Химия өнеркәсібінің салалары
Сабақтың мақсаты
Білімділік
- Химия кешенінің құрылымын және ерекшеліктерін анықтау.
- Орналасу факторларын талдау.
- Басқа салалармен байланысын көрсету.
- Шикізат базасының ауқымын сипаттау.
Дамытушылық
- Өздігінен білім алуға бағыттау.
- Ойлау белсенділігін дамыту.
- Ақпаратпен жұмыс істеу дағдысын қалыптастыру.
Тәрбиелік
- Топта және өзара оқытуда сыйластыққа тәрбиелеу.
- Мәдениетті пікір алмасуды қалыптастыру.
- Бір-бірін тыңдау дағдысын дамыту.
Сабақ құрылымы: кезең-кезеңімен
I. Мотивация: «Табысқа жету»
Сабақ басында өндіріс қалдықтарының ауқымы туралы дерек ұсынылып, оқушыларға мәселені талқылау ұсынылады. Осы арқылы тақырыптың өмірмен байланысы айқындалып, зерттеуге қызығушылық оянады.
Негізгі ой
Өндірістік қалдықтарды кәдеге жарату мен қайта өңдеу — химия өнеркәсібінің маңызды бағыттарының бірі.
II. Тақырыпқа шығу және мақсат қою
Оқушылар «Бүгінгі тақырып қандай?» және «Химия кешенін түсіну үшін қандай мақсат қоямыз?» деген сұрақтар арқылы сабақтың бағытын өздері айқындайды.
- Химия кешенінің құрылымын білу;
- Салаларын анықтау;
- Шикізат базасын талдау;
- Ерекшеліктерін және байланыстарын түсіндіру.
III. Проблемалық сұрақтар
Әрбір өнеркәсіп кешенінің өзіндік шикізаты бар екені мысал арқылы еске түсіріледі:
Металлургия кешені
Негізгі шикізаты — темір.
Отын-энергетика кешені
Негізгі шикізаты — көмір, мұнай, газ.
Түйінді сұрақтар
- Химия кешенінің шикізаты қандай?
- Химия кешені басқа кешендерден несімен ерекшеленеді?
IV. Жаңа сабақты меңгеру: топтық жұмыс
Оқушылар 4 топқа бөлініп, тапсырмалар арқылы жаңа ақпаратты меңгереді, талқылайды және өзара сұрақ қояды. Әр топқа бағытталған сұрақтар төмендегідей.
I топ: Химия өнеркәсібінің салалары
- Химия кешенінің ерекшелігі, орналасу факторлары, ірі салалары және шикізат базасы қандай?
- Неліктен химия кешенін күрделі құрылымды дейміз? Түсіндір.
II топ: Химия өнеркәсібінің салалары
- Қазақстандағы негізгі химияны қандай өндірістер құрайды? Әлсіз дамыған өндірістер қайсы?
- «Химияның төрт тағаны» ұғымын қалай түсінесің?
III топ: Құрылыс материалдары
- Құрылыс материалдарына не жатады? Сызба құрып, өндірістің шаруашылықтағы маңызын түсіндір.
- Цементке сипаттама бер.
IV топ: Ағаш өңдеу және ормандылық
- 98-суретті пайдаланып, ағаш өңдеу салаларына сипаттама беріп, негізгі орталықтарын ата.
- Қазақстан аймақтарындағы ормандылық көрсеткіштерін салыстырып, қорытынды жаса.
V. Қорытындылау
Сабақ соңында сызба арқылы химия кешенінің құрылымы жинақталып, негізгі ұғымдар жүйеленеді.
VI. Бекіту және қолдану
1) Диаграмма құру
Оқулық: 54-бет, №5 — диаграмма сызып, қорытынды жасау.
Қорытынды тезис
Қазақстанның химиясы 5 саладан тұрады. Оның ішінде негізгі химия жетекші орын алады.
2) Географиялық номенклатура
Әр орталыққа тиісті химия өндірісін сәйкестендіріп, картадан көрсету.
| Орталық | Өнім/өндіріс |
|---|---|
| Жезқазған | Күкірт қышқылы |
| Ақтөбе | Хром |
| Тараз | Фосфор |
| Атырау | Пластмасса |
| Қостанай | Химиялық талшықтар (жасанды және синтетикалық) |
| Алматы | Дәрі-дәрмек, резеңке |
| Шымкент | Дәрі-дәрмек, цемент, шина, резеңке |
| Семей | Цемент, целлюлоза |
| Ақтау | Азот, пластмасса |
| Астана | Резеңке |
| Балқаш | Күкірт қышқылы |
| Теміртау | Синтетикалық каучук (энергияны көп қажет ететін өндіріс) |
Үй тапсырмасы
Өндіріс қалдықтарын пайдалану негізінде қандай өнімдер алынатынын анықтаңдар. Мысал: мұнай → жанармай, мазут және т.б.
- Қандай химиялық заттар өндіріледі?
- Оларды қандай тәсілдермен аламыз?
VII. Рефлексия
Ойтолғау сұрақтары
- Химия кешенінің басқа салалармен тығыз байланысы бар ма? Қалай дәлелдейсің?
- Бұл байланыстың қандай артықшылықтары бар?