Гүл жайнаған ханым
Қыз есімдерінің мәні мен шығу төркіні
Төмендегі есімдер көбіне араб, иран және түркі тілдерінен енген. Әр атау — тілек, мінез бен көркемдікті бейнелейтін мағына. Мәтін редакцияланып, емле мен сөйлем құрылысы біріздендірілді.
Есімдер тізімі
Бағила
Араб тіліндегі «бахи» түбірімен байланысты: мәңгілік, өмірлік, берік, тұрақты, мәңгі жасаушы деген мағына береді.
Бағымша
Араб тіліндегі «бах/бақ» — бақыт, ырыс, құт. Яғни «менің бағым, ырысым» деген ұғымды білдіреді.
Базарайым
Иран тіліндегі «базар» және қазақша «айым» (менің қуанышым) құрамынан. Мағынасы: «қуанышым, базарым», «жарқыраған аппақ».
Базаргүл
Иран тіліндегі «базар» + қазақша «гүл». «Гүлдей жайнаған қуанышым» деген мәнде қойылады.
Бақтыгүл
Араб тіліндегі «бақыт» + қазақша «гүл». Мағынасы: «гүлдей жайнаған бақытты бала».
Балауса
«Өте жас», «өндірдей жас» деген мағына береді.
Балбала
Бір түсіндірмеде «балдай тәтті бала» делінеді. Тағы бір нұсқада араб тіліндегі «бал» — парасат, ақыл, ес, зерде, яғни «ақылды, есті бала».
Балгүл
«Балдай, шырынды гүл» — ата-ананың ең сүйікті, балдай тәтті баласы болсын деген тілекпен қойылған есім.
Балғаным
«Сүйкімді, сүйікті, ақылды, ойлы, есті ханым» деген мағынада. Түрі: Балғын.
Балдай
«Ата-анасына балдай тәтті, қымбат болсын» деген тілекпен қойылған есім.
Балжан
«Балдай тәтті әрі ақылды болсын» деген ниетпен қойылады.
Балым
«Менің балым, ақылдым, қымбаттым» деген еркелету мәні бар. Балганым есімінің қысқартылған, еркелете айтылатын түрі.
Балқадиша
«Ақылды Қадиша» деген мағына береді.
Балшекер
«Бал мен шекердей болсын» деген тілекпен қойылған есім.
Бану
Араб тіліндегі «эбнатун» (көпше түрі: «банату») — «қыз, бойжеткен». Иран тілінде «бану» — әмірші, әкім әйел, ханым.
Батсайы
Жолақты жібек мата атауы.
Баян
Көне түркі және моңғол тілдеріне ортақ сөз: «мықты, зор, бай». Араб тіліндегі «вайан» — «айқын, ашық, түсінік, анықтама, хабарлама».
Баянсұлу
Ғашықтық жырдағы ақылды да сұлу қыздың есімі ретінде белгілі.
Бәдер
Араб тіліндегі «бәдр» — «толық ай».
Бәдігүлжамал
Араб тілінен: «теңдесі жоқ сұлу, әдемі қыз». Еркелете қысқартылған түрі: Бәдеш.
Бәдиға
Араб тіліндегі «бадига»: «ғажайып зат, таңғажайып нәрсе, шығармашылық өнер, шеберлік», «өте шебер» деген ұғымдар береді.
Бәдінұр
Араб тілінен: «теңдесі жоқ сұлу», «көркем», «нұрлы».
Бәзила
Мағынасы мен түсіндірмесі: Фазила есіміне қатысты (қараңыз: Фазила).
Бәкизат
Иран тіліндегі «пак» — «таза, кіршіксіз» және «зада» — «бала, перзент». Мағынасы: «таза, кіршіксіз перзент».
Бәкібала
Иран тіліндегі «пак» — «таза». Мағынасы: «кіршіксіз, таза бала».
Бәлиға
Араб тілінен: «есейген», «ержеткен қыз».
Бәлия
Араб тіліндегі «валия» сөзінен: «оқыған, білімді қыз».
Бәтес
Орыс тіліндегі «батист» — жұқа, биязы ақ мата. «Осы матадай ақ, таза, адал болсын» деген тілекпен қойылған есім.
Бейбітгүл
«Бала бейбіт өмірдің гүлі, қуанышы болсын» деген ниетпен қойылған есім.
Бекдана
Қазақша «бек» және иран тіліндегі «дана» — «білгір» сөздерінен. Мағынасы: «нағыз дана, данышпан».
Бексұлу
«Тым сұлу», «аса көрікті» деген мағына береді.
Бибі
Иран тілінен: «үй иесі», «азаматша» деген мағынада қолданылады.
Бибігүл
Иран тіліндегі «бибі» + қазақша «гүл». Мағынасы: «гүлдей жайнаған ханым».
Бибінұр
Иран тілінен: «қыз біткеннің, әйелдердің нұрлысы, сұлуы» деген мән береді.
Бибісара
Иран тіліндегі «бибі» — «әйел» және «сара» — «таза». Мағынасы: «таза, адал әйел».
Бибіханым
Ханым сөзінің өзгерген түрі. Қысқарған түрі: Биғаным.
Бибіжамал
Иран тілінен: «көркем, сұлу қыз/әйел». Қысқарған түрі: Бижамал.
Бота
Түйенің ботасына ұқсатып қойылған есім.
Ботакөз
«Ботаның көзі сияқты мөлдір қара көз» деген бейнелі мағына береді.
Бұлбұл
Иран тілінен: «сандуғаш» (әнші құс).
Бүбі
Түсіндірмесі Айбибі есіміне қатысты (қараңыз: Айбибі).
Бүбіш
Түсіндірмесі Айбибі есіміне қатысты (қараңыз: Айбибі).
Бүбіхан
Түсіндірмесі Айбибі есіміне қатысты (қараңыз: Айбибі).
Бүлдіршін
«Өте жас», «өндірдей жас» деген мағына береді.
Назарға
Кейбір есімдердің этимологиясы бірнеше нұсқамен түсіндіріледі. Мұндай тұстарда мәтіндегі бастапқы дерек сақталып, сөйлемдер тек стилистикалық тұрғыдан түзетілді.