Одағай туралы түсінік
6-сыныпқа арналған сабақ жоспары: одағай туралы түсінік
Бұл сабақта оқушылар одағай сөз табымен танысып, оның түрлері, айтылу ерекшеліктері және жазылу емлесі туралы жүйелі түсінік алады. Сонымен қатар сөйлем ішінен одағайды тауып, түрлеріне ажырату дағдысы қалыптастырылады.
Сабақтың түрі
Дәстүрлі сабақ
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгерту
Сабақтың мақсаты
Оқушыларды одағай және оның түрлерімен таныстыру, алғашқы мағлұмат беру.
Білімділік
Одағайдың түрлері, айтылу ерекшеліктері мен емлесі туралы кеңірек түсінік беру; сөйлем ішінен тауып, түрлеріне ажыратуды үйрету.
Дамытушылық
Есте сақтау қабілетін, сөздік қорын арттыру; ойды жүйелі жеткізу дағдысын және танымдық деңгейін дамыту.
Тәрбиелілік
Ана тілін қадірлеуге, халқымыздың салт-дәстүрі мен ырым-жоралғыларын танып-білу арқылы құрметтеуге тәрбиелеу.
Сабақтың әдістері
- Тест, түсіндіру
- Деңгейлік тапсырмалар, семантикалық карта
- Сұрақ-жауап, бағалау
- Бекіту, қорытындылау
Көрнекіліктер мен жұмыс формалары
Көрнекілігі
Слайд, оқулық, төрт түлік суреттері, смайликтер
Формалары
Жеке оқушымен және сынып ұжымымен жұмыс
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгелдеу.
- Кезекшіні анықтау.
- Бағалау парақшаларын таратып, шартын түсіндіру.
2) Үй тапсырмасын сұрау (өткенді қайталау)
Қайталауға арналған тест слайд арқылы көрсетіледі. Оқушылар орындап болған соң, дұрыс жауаптар экранда шығады. Оқушылар дәптерлерін алмастырып, бір-бірінің жұмысын тексереді.
| № | Сұрақ | Нұсқалар |
|---|---|---|
| 1 | Негізгі зат есімді табыңыз. | A) кәсіпкер B) зейнет C) зейнетақы |
| 2 | Сын есімнің мағыналық түрлері нешеу? | A) екеу B) үшеу C) төртеу |
| 3 | Реттік сан есімді табыңыз. | A) екеу B) үшеу C) алтыншы |
| 4 | Берілген сөздердің қайсысы есімдік? | A) мынау B) биік C) тыңда |
| 5 | Болымсыз етістікті көрсетіңіз. | A) жина B) мақтанба C) оқы |
| 6 | -дыр, -дір, -тыр, -тір — қай етістің жұрнағы? | A) өздік етіс B) ортақ етіс C) өзгелік етіс |
| 7 | Есімше тұлғалы сөзді көрсетіңіз. | A) оқыған B) барыпты C) келеді |
| 8 | «Бүгін», «қазір», «жаздыгүні» сөздері үстеудің қай түріне жатады? | A) мақсат B) мезгіл C) мекен |
| 9 | Бейнелеуіш сөзі бар тіркесті табыңыз. | A) мырс-мырс күлді B) гүрс ете құлады C) жалт бұрылды |
| 10 | Шылаулардың түріне жататын сөзді табыңыз. | A) сабақты B) септеулік C) сапалық |
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Мұғалім оқушылардан қазақ тіліндегі сөз таптарын еске түсіруді сұрайды: зат есім, сын есім, сан есім, есімдік, етістік, үстеу, еліктеу сөз, шылау, одағай. Өтілмеген сөз табы ретінде одағай тақырыбына назар аударылады.
«Одағай» сөзін буынға бөлу арқылы қызықты байланыс жасалады: о-да-ғай — 3 буын. Осыдан сабақтың өзегі ашылады: одағайдың 3 түрі бар.
Көңіл күй одағайлары
Адамның сезімін, көңіл күйін білдіреді: қуану, шаттану, таңдану, жылау, армандау, өкіну, ренжу және т.б.
Мысал: Бәрекелді!
Шақыру одағайлары
Біреуді немесе жан-жануарларды шақыруға, айдауға байланысты айтылады. Әсіресе мал мен құсты шақыру, үндеу мәнінде жиі қолданылады.
Мысалдар: моһ-моһ, шөре-шөре, кә-кә
Қуу/үркіту мәні: пырс
Жекіру одағайлары
Тыйым салу, тоқтату, жекіру мағынасын білдіреді.
Мысалдар: тәйт, жә
Жазылым тапсырмасы
Оқушылар үш түрге бір-бірден одағай жазып, көркем әрі сауатты рәсімдейді: Бәрекелді, шөре-шөре, тәйт.
Ереже
Одағай — толық мағынасы жоқ, затты, құбылысты немесе әрекетті нақты білдірмейтін, бірақ адамның әр түрлі көңіл күйін, сезімін білдіретін немесе жан-жануарларға қаратылып айтылатын сөздер.