Қазақша рефераттар

Қышқыл жаңбыр

Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Қазалы ауылы №100 мектеп

Химия пәні мұғалімі: Нұрмашева Жазық Әлімбетқызы

Қоршаған орта экологиясы

Ғылыми-техникалық прогрестің қарқынды дамуы адамзаттың табиғатқа ықпалын күшейтті. Адам әрекеті атмосфераға, жер беті климатына, су мен топырақ сапасына тікелей әсер етіп, табиғи жүйелердің төзімділігін әлсіретуде. Бұл үрдістердің салдары ретінде су, ауа, топырақ, өсімдік, жануар және адамның өзі де зардап шегіп отыр.

Назар аударатын дерек

Ластану қысымы жоғары аймақтарда экологиялық жағдайдың нашарлауы адам денсаулығына да әсер етеді.

Қоршаған ортаның ластануы

Химиялық ластану

  • Көміртек және күкірт оксидтері
  • Көмірсулар
  • Пестицидтер мен гербицидтер
  • Фторлы қосылыстар
  • Ауыр металдар
  • Аэрозольдер

Физикалық ластану

  • Радиоактивті заттар
  • Электромагнитті толқындар
  • Жылу
  • Жарық
  • Шу
  • Тербелістер

Биологиялық ластану

  • Ауру қоздырғыш бактериялар
  • Вирустар
  • Құрттар
  • Зиянкес жәндіктер

Антропогендік ластану

  • Табиғи, қайталанбас ландшафттардың өзгеруі
  • Орман-тоғайлардың жойылуы
  • Ірі өнеркәсіп орындарының әсері

Ластанудың ауқымы және салдары

Жалпы шығарындылар

2 млрд 153 млн т

Қоршаған ортаға тарайтын зиянды заттардың шамаланған көлемі.

Күкірт(IV) оксиді

1 млрд 570 млн т

Ауа сапасының нашарлауына және қышқылды жауындардың түзілуіне ықпал етеді.

Азот оксиді

0,316 млрд т

Тыныс алу жүйесіне зиян, фотохимиялық тұмандардың түзілуіне әсер етеді.

Қосымша көрсеткіштер

Қорғасын

4 млн 304 мың (шамаланған көрсеткіш)

Денсаулыққа әсері

Экологиялық қолайсыздықтың адам өліміне ықпалы шамамен 20% ретінде беріледі.

Ескерту: Мәтінде келтірілген кейбір сандар әр дереккөзде әрқалай болуы мүмкін; олар оқу-танымдық материал ретінде берілген.

Экологиялық мәселелер

  • Озон қабатының жұқаруы — ультракүлгін сәуленің артуына әкелуі мүмкін.
  • Қышқылды жаңбырлар — топырақ пен су экожүйелерінің химиялық тепе-теңдігін бұзады.
  • Биосфераға қауіп — тіршілікке қолайлы жағдайлардың әлсіреуіне әкеледі.
  • Жаһандық жылыну — ғаламшар климатының өзгеруін жылдамдатады.

Өнеркәсіп және атмосфера: негізгі байланыстар

СО₂ концентрациясының өсуі

Соңғы 30 жылда отын жағу нәтижесінде атмосферадағы көмірқышқыл газының (CO₂) мөлшері шамамен 25% артқаны көрсетіледі.

Пайдалы қазба өндірудің қалдығы

Пайдалы қазбаларды өндіру барысында 100 млрд т тау жынысы қозғалысқа түсіп, соның 90%-ы жарамсыз қалдыққа айналатыны айтылады.

Қышқылды жаңбыр: пайда болуы және әсері

Қышқылды жаңбыр ұғымын 1872 жылы британ зерттеушісі Роберт Смит ғылымға енгізгені айтылады. Мұндай жауын-шашын көбіне күкірт және азот оксидтерінің атмосферада қышқылдарға айналуымен байланысты.

Топырақ пен суға ықпалы

  • Топырақ құрамындағы ауыр және жеңіл металдардың (қорғасын, алюминий, кадмий) еруін күшейтіп, улы қосылыстардың түзілу қаупін арттырады.
  • Қышқыл суда алюминий иондарының мөлшері 0,2 мг/л деңгейіне жетсе, балықтар үшін қауіпті болуы мүмкін.
  • pH 5,6-дан төмендегенде фитопланктонның өсуі нашарлайды.
  • Фосфор мен алюминий қоспалары биосферадағы көптеген үрдістерге әсер етуі мүмкін.

Атмосфера және адам денсаулығы

  • Күкірт қышқылы тұман түзілуіне ықпал етеді.
  • Ағаштардың өсуі тежелуі мүмкін (қышқылдану әсерінен).
  • Аллергиялық реакциялардың күшею қаупі артады.

Адам қоғамының дамуы және жауапкершілік

Басты бағыттар

  • Адам денсаулығын сақтау және өмір сапасын арттыру.
  • Ауа, су және топырақ тазалығын сақтау.
  • Өнеркәсіпте қалдықсыз немесе аз қалдықты технологияларды енгізу.
  • Ауаны аз ластайтын жанармай түрлерін пайдалану.
  • Тұйық (жабық) жүйе қағидатына көшу: ресурсты үнемдеу және қайта айналымды күшейту.

Қорытынды және ұсыныстар

1-қадам

Технологиялық процестерді жетілдіру

Зиянды қосылыстар түзілетін өндірістік процестерді жақсартып, мүмкіндігінше зиянды заттар аз бөлінетін жаңа технологияларды өндіріске енгізу.

2-қадам

Отын мен тазарту жүйелерін жақсарту

Отын құрамын, аппараттар мен карбюрацияны жетілдіру, сондай-ақ ауа тазартқыш қондырғылар арқылы зиянды заттардың атмосфераға түсуін азайту немесе мүлде болдырмау.

3-қадам

Дұрыс орналастыру және көгалдандыру

Зиянды зат бөлетін объектілерді тиімді орналастыру және жасыл желекті көптеп отырғызу.

Атмосферадағы CO₂ концентрациясын азайту жолдары

  • Өнеркәсіпте табиғи отынды пайдалануды азайтып, энергияның жаңа түрлерімен алмастыру: атом, күн, жел, геотермалдық энергия көздері.
  • Энергия сыйымдылығы жоғары процестерді оңтайландыру және ресурсты үнемдеу мәдениетін қалыптастыру.
  • Қалдықсыз өндірісті дамыту: қазіргі кейбір процестерде қалдық мөлшері 80–90%-ға дейін жететіні көрсетіледі.