Сөз және әріп
Дамыту сабағы: «Көру, ойлау, айту»
Сабақ басында мұғалім балалармен амандасып, бүгінгі жұмыстың мақсатын түсіндіреді: жақсы байқап көру, есте сақтау, ойлау, жаңа сөздер мен сөйлемдер құрастыру, сондай-ақ қызықты ертегілер ойлап табу. Осы мақсаттарға жету үшін сабақ ойындар арқылы ұйымдастырылады.
Көру
Байқағыштық пен детальді ажырату.
Ойлау
Салыстыру, талдау, қорытынды жасау.
Айту
Сөздік қорды арттыру, еркін сөйлеу.
1-ойын: «Шерлок Холмс»
Мақсат: көру арқылы есте сақтауды дамыту
Бұл ойында барлық оқушы «Шерлок Холмс» рөлінде болады, ал бірнеше бала «заң бұзушы» (қарақшы) ретінде таңдалады. Қалғандары қарақшылардың сырт келбетін, киімін және орналасу ретін мұқият бақылап, есінде сақтауы керек.
Ойын барысы
- Алдыңызда 5 «қарақшы» тұрады: кім қай жерде тұр, қалай киінген — бәрін байқап алыңыздар.
- Барлық оқушы есіктің сыртына шығады.
- Мұғалім 3–5 өзгеріс енгізеді (пиджак/галстук ауыстыру, жағасын шығару, шаш үлгісін өзгерту және т.б.).
- Оқушылар қайта кіріп, қандай өзгерістер болғанын және тұрған ретін анықтайды.
Қосымша кезең: сұрақ-жауап
Қарақшылар балаларға арқасын беріп тұрады. Мұғалім сырт келбетке қатысты сұрақтар қояды, оқушылар жауап береді:
- Кімде секпіл бар?
- Кімнің костюмінде неше түйме бар?
- Кімнің көзі көк?
- Кімде галстук бар?
Сұрақтарға ең дәл жауап берген оқушы келесі кезеңде «қарақшы» рөлін алады.
2-ойын: «Сөз және әріп»
Мақсат: сөздік қор мен жазылым дағдысын дамыту
Тақта төрт бөлікке бөлінеді. Әр қатар (немесе топ) бір-бірімен сайысқа түседі. Тапсырмаларды тақтаға немесе А4 қағазға жазуға болады.
Тапсырмалар
- «А» әрпі 2 рет кездесетін сөздерді мүмкіндігінше көп жазу.
- Көретін ертегілер мен мультфильмдерден кейіпкерлердің аттарын барынша көп жазу.
- «А» әрпі кездеспейтін сөздерді мүмкіндігінше көп жазу.
- Берілген тақырыптық сөздер қатарын жалғастыру: дәптер, мектеп, оқымысты және т.б.
3-ойын: Керісінше ертегі айту
Мақсат: логика мен тілдік шығармашылықты дамыту
Оқушылар жақсы білетін ертегіні (мысалы, «Бауырсақ») керісінше ретпен немесе мағынасы «кері» етіп айтып береді. Тапсырма сөйлеуді жандандырып, оқиғаны құрастыру дағдысын күшейтеді.
4-ойын: «Артығын тап» (Find me)
Мақсат: салыстыру, топтастыру, дәлелдеу
Сөздер тақтаға немесе қағазға жазылады. Әр қатардан «артық» сөзді тауып, неге артық екенін түсіндіру қажет.
Тізімдер
- Қаз, үйрек, тауық, әтеш, балық — неге?
- Сәбіз, қияр, кәмпит, орамжапырақ, картоп — неге?
- Қасық, нан, пышақ, кесе, шанышқы — неге?
- Қасқыр, қой, ешкі, ит, жылқы — неге?
- Көктем, жаз, аяз, қыс, күз — неге?
- Жүк машина, ұшақ, пойыз, трамвай, велосипед — неге?
- Көйлек, пальто, кофта, юбка, Арман — неге?
Бағалау өлшемі
- Дұрыс «артық» элементті табу.
- Себебін нақты, түсінікті дәлелдеу.
- Топпен талқылап, ортақ шешімге келу.
5-ойын: Тақпақ арқылы есте сақтау
Мақсат: есте сақтау, тыңдау, құрастыру
Мұғалім төрт жолдан тұратын тақпақты «жасырады». Тақпақта неше сөз болса, сонша оқушы тақта алдына шығады. Мұғалім әр оқушының құлағына бір сөзден сыбырлап айтады, ал оқушылар өз сөзін есте сақтайды.
Жүргізушінің міндеті
Сыныптан бір жүргізуші таңдалады. Ол кез келген оқушыдан «жасырылған» сөзін сұрайды. Жүргізуші сол сөздерге сүйеніп, қандай тақпақ жасырылғанын табуы керек. Немесе сынып оқушыларының бірі тақпақты толық құрастырып табады.
Мысал ретінде қолдануға болатын өлең жолдары
Туған тілім – бабам тілі – өз тілім!
Туған тілім – анам тілі – өз тілім!
Туған тілім – далам тілі – өз тілім!
Туған тілім – адам тілі – өз тілім!
6-ойын: «Керісінше»
Мақсат: зейін, жылдам реакция, тыңдау
Ойын шарты: оқушылар өздерін «тәртіпсіз» бала ретінде елестетіп, мұғалімнің айтқанын керісінше орындауы керек.
Мысалдар
- «Отыр» десем — тұрасыңдар.
- «Жүгір» десем — жүресіңдер (немесе тоқтайсыңдар).
- «Қолыңды түсір» десем — көтересіңдер.
- «Иә» десем — «жоқ» деп жауап бересіңдер.
8-ойын: «Ең, ең, ең…»
Мәтіндегі бөлім толық берілмеген
Берілген үзіндіде бұл ойынның толық сипаттамасы жоқ: тек «Тақтаға сөздер жазылады» деген бастамасы көрсетілген. Қаласаңыз, жалғасын жіберсеңіз, құрылымын бір стильде өңдеп, толықтырып беремін.
Көрнекі ұйымдастыруға ұсыныс
- Сөздер тақтаға тақырып бойынша жазылады (мысалы: «ең биік», «ең жылдам», «ең ауыр»).
- Оқушылар сөйлем құрап айтады немесе сәйкес затты/құбылысты атайды.
- Дұрыс әрі дәлелді жауаптарға ұпай беріледі.