Қазақша рефераттар

Көрнекіліктің оқушыға берері

Сын тұрғысынан ойлау технологиясы: қолдану тиімділігі

ХХ ғасырдың басындағы ұлттық ойшылдарымыздың бірі Жүсіпбек Аймауытовтың «Сабақ беру — үйреншікті жай ғана шеберлік емес, ол — жаңаны табатын өнер» деген сөзі бүгінгі білім беру кеңістігінде ерекше мәнге ие. Осы мақсаттарды жүзеге асыру үшін педагог-ғалымдар мен мұғалімдер оқытудың жаңа технологияларын жан-жақты зерттеп, оқушылардың пәнге қызығушылығын арттырудың тиімді жолдарын қарастырып келеді.

Жаңа технологиялардың көпнұсқалық қағидасы мұғалімге әр сыныптың деңгейі мен ерекшелігіне сай әдісті таңдап қолдануды ұсынады. Дегенмен кез келген технология мұғалімнен терең теориялық білімді, жоғары педагогикалық шеберлікті, үздіксіз ізденісті және баланың жан дүниесін түсінетін психологиялық сезімталдықты талап етеді.

Неге бұл маңызды?

Мақсат — оқушыны ойлаудың ең төменгі деңгейінен жоғары, терең ойлау деңгейіне көтеру. Бұл оқушыны шығармашылық сатыға шығарып, кез келген мәселені сыни тұрғыдан талдап, шешім қабылдауға дағдыландырады.

Негізгі стратегиялар және оларды қолдану

Сын тұрғысынан ойлау технологиясының 60-тан астам стратегиясы бар. Сабақ барысында жиі қолданылатын тәсілдердің бір бөлігі төмендегідей:

Идеяны ұйымдастыру

  • Топтастыру
  • Ой шақыру / Ой қозғау
  • Дөңгелек үстел

Салыстыру және талдау

  • Венн диаграммасы
  • Семантикалық карта
  • «Ішіне—сыртына» тәсілі

Рефлексия және дәлел

  • Пікірсайыс
  • Түртіп алу (белгілеу) әдісі
  • Екі түрлі түсініктеме күнделігі

Шығармашылық жинақтау

  • Бес жолды өлең

Сұрақ қою арқылы ойлауды дамыту

Сын тұрғысынан ойлауды тақырып бойынша сұрақ қою тәсілдері арқылы дамыту тиімді. Оқушылар қойылған сұрақтар арқылы ізденеді, идеяларды жинақтайды, қорытынды жасайды және талдайды. Нәтижесінде олар «жақсы—жаман», «сапалы—сапасыз» секілді өлшемдер бойынша салыстырып, өзіне және өмірге деген көзқарасын қалыптастыра бастайды.

Дұрыс ұйымдастырылған жұмыстың нәтижелері

Бұл жұмысты жүйелі әрі мақсатты ұйымдастырған жағдайда оқушы өз даму деңгейіне сай шыңдалып, нақты жетістіктерге жетеді:

  • Еркін ойлауға мүмкіндік береді. Оқушы өз пікірін ашық айтады.

  • Ақыл-ойын дамытады. Талдау, салыстыру, саралау дағдылары күшейеді.

  • Шығармашылық белсенділігін арттырады. Әртүрлі шешім ұсынуға үйренеді.

  • Ұжымдық іс-әрекетке тәрбиелейді. Ынтымақтастық мәдениеті қалыптасады.

  • Тіл байлығын жетілдіреді. Сөздік қор мен байланыстырып сөйлеу дамиды.

  • Жан-жақты ізденушілігін арттырады. Ақпаратпен жұмыс істеу дағдысы қалыптасады.

  • Белсенділік пен жауапкершілікті күшейтеді. Жұмысты өз бетімен орындауға ынталанады.

  • Мақсатқа ұмтылдырады. Алға қойған міндетін орындап, дәлелді пікір білдіреді.

Көрнекілік әдістері: қабылдауды тереңдететін құрал

Көрнекілік әдістерінің тәсілдері қолданылатын материалдың түріне қарай өзгеріп отырады. Бұл әдістер арқылы оқушыларға жаңа ұғым беріліп қана қоймай, бұрын алған білімдері кеңейеді. Сонымен қатар көрнекілік оқушының эмоциялық көңіл күйіне әсер етіп, танымдық қызығушылығын арттырады.

Оқушылар заттар мен құбылыстардың қасиеттерін салыстыруға, айырмашылығы мен ұқсастығын көруге дағдыланады. Сондықтан мұғалім көрнекілікті көрсеткенде оны сөзбен міндетті түрде байланыстырып, толықтырып отыруы керек: көрнекі құрал көбіне жеке нысанды көрсетуге бағытталады, ал түсіндіру сол нысанды кеңірек мағынада ұғынуға көмектеседі.

Көрнекіліктің оқу үдерісіне берері

  • Тақырыпты терең түсінуге және негізгі түйінді ажыратуға үйретеді.
  • Тақырыпты жеңіл әрі тез түсінуге ықпал етеді.
  • Қайталау кезінде білімді жүйелеуге көмектеседі.
  • Пәнге қызығушылықты арттырады.

Бастауыш сыныпта әсері

Бастауыш сынып оқушылары көрген нәрсеге қызығушылық танытады. Сабаққа тиімді қолданылған көрнекілік оқушылардың зейінін тұрақтандырып, материалды ықыласпен қабылдап, нәтижелі меңгеруіне ықпал етеді. Бұл олардың ойлау қабілетін, ізденімпаздығын арттырып, сөздік қорын молайтады және ойын жүйелі жеткізуіне көмектеседі. Байқампаздық та күшейеді.

Ұлттық мәдениет пен өмір тәжірибесін байланыстыру

Табиғат суреттері сияқты көрнекіліктер арқылы адам баласының өмір шындығына тікелей қатынасы ашылады. Сонымен бірге ұлттық мәдениет үрдістерін өркениетті өмірмен байланыстырып, тәлім-тәрбиеге пайдалану — бүгінгі күннің өзекті бағыттарының бірі.

Ұстаз миссиясы: әр баланың «жұлдызын» жарқырата білу

Еліміздің болашағы — жас ұрпақтың қолында. Ал жас ұрпақтың тағдыры — ұстаздың жауапкершілігінде. Сондықтан қазіргі қоғамға білімді, тәрбиелі, саналы ұрпақ дайындау үшін әр мұғалім өз шеберлігін үнемі шыңдап, шығармашылықпен жұмыс істеуі тиіс.

«Әр бала — бір жұлдыз. Жарқырауына жәрдем бер» деген ұстанымды басшылыққа ала отырып, әр баланың қызығушылығына сай ісін таңдауға мүмкіндік беру, өз ойын ашық айтуға жағдай жасау, өзін еркін сезінетін орта құру және жалпы ойлау қабілетін дамыту — білім беру үдерісінің басты міндеттерінің бірі.

Қауіпсіз орта

Пікір айту мәдениетін қалыптастырып, қателесуге мүмкіндік беру.

Таңдау еркіндігі

Тапсырманы әр деңгейге сай түрлендіріп, дербестікті күшейту.

Ойлау мәдениеті

Сұрақ қою, дәлелдеу, салыстыру арқылы терең ойлауға жетелеу.