Қазақша рефераттар

Ұлғайтқыш құралдар

Күнделікті жоспар • Биология • 6-сынып • Сабақ: 3

І тарау. Жасуша – ағзалардың тіршілігі мен құрылысының ең кіші құрылымдық өлшем бірлігі. Өсімдік ұлпалары.

§3. Жасушаның ашылу тарихы. Ұлғайтқыш құралдар.

Сабақтың мақсаты

Вирустардан басқа барлық тірі ағзаларға тән ең кіші құрылымдық өлшем бірлік — жасуша. Оқушыларды жасушаның ашылу тарихымен және оны зерттеуде қолданылған ұлғайтқыш құралдармен таныстыру.

Сабақтың міндеттері

Білімділік

Жасуша ұғымын түсіндіру, микроскоптың құрылысымен таныстыру, дайын микропрепарат жасау тәсілін үйрету.

Тәрбиелік

Оқушының тұлға ретінде қалыптасуына ықпал ету, ғылыми дүниетанымын байыту.

Дамытушылық

Электрондық оқулық арқылы ойлау, есте сақтау және көру қабілеттерін дамыту; ой түйіндеуге, шығармашылықпен жұмыс істеуге жұмылдыру; пәнге қызығушылықты арттыру.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Келмеген оқушыларды белгілеу, сыныптың сабаққа дайындығын тексеру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • Биология ғылымы және оның негізгі салалары туралы әңгімелеңдер.
  • Ғылымға еңбегі сіңген ғалымдарды атаңдар. Олардың қандай еңбектері бар?
  • Қорық деген не? Еліміздегі басты қорықтарды атаңдар. Өзің қайсысында болдың?

III. Жаңа материалды түсіндіру

Жоспар

  1. Микроскоптың шығу тарихы
  2. Ұлғайтқыш құралдар және микроскоппен жұмыс істеу тәртібі

Микроскоптың шығу тарихы

1609 жылы италиялық ғалым, физик Г. Галилей объективі мен окуляры екі дөңес әйнектен тұратын, 40–300 есе үлкейтетін күрделі құрал құрастырды.

Голландиялық ғалым Антон ван Левенгук дөңес әйнектерді жетілдіру арқылы микроскоп жасап, алғаш рет бактерияларды, қанның қызыл түйіршіктерін және жыныс сұйықтығындағы жасушаларды бақылаған.

Жасушаның ашылу тарихы микроскоптың пайда болуымен тікелей байланысты. 1590–1610 жылдар аралығында оптика шеберлері — голландиялық әкелі-балалы Янсендер алғашқы жарық микроскобын ойлап тапты. Осыдан кейін өсімдік жасушасын зерттеу мүмкіндігі кеңейді.

1665 жылы Роберт Гук өсімдік қабығының жұқа кесіндісін микроскоппен қарап, майда ұяшық тәрізді құрылымдарды байқады да, оларды «жасуша» деп атады.

Жасуша туралы негізгі түсініктер

Тірі ағзалардың ортақ белгісі — денесі жасушадан тұрады.

Жасуша — ағзаның тіршілік белгілерін сақтайтын ең кіші құрылымдық өлшем бірлік.

Жасуша өлшемі әдетте миллиметрдің мыңнан бір бөлігімен өлшенеді, сондықтан оны жай көзбен көру қиын.

Көлемі өте кіші болғанымен, жасушада мыңдаған қосылыстар түзіліп, жүздеген заттар үнемі реакциялар тізбегіне қатысады.

  • Зат және энергия алмасу
  • Өсу және көбею
  • Тыныс алу
  • Тірі ағзаларға тән күрделі қосылыстардың түзілуі

Денесі бір ғана жасушадан тұратын өте қарапайым ағзаларды біржасушалылар дейді. Біржасушалылар көпжасушалы ағзалар сияқты тіршілік әрекеттерін орындайды.

Ұлғайтқыш құралдар және микроскоппен жұмыс істеу тәртібі

Тақырыппен алғаш танысатындықтан және материал күрделі болғандықтан, түсіндіруден кейін өсімдік жасушасын бірнеше есе үлкейтетін құралдардың түрлерін және олармен жұмыс істеу әдісін міндетті түрде көрсету қажет.

Оқушылар дәптеріне жарық микроскобының бөлімдерінің атауын және әр бөлімнің қызметін жазып алғаны дұрыс. Одан кейін мұғалім микроскоппен жұмыс істеуді өзі көрсетіп, оқушыларды жаттықтырады.

Негізгі мақсат — оқушыларды микроскоптың құрылғыларымен және жұмыс барысымен таныстыру, қауіпсіз әрі ұқыпты қолдану дағдыларын қалыптастыру.

Жұмысқа дайындық және қауіпсіздік

  • Микроскопты үстелдің шетінен 5–8 см қашықтыққа қойыңдар.
  • Барлық бөліктерін таза, жұмсақ шүберекпен сүртіп тазалаңдар.
  • Бұрандалар арқылы тубусты жоғары-төмен қозғауды үйреніңдер.
  • Айна/жарық көзін дұрыс бағыттап, көру өрісін жарықтандырыңдар.
  • Зерттелетін затты заттық үстелге дәл орналастырыңдар.

Шыныларды дұрыс ұстау ережесі

Заттық әйнекті саусақпен шетінен ұстаңдар. Ортасынан ұстасаңдар, саусақ ізі қалып, объект анық көрінбей, бақылауға кедергі келтіреді.

Әйнек беті ластанса, оны жұмсақ, таза шүберекпен немесе арнайы майлықпен сүртіп алған дұрыс.

Микропрепарат дайындау (негізгі қадамдар)

  1. Заттық әйнектің дәл ортасына тамызғымен 1–2 тамшы су тамызыңдар.
  2. Көретін объектіні су тамшысына абайлап орналастырыңдар.
  3. Жабын әйнекті шетінен ұстап, заттық әйнекке бұрыштап түсіріп жабыңдар (ауа көпіршігі қалмауы үшін).
  4. Ауа көпіршігі пайда болса, жабын әйнек үстінен өте жеңіл басып түзетуге болады.
  5. Объектіні әдетте сулы ортада қарау керек; қажет жағдайда объект ерекшелігіне қарай ерітінділер немесе бояғыш заттар қолданылуы мүмкін.

№1 зертханалық жұмыс

Тақырыбы: Ұлғайтқыш әйнек және микроскоп.

Мақсаты: Ұлғайтқыш әйнек пен микроскоптың құрылысымен танысып, олармен жұмыс істей білу.

Құрал-жабдықтар

  • Микроскоп
  • Қол және тұтқалы ұлғайтқыш әйнектер (лупа)
  • Аршылған пияз
  • Тамызғы (пипетка)
  • Сапты ине
  • Қысқыш (пинцет)
  • Заттық және жабын шынылар
  • Өткір ұстара
  • Су

Жұмыстың барысы

  1. Тұтқалы (штативті) ұлғайтқыш әйнек, қол лупасы және микроскоп құрылысын салыстырып қарау.
  2. Микроскоп бөліктерінің орналасуын анықтап, атауларын меңгеру.
  3. Микроскопқа қажет құрал-жабдықтарды танып, оларды дұрыс қолдануға назар аудару.
  4. Препарат дайындауды және оны микроскоппен қарауды үйрену (жаттығу).

Нәтиже

Төмендегі сөйлемдерді оқып, ойланып, тұсындағы сандарын торкөздің ішіне препарат дайындау ретіне қарай орналастырыңдар.

Толық нұсқасын жүктеу.