Бүгін қазақ тілі нешінші сабақ
Сабақ тақырыбы: «Менің мектебім»
Бұл сабақ — қазақ тілі пәнінен алған модульдік білімді қорытындылап, білім мен дағдыны тексеруге және бекітуге арналған ойын түріндегі қайталау сабағы.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: білімді, іскерлік дағдыны тексеру және бағалау; танымдық белсенділікті арттыру.
- Дамытушылық: сөз байлығын молайту; ойды еркін жеткізуге машықтандыру; өткен ережелерді қорытындылауға үйрету.
- Тәрбиелік: тіл құдіретін сезінуге, сөз мағынасын дұрыс қолданып, нақты түсінуге тәрбиелеу.
Түрі мен әдіс-тәсілдері
- Сабақтың түрі: қайталау сабағы.
- Әдістер: топтық, жеке жұмыс; сұрақ-жауап; деңгейлік тапсырмалар.
- Пәнаралық байланыс: орыс тілі, ағылшын тілі.
Көрнекіліктер
- Интерактив тақта, слайдтар
- Тірек-сызбалар
- Шығармашылық және дидактикалық тапсырмалар
- Бағалау парақтары
Эпиграф
«Қайталау — оқудың анасы»
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Амандасу, оқушыларды түгендеу, журналға белгілеу.
Оқушылардың назарын сабаққа аудару: бүгінгі сабақта қонақтар бар, сондықтан әрқайсысы өз білімін сенімді көрсете білуі маңызды.
II. Кіріспе бөлім: қызығушылықты ояту
Психологиялық дайындық: «Шаттық шеңбері»
Бір-бірімізге жылы сөз айтып, сабаққа жақсы көңіл күймен кірісеміз. Мұғалім оқушыларға сәттілік пен жоғары баға тілейді.
Үй жұмысын тексеру: ережелер
Сын есім
Заттың түр-түсін, сапасын, дәмін білдіретін сөздер сын есім деп аталады.
Сұрақтары: Қандай? Қай?
Мысал: әдемі, дәмді, ыстық
Сан есім
Заттың санын, ретін білдіретін сөздер сан есім деп аталады.
Сұрақтары: Неше? Қанша? Нешінші? Нешеу?
Мысал: бес, бесінші, бесеу
Есептік сан есім
Заттың жалпы санын білдіретін сан есім.
Сұрақтары: Қанша? Неше?
Мысал: бес қабат, алты кабинет
Күшейтпелі шырай
Сындық белгінің өте артық немесе өте кем екенін білдіретін шырай түрі.
Жасалу жолы: буын арқылы
Мысал: үп-үлкен, жап-жарық
Негізгі кезең: топқа бөлу
Оқушыларға гүлдер ұсынылады. Таңдаған түсіне қарай үш қатарға бөлініп, кейін үш топ құрылады. Әр топ топбасшыны таңдап, бағалау парақтарын алады.
Топ атаулары
- Лашын тобы: Яна, Руслан, Артур, Маша
- Тұлпар тобы: Мирас, Данил, Глеб, Жаслан
- Сұңқар тобы: Алина, Томирис, Катя, Настя
Топ ережесі
- Тыныштық сақтау.
- Бір-бірін тыңдау.
- Ойды ашық айту.
- Жауапты толық айту.
- Сабаққа белсенді қатысу.
Сабақ бөлімдері
- 1) Зымыран сұрақтар
- 2) Диалог
- 3) Полиглот
- 4) Мектеп туралы әңгіме жазу
- 5) «Кім шапшаң?» ойыны
- 6) Мәтінмен жұмыс
- 7) Фонетикалық талдау
1-бөлім: «Зымыран сұрақтар»
Әр топ жылдам әрі нақты жауап береді. Мақсат — өткен тақырыптарды еске түсіру және білімді тексеру.
Лашын тобы
- Буынның түрлерін ата: ашық, тұйық, бітеу.
- Қазақстан Республикасының астанасы қай қала? Астана.
- Зат есім деген не? Заттың атын білдіретін сөз.
- Абайдың әжесі кім? Зере.
- Барыс септіктің сұрақтары: қайда? кімге? неге?
- Жіктеу есімдіктері: мен, сен, ол, сіз, біз, сендер, сіздер, олар.
- Екі адамның сөйлесуі қалай аталады? Диалог.
- Серік Сәпиев кім? Олимпиаданың үздік боксшысы.
