Теңге - тәуелсіздік символы
Теңге – тәуелсіздік символы
1993 жылғы 15 қарашада Қазақстанның ұлттық валютасы — теңге — ресми түрде айналысқа енгізілді. Бұл оқиға елдің экономикалық дербестігін нығайтып, тәуелсіздіктің айқын нышандарының біріне айналды.
Сабақтың мақсаты
- Қазақстанның ұлттық валютаға көшу тарихын және оның маңызын түсіндіру.
- Ақшаның пайда болуы, ұлттық теңгенің қалай және кімдердің еңбегімен жасалғаны туралы мәлімет беру.
- Басқа елдердің валюталарымен таныстыру, дизайн мен қорғаныс жүйесіне назар аударту.
Күтілетін нәтиже
Оқушылардың Қазақстанның тәуелсіз мемлекет ретінде қол жеткізген жетістіктеріне деген мақтаныш сезімін ояту, ұлттық құндылықтарды құрметтеуге баулу.
Көрнекіліктер
- Теңге бейнеленген жинақ, «Теңге – тәуелсіздік символы» көрмесі.
- Басқа елдердің ақшалары мен монеталары.
- Слайд-шоу және иллюстрациялық материалдар.
Сабақтың барысы
Жүргізушілердің кіріспе сөзі
1-жүргізуші: Қайырлы күн, құрметті ұстаздар мен оқушылар! «Теңге – тәуелсіздік символы» атты танымдық кітапханалық сабағымызды бастаймыз. Әр мемлекеттің өзіне тән белгілері болады. Бүгін сол белгілердің бірі — Қазақстанның ұлттық валютасы теңге туралы әңгімелейміз.
Сабақтың осы бөлімінде Қазақстан Республикасының Әнұраны орындалады.
2-жүргізуші: Сабағымызға белсене қатысып, зейін қойып тыңдаңыздар. Сабақ соңында тапқырлық пен зейінділікті шыңдайтын сұрақ-жауап ойыны өтеді.
Ұлттық валюта ұғымы
1-оқушы: Тәуелсіздік алған елдің ең маңызды белгілерінің бірі — ұлттық валюта. Ол Қазақстан Республикасы аумағында пайдаланылатын заңды төлем құралы. Ақша — халық байлығы, елдің экономикалық тірегі.
«Теңге» атауының төркіні
2-оқушы: Халқымыз теңгені бұрын да пайдаланған. «Теңге» атауы орта ғасырлардан бастау алады. VIII–IX ғасырларда әр билеушінің ру рәміздері бейнеленген теңгелері айналымда болған.
XIV ғасырдың соңында Қазақстан аумағында Әмір Темірдің мәнеті қолданылғаны айтылады.
Сауда-саттық пен тиындар тарихы
3-оқушы: XVI–XVII ғасырларда мыс тиындардың қолданылуы Қазақстанның Орта Азия мемлекеттерімен және Ресеймен сауда байланыстары болғанын көрсетеді. «Теңге» атауының ықпалымен орыс тіліндегі «деньги» сөзі қалыптасқаны туралы да деректер бар.
Ерте кезеңдерде теңгелер Түркістан мен Тараз қалаларындағы арнайы шеберханаларда соғылған.
Теңгенің айналымға ену тарихы
Тәуелсіздік кезеңіндегі шешімдер
4-оқушы: 1991 жылғы 1 желтоқсанда Қазақстан Республикасының тұңғыш Президенті болып Нұрсұлтан Әбішұлы Назарбаев сайланды. Теңге оңайлықпен өмірге келген жоқ: ұлттық валютаны шығару бойынша арнайы тапсырма беріліп, оның дизайны мен идеясы өзімізге тән болуы қатаң талап етілді. Қазақстан аумағында бұрын қандай ақша болғаны және бұл туралы тарихи деректер мұқият зерделенді.
Дизайн және алғашқы эскиздер
5-оқушы: 1992 жылғы 27 тамызда Ұлттық банк басқармасы теңге купюраларының үлгілерін бекітті. Алдыңғы бетінде әл-Фараби, Сүйінбай, Құрманғазы, Шоқан, Абай сияқты ұлы тұлғалардың бейнелері орналастырылды. Артқы бетінде ою-өрнектер, табиғат көріністері және елтаңба бейнеленді.
Ертесіне ұлттық валютаны дайындаған суретшілер — Тимур Сүлейменов, Меңдібай Алин, Ағымсалы Дүзелханов, Қайролла Ғабжәлелов — Англияға аттанды.
Рубль аймағынан шығу
6-оқушы: 1993 жылдың күзінде Қазақстан ТМД елдерінің ішінде ең соңында рубль аймағынан шықты.
Басып шығару орны
7-оқушы: Теңге Ұлыбританиядағы әлемге әйгілі әрі ең көне банкнот фабрикаларының бірі — Harrison and Sons кәсіпорнында басылып шықты.
Қорғаныс белгілері
8-оқушы: Теңгенің шамамен 16-ға жуық қорғаныс белгісі бар. Қазақстан теңгесі ақша жасау технологиясының озық жетістіктеріне сүйеніп дайындалған. Кейбір құпия белгілерді арнайы құралсыз көру қиын.
Тарихи күндер
9-оқушы: 1993 жылғы 12 қарашада Президент ұлттық валютаны енгізу туралы жарлыққа қол қойды. Үш күннен соң, 15 қараша күні таңғы сағат 8:00-де айырбастау басталып, 20 қараша күні сағат 20:00-де аяқталды. Осылайша тәуелсіз Қазақстанның өз валютасы қаржы нарығында айналысқа еніп, халық қолына тиді.
Өлең жолдары
10-оқушы:
Мен теңгемін, теңгемін!
Қазақ деген елденмін.
Тәуелсіздік — тұғырым,
Жарқын менің ғұмырым!
12-оқушы:
Теңге, теңге, теңгелер,
Теңге адамға дем берер.
Тіршіліктің арбасы,
Теңгеменен дөңгелер.
Алғашқы бағам
11-оқушы: Ұлттық банк бастапқыда 1 теңгені 1000 рубльге бағалауды қарастырған. Дегенмен саяси-әлеуметтік жағдайлар мен мемлекетаралық қатынастар ескеріліп, 1 теңге 500 сомға бекітілді. Теңге алғаш айналымға енген күні 1 АҚШ доллары 4,75 теңге болып белгіленді.
Қайда шығарылады?
13-оқушы: Ұлттық валюта банкнот және монета түрінде айналысқа енгізілді. Банкноттар Алматыдағы Банкнот фабрикасында, ал монеталар Өскемен қаласындағы Монета сарайында шығарылады.
Монеталар және олардың түрлері
14-оқушы: 1994 жылы қағаз тиындардың орнына жезден жасалған 2, 5, 10, 20 және 50 теңгелік монеталар шықты. Қазақстан Республикасының 1995 жылғы наурыздағы №2155 «Қазақстан Республикасының Ұлттық Банкі туралы» Заңының 42-бабына сәйкес монеталар төмендегідей түрлерге бөлінеді:
- Инвестициялық монеталар — инвестициялау және жинақ мақсатында, қымбат металдан дайындалады.
- Коллекциялық монеталар — мерейтойлық, ескерткіш және арнайы соғылған, шектеулі тиражбен шығарылады (қымбат және қымбат емес металдардан).
- Айналыста жүретін монеталар — қолма-қол есеп айырысуға арналған, қымбат емес металдан жасалады.
Инвестициялық серия
15-оқушы: Еліміздегі инвестициялық монеталардың бір сериясы «Жібек жолы» деп аталады. Ол 1996 жылғы 19 ақпаннан бастап айналысқа шығарылды.
2006 жылғы жаңа үлгі
16-оқушы: 1995 жылғы 30 наурыздағы №2155 Заңға сәйкес, Қазақстан Ұлттық Банкі 2006 жылғы үлгідегі 200, 500, 1000, 2000, 5000 және 10000 теңгелік банкноттарды айналысқа шығарды.
Ескі және жаңа банкноттар
1-жүргізуші: Алдыңғы шыққан ақша мен қазіргі банкноттардың арасында бірқатар айырмашылық бар: дизайн, қорғаныс элементтері және номиналдық қатар жаңарып отырды.
Қорытынды
17-оқушы:
Гүл жайнаған елімде,
Талай жыл төрімде.
Теңгелерім ардақты,
Ие болдың сенімге.
Ұсыныс:
Сабақ соңында теңгелер көрмесін аралап, басқа елдердің валюталарымен салыстыру жүргізуге және сұрақ-жауап ойынын ұйымдастыруға болады.
- Тақырып өзегі
- Ұлттық валюта және тәуелсіздік
- Оқыту форматы
- Танымдық сабақ, көрме, талқылау