соған қарамастан, ол өмірге құштарлығын жоғалтпай, шығармашылықпен айналысқан.
Шығармалары
- «Теңіз әндері» (1960)
- «Арал дәптері» (1962)
- «Жүрекке әмір жүрмейді» (1963)
- «Алау» (1966)
Ақын өлеңмен қатар әңгіме де жазған, оның ішінде балаларға арналған шығармалары да бар.
5) Оқулықпен жұмыс
- Мұғалімнің мәнерлеп оқуы.
- Оқушылардың топпен оқуы.
- Оқушылардың жеке оқуы (ырғағы мен нақышына мән беру).
6) Дәптермен жұмыс: көркем сөздер мен теңеулер
Өлең бойынша сұрақ қойылады: ақын ақша қарды неге теңейді? Тапсырма — өлеңнен теңеу сөздерді теріп жазу, күн ретін көрсету, кейін дауыстап оқу.
Оқу мақсатына екпін
Теңеу мен көркем сөзді ажырату арқылы оқушының мәтінді түсінуі тереңдеп, өз ойын нақты айту дағдысы дамиды.
7) Сергіту сәті
«Зырлайды шанам» әні музыка пәні мұғалімінің сүйемелдеуімен орындалады. Бұл бөлім назарды ширатып, сабақтың қарқынын сақтауға көмектеседі.
8) Ребус және мақал
Ребус арқылы «Жаздың бір күні — қыстың мың күнін асырайды» мақалы шығарылады. Оқушылардан қысқа байланысты мақал-мәтелдер сұралып, жауаптары тыңдалады.
9) Танымдық-шығармашылық жұмыс: қардың түрлері және «сиқырлы үшбұрыш»
Қардың пішіні мен көлемі бірдей болмайтыны талқыланады. Оқушылар қайшымен «сиқырлы үшбұрышты» қиып, қар қиықтарын жасап, бір-бірінің жұмыстарымен салыстырады.
Мұғалімнің түсіндірмесі
Қар алуан түрлі болады және әртүрлі жауады. Кейде аспаннан үзіліп түскен мақта ұлпасындай болып баяу түседі — бұл жапалақ қар. Ол әуеде келе жатып бір-біріне жабыса беретін қар ұшқындарынан тұрады.
Ал одан қаттылау түрі — қиыршық қар: маңдайға тисе, тызылдатып ауыртады.
Жерге жаңа ғана түскен тап-таза қырбақ қарды көбік қар немесе ақша қар дейді. Ел ішінде оны қансонар деп те атайды. Қансонарда аңшылар аңға шығып, ит жүгіртіп, құс салады.
Қорытынды тапсырма ретінде оқушылар жасаған қар қиықтары салыстырылып, әрқайсының бірегей өрнегі атап өтіледі.
III. Қорытынды
1) Сұрақ-жауап
- Сабақ ұнады ма? Несімен ұнады?
- Қай ақынның өлеңімен таныстық? Ақын туралы не білдіңдер?
- Қардың пайдасы бар ма? Қандай?
2) Бағалау
Оқушылардың мәнерлеп оқуы, топтық жұмыстағы белсенділігі, дәптердегі сөздік-теңеу тапсырмаларын орындауы негізінде бағаланады.
3) Үй тапсырмасы
- Өлеңді жаттау.
- Оқулықтағы 94-беттегі сурет бойынша, мәтіннен үйренген сөздерді қолданып әңгіме құрастыру.
- Қалауы бойынша сурет салу.
Автор туралы мәлімет
А. В. Луначарский атындағы орта мектеп-гимназиясы (мектепке дейінгі шағын орталығы бар) мемлекеттік мекемесінің бастауыш сынып мұғалімі — Маткаримова Гульфия Құсайынқызы.