Қантты диабет ауруы
Сабақтың мақсаты
Білімділік
Ұйқы безінің гормоны — инсулиннің қандағы глюкоза мөлшерін реттеудегі рөлін меңгереді. Инсулин жетіспеушілігінен дамитын қантты диабет ауруымен танысады.
Дамытушылық
Ұйқы безі мен оның гормондарының қызметін талдай отырып, қантты диабетті емдеу және алдын алу жолдары туралы білімін дамытады.
Тәрбиелік
Салауатты өмір салтын ұстануға, жеке гигиенаны сақтауға тәрбиелейді.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ
Сабақтың әдістері
- Баяндау
- Пікірталас
- Сұрақ-жауап
Пәнаралық байланыс
Медицина
Көрнекілік
Сурет, кесте, сұрақтар жинағы
Сабақтың жүру барысы
I. Ұйымдастыру
Оқушылардың сабаққа дайындығын тексеру, назарын шоғырландыру.
II. Үй тапсырмасын сұрау және қызығушылықты ояту
1) «Ұқсастық пен даралық» стратегиясы
- Салыстыру Микседема — кретинизм
- Салыстыру Эндемиялық зоб — Базедов ауруы
2) Сурет бойынша сөйлеу
Берілген суретке сүйеніп, бездердің қызметі мен олардың ағзадағы маңызын сипаттау.
III. Жаңа сабақты меңгерту (Мағынаны тану)
Жоспар
- 1 Ұйқы безінің құрылысы мен қызметі
- 2 Инсулин гормонының глюкоза мөлшерін реттеудегі рөлі
- 3 Қантты диабет ауруы
Ұйқы безінің құрылысы және қосарлы қызметі
Ұйқы безі басы, денесі және құйрығынан тұрады және екі түрлі қызмет атқарады.
- Сыртқы секрециялық қызмет: жасушалардың бір бөлігі ферменттері бар ас қорыту сөлін түзеді. Бұл сөл ұлтабарға түсіп, ас қорытуға қатысады.
- Ішкі секрециялық қызмет: көмірсу алмасуын реттеуде маңызды рөл атқаратын инсулин және глюкагон гормондарын өндіретін секреторлық жасушалар шоғырланған.
Инсулиннің қандағы глюкозаны реттеудегі рөлі
Инсулин үздіксіз түзіледі және аз мөлшермен қанға үнемі түсіп отырады. Инсулиннің жаңа порциясының бөлінуіне ағзадағы биологиялық «отын» қызметін атқаратын глюкоза деңгейі әсер етеді.
Әсері
Инсулин әсерінен барлық ұлпалардың глюкозаны пайдалануы артады.
Қор жиналуы
Глюкозаның бір бөлігі бауыр мен бұлшық еттерде қор затына айналып жиналады.
Нәтиже
Қандағы глюкоза мөлшері қалыпты деңгейге дейін төмендейді.
Инсулин ағзада тез бұзылады, сондықтан оның қанға тұрақты түрде түсіп тұруы маңызды.
Қантты диабет: себеп-салдар байланысы
Инсулин өндірілуі төмендегенде көмірсулардың едәуір бөлігі ағзада дұрыс пайдаланылмай, зәрмен бірге сыртқа шығарылады. Бұл жағдай қантты диабеттің дамуына себеп болуы мүмкін.
Негізгі идея: инсулин азайса — глюкоза жасушаларға жеткіліксіз өтеді, нәтижесінде ағзадағы көмірсу алмасуы бұзылады.
IV. Сабақты бекіту (Ой қозғау)
1) Кесте толтыру
| Бездің атауы | Ағзада орналасуы | Қызметі |
|---|---|---|
2) Талдау тапсырмасы
Қантты диабет, микседема, Аддисон ауруы, акромегалия сияқты аурулардың қандай бездердің қызметінің бұзылуымен байланысты екенін анықтаңдар. Әрқайсысына толық сипаттама беріп, салыстырмалы талдау жасаңдар.
Бағыттаушы сұрақтар
- Қай без зақымданады?
- Қай гормон(дар) азаяды немесе көбейеді?
- Негізгі белгілері қандай?
- Алдын алу және емдеу жолдары қандай?
3) «Кім жылдам?» (жылдам сұрақтар)
- Ұйқы безі қандай без? Оның құрылысы мен қызметін сипаттаңдар.
- Ұйқы безінің қандағы қант мөлшерін реттейтін гормоны қалай аталады?
- Қантты диабет дегеніміз не? Ол қашан пайда болады? Емдеу жолдары бар ма?
- Ұйқы безі қайда орналасқан? Оның сыртқы және ішкі секрециялық қызметін атаңдар.
V. Оқушыларды бағалау
Қатысу белсенділігі, жауаптардың дәлдігі және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағалау.
VI. Үй тапсырмасы
Қантты диабет туралы реферат жазу немесе қосымша мәлімет жинау.