Балалар мынау қасқыр
Бұл сабақ жоспары балалардың жабайы жануарлар туралы білімін кеңейтіп, табиғаттағы маусымдық өзгерістер мен жануарлардың мінез-құлқы арасындағы қарапайым байланыстарды түсіндіруге бағытталған. Негізгі назар — жүн түсінің өзгеруі, қысқы ұйқы және қор жинау сияқты бейімделу тәсілдеріне аударылады.
Сабақтың мақсаты
Балалардың жабайы жануарлар және олардың қоршаған ортадағы өзгерістерге бейімделу қабілеті туралы түсінігін нығайту және кеңейту.
- Табиғаттағы маусымдық өзгерістер мен жануарлардың мінез-құлқы арасындағы қарапайым байланыстарды анықтай білуін дамыту.
- Жануарлардың қыста бейімделу тәсілдерін түсіндіру: жүннің түсін ауыстыру, қысқы ұйқыға кету, қор жинау.
- Жануарларға мейірімді, қамқор болуға тәрбиелеу.
Әдіс-тәсілдер және ұйымдастыру
Сабақ құрылымы
- Амандасу
- Шаттық шеңбері
- Ойын
- «Орманға саяхат» (пойызға міну)
- Ғажайып сәт (орманшының орманға бірден кіргізбеуі)
- Жаңа тақырып (жануарлармен таныстыру)
- Орманшының тапсырмасы (ойын)
- Дидактикалық ойын: «Өз үйін тап»
- Қорытынды
Көрнекіліктер мен құралдар
- Жабайы аңдардың суреттері (слайд)
- Орман көрінісі
- Жұмсақ ойыншықтар
Кеңес: көрнекіліктерді біртіндеп көрсету балалардың назарын тұрақты ұстап, жаңа ақпаратты жеңіл қабылдауға көмектеседі.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Мұғалім балалармен амандасады, көңіл күйді көтеру үшін «Шаттық шеңберін» ұйымдастырады.
Шаттық шеңбері:
Қуанамын мен де, Қуанасың сен де, Қуанайық, достарым, Арайлап атқан күнге.