Бесшатыр қорымы
Сабақтың мақсаты мен құрылымы
Бұл сабақ Оңтүстік Қазақстан және Жетісу өңірі арқылы сақ дәуірінің мәдени мұраларын таныстыруға бағытталған. Оқушылар тарихи деректермен жұмыс жасап, негізгі ұғымдарды түсініп, өз пікірін дәлелдеуге дағдыланады.
Білімділік
Оңтүстік Қазақстан мен Жетісудағы мәдени мұралармен таныстыру, сақ дәуірінің ескерткіштері туралы білім қалыптастыру.
Дамытушылық
Оқушылардың сөздік қорын молайту, ой-өрісін дамыту, деңгейлік тапсырмалар арқылы тақырыпты меңгерту.
Тәрбиелік
Тарихи құндылықтарды құрметтеуге баулу, елін-жерін сүйетін отансүйгіш ұрпақ тәрбиелеу.
Сабақтың түрі
Аралас сабақ.
Әдіс-тәсілдер мен көрнекілік
- Сыни тұрғыдан ойлау стратегиялары
- Сұрақ-жауап
- Қазақстан картасы, интербелсенді тақта
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу
- Оқушыларды түгендеу, сабаққа бағыттау
II. Үй тапсырмасын сұрау
- Тест тапсырмалары
- Сақ тайпаларының атауларын атау
III. Жаңа сабақты түсіндіру
- Сақтардың мәдени мұралары
- Бесшатыр қорымы
- Алтын киімді адам
- Аң стилі
Сақ дәуірінің мәдени мұралары
Сақтардан қалған археологиялық ескерткіштер Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан аумағындағы көне дүниетанымды, өнерді және қоғам құрылымын танытатын маңызды дереккөздер болып саналады. Олардың ішінде Бесшатыр қорымы мен Есік қорғаны ерекше орын алады.
Бесшатыр қорымы
Бесшатыр — сақ дәуірінің аса ірі ескерткіші, көне қорымдар тобы. Ол Алматы облысында, Іле өзенінің жағалауынан шамамен 3 км жерде, Желшағыр тауының бөктеріндегі Шылбыр қойнауында орналасқан.
Зерттелуі
1957 және 1959–1961 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі — К. Ақышев) зерттеу жұмыстарын жүргізді.
Құрамы
Қорымда үлкенді-кішілі 31 оба бар. Аумағы шамамен батыстан шығысқа қарай 1 км, солтүстіктен оңтүстікке қарай 2 км.
Құрылымы
21 оба таспен, 10 оба қиыршық тас араласқан топырақ үйінділермен жабылған. Қорым шартты түрде солтүстік және оңтүстік топқа бөлінеді.
Обалардың өлшемдері
- Үлкен обалар: диаметрі 45–105 м, биіктігі 6–17 м.
- Орташа обалар: диаметрі 25–38 м, биіктігі 5–6 м.
- Кіші обалар: диаметрі 6–18 м, биіктігі 0,8–2 м.
Табылған бұйымдар мен мерзімделуі
Бесшатырдан семсер, қола ұшты жебелер, темір пышақтар, шаш түйрегіштер, ақық моншақтар табылған. Бұл олжалар б.з.б. V–IV ғасырларға жатады.
Есік обасы және «Алтын адам»
Есік обасы (б.з.б. V–IV ғғ.) — сақ дәуірінен сақталған маңызды ескерткіш. Ол Алматы облысы, Еңбекшіқазақ ауданының орталығы Есік қаласының маңында, Есік өзенінің жағалауында орналасқан.
Зерттелуі
1969–1970 жылдары Жетісу археологиялық экспедициясы (жетекшісі — К. Ақышев; мүшелері — Б. Нұрмұханбетов, А. Г. Максимова) зерттеу жүргізді.
Қорым жүйесі
Бұл маңдағы обалар бірнеше топқа бөлінеді. Соның ішіндегі ең көрнектісі — үлкен Есік қорымы.
Аумағы мен саны
Қорым солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып, шамамен 3 км² аумақты қамтиды; құрамында 45 топырақ оба бар.
Негізгі оба өлшемі
Ең белгілі обалардың бірі: диаметрі 60 м, биіктігі 6 м. Осы кешен «Алтын адам» бейнесімен кеңінен танылды.
«Аң стилі»
Б.з.б. VIII ғасырдан бастап Еуразияның далалы аймақтарында жануарларды бейнелеуге негізделген көркемдік дәстүр — аңдық стиль қалыптасты. Бұл стиль сақ өнерінің айқын белгісі ретінде қару-жарақ, әшекей бұйымдар және тұрмыстық заттарда кеңінен қолданылды.
Бекіту, бағалау және үй тапсырмасы
Бекіту
Сұрақ-жауап және тақырыптық тапсырмалар арқылы негізгі ұғымдарды пысықтау.
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырма орындау сапасына қарай бағалау жүргізіледі.
Үй тапсырмасы
- Оңтүстік Қазақстан және Жетісу өңірі туралы оқып келу
- «Алтын адам» тақырыбы бойынша әңгімелеу
- Бесшатыр туралы қысқаша әңгіме құрастыру
Автор туралы мәлімет
Мектеп: Алматы облысы, Алакөл ауданы, Безродных орта мектебі
Пән мұғалімі: Молдахметова Ғазиза Мұратқызы