- Абайдың туған жылы: 1845.
- Қазақстан Әнұранының авторлары: Ж. Нәжімеденов, Н. Назарбаев.
Тұлпар тобы
- Қазақ тілі сабағы аптасына неше рет өтеді? Төрт рет.
- Атау септіктің сұрақтары: кім? не?
- Қазақша сұрақ қоя аласыңдар ма?
- Шахмат қандай спорт түрі? Ақыл-ой спорты.
- Қазақ тілінде неше септік бар? Жеті.
- Қазақ тілінен басқа қандай тілдерді оқисыңдар? Орыс, ағылшын.
- Қазақстан қай Олимпиадада 12-орын алды? Лондон.
- Қазір қазақша қалай сөйлейсіңдер?
- Қазақстанның ұлттық спорт түрлері: аламан бәйге, тоғызқұмалақ, саятшылық, қазақша күрес.
- Сабақта қандай талдаулар жасайсыңдар? Фонетикалық, сөз таптары.
Сұңқар тобы
- Абайдың шын аты: Ибраһим.
- Қазақ әліпбиінде неше әріп бар? 42.
- Сен нешінші сыныпта оқисың? Бесінші.
- Апта күндерін ата.
- Қателеріңді кім түзетеді? Мұғалім.
- Тәуелдік жалғау деген не? Заттың біреуге/бір нәрсеге тәуелді меншікті екенін білдіреді.
- Көмектес септіктің жалғаулары: -мен, -бен, -пен.
- Қазақ даласында тұңғыш мектеп ашқан кім? Ы. Алтынсарин.
- Бүгін қазақ тілі нешінші сабақ? Үшінші.
- Ілік септіктің жалғаулары: -ның, -нің, -дың, -дің, -тың, -тің.
- Ескерту: бастапқы мәтінде «Қыс айлары» қате берілген, дұрыс нұсқа: желтоқсан, қаңтар, ақпан.
2-бөлім: Диалог құрастыру
Әр топ берілген тақырып бойынша диалог құрастырып, рөлге бөліп айтады. Мақсат — ауызекі сөйлеу дағдысын дамыту және жағдаяттық тілдесуді үйрену.
Асханада (Тұлпар тобы)
— Мына орын бос па?
— Жоқ, бос емес. Анау орын бос, соған отыруыңа болады.
— Ас мәзірінде не бар?
— Тұшпара, борщ, бұқтырылған ет бар.
— Маған салат пен етті сорпа беріңізші.
— Саған күріш пен котлет берейін бе?
— Иә, сосын шай беріңізші.
— Міне, ал.
— Рақмет, апай.
Мектеп кітапханасы (Лашын тобы)
— Мектеп кітапханасы нешінші қабатта?
— Бірінші қабатта.
— Кітапхана қандай?
— Үлкен, жарық.
— Онда қандай кітаптар бар?
— Әртүрлі: көркем әдебиет, балалар әдебиеті.
— Олар қай тілдерде жазылған?
— Қазақ, орыс, ағылшын тілдерінде.
— Кітапханашының аты-жөні кім?
— Таисия Петровна.
— Ол қандай адам?
— Мейірімді, жақсы адам.
— Кітапханада не істеуге болады?
— Кітап оқуға болады.
— Сен кітапханаға жиі барып тұрасың ба?
— Иә, жиі барып тұрамын.
— Кітапхананың қандай көмегі тиеді?
— Мұнда өте қажет, қызықты кітаптар көп.
Ауа райы (Сұңқар тобы)
— Сәлеметсің бе!
— Сәлеметсің бе!
— Қыста ауа райы қандай болады?
— Қыста ауа райы өте суық болады.
— Қыста күн қандай болады?
— Қыста күн қысқа болады.
— Ал түн ше?
— Түн ұзақ болады.
— Қыста не жауады?
— Қыста қар жауады.
— Ауаның температурасы қандай болады?
— Ауаның температурасы төмен болады.
Мұғалім қорытындылайды: оқушылар диалогтарды мәнерлеп, дұрыс интонациямен айтты. Келесі бөлімге ауысу кезінде домбыра әуені қосылады.
3-бөлім: «Полиглот» ойыны
Үш тілдегі баламаларды табу арқылы сөздік қор кеңейеді және пәнаралық байланыс нығаяды (қазақша–орысша–ағылшынша).
Лашын тобы
- Желтый—Сары—Yellow
- Доктор—Дәрігер—Doctor
- Красный—Қызыл—Red
Тұлпар тобы
- Учитель—Мұғалім—Teacher
- Двенадцать—Он екі—Twelve
- Ручка—Қалам—Pen
Сұңқар тобы
- Привет—Сәлем—Hello
- Один—Бір—One
- Мяч—Доп—Ball
4-бөлім: «Кім шапшаң?» ойыны
Берілген әріптерден сөз құрастыру (жылдамдық және дұрыс жазу). Төмендегі сөздер бастапқы мәтіндегі нұсқасында сақталды.
керез, ретпәд, малақ, алаб, қарұс, себ, анахса, літ, анахпатік, қабас, ышуқо, лызық, ыласым, нітәм, нүк, ішкезек, нігүб, пірә.
Сергіту сәті
«Әлқисса» биі (слайд бойынша).
5-бөлім: Оқулықпен жұмыс — мәтінмен жұмыс
Оқулық: 164-бет, 3-тапсырма.
Мәтінді оқып, көшіріп жазу. Сан есімдердің қасына үлгі бойынша сұрақтарын жазу.
«Балалар мен ғалым» (мәтін)
Екі бала келе жатып, бір кітап тауып алады.
Бірінші бала: «Бұл кітап менікі, өйткені мен сенен бұрын көрдім», — дейді.
Екінші бала: «Жоқ, бұл кітап менікі, өйткені мен сенен бұрын жерден көтеріп алдым», — дейді.
Екі бала таласып тұрған кезде бір ғалым келіп:
— Сендер хат танисыңдар ма? — деп сұрайды.
Екі бала да шындықты айтып:
— Жоқ, хат танымаймыз, — дейді.
Сонда ғалым:
— Онда кітап сендерге неге керек? Бұл кітапты мен алайын. Қайсың бұрын оқуды үйренсең, соған беремін, — дейді.
Сан есімдерге сұрақ қою (үлгі)
- Екі — неше?
- Бір — қанша?
- Бірінші — нешінші?
- Екінші — нешінші?
Оқу мақсаты
Мәтін арқылы әділдік, білімнің құндылығы және дауды білім арқылы шешу идеясы бекітіледі.
6-бөлім: Фонетикалық талдау (жұптық жұмыс)
Әр топқа бір сөз беріледі. Оқушылар әріп пен дыбысты, дауысты/дауыссыз түрлерін, жуан-жіңішке, езулік, ашық/қысаң ерекшеліктерін талдайды.
Лашын тобы: «алғыр»
- А — дауысты, жуан, езулік, ашық
- Л — дауыссыз, үнді
- Ғ — дауыссыз, ұяң
- Ы — дауысты, жуан, езулік, қысаң
- Р — дауыссыз, үнді
Қорытынды: 5 әріп, 5 дыбыс.
Тұлпар тобы: «білім»
- Б — дауыссыз, ұяң
- І — дауысты, жіңішке, езулік, қысаң
- Л — дауыссыз, үнді
- І — дауысты, жіңішке, езулік, қысаң
- М — дауыссыз, үнді
Қорытынды: 5 әріп, 5 дыбыс.
Сұңқар тобы: «кітап»
- К — дауыссыз, қатаң
- І — дауысты, жіңішке, езулік, қысаң
- Т — дауыссыз, қатаң
- А — дауысты, жуан, езулік, ашық
- П — дауыссыз, қатаң
Қорытынды: 5 әріп, 5 дыбыс.
Қорытынды, үй тапсырмасы және рефлексия
Сабақты қорытындылау
Бүгін оқушылар әртүрлі тапсырмалар орындап, «Менің мектебім» тақырыбы бойынша білімдерін қайталады: сұрақтарға жауап берді, диалог құрды, үш тілде сөздікпен жұмыс жасады, мәтін оқыды және фонетикалық талдау жүргізді.
Үй тапсырмасы
Мектеп туралы 3–4 мақал-мәтел жазып келу.
Рефлексия
- Нені білдім?
- Не ұнады?
- Бүгін сабақта не қызықты болды?
Топбасшылар бағаларын айтады, мұғалім қорытынды бағаны шығарады.
Автор туралы мәлімет
Ақмола облысы, Есіл ауданы, Есіл қаласы, С. Серіков атындағы орта мектеп. Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі — Кайсарбекова Жанна Сериковна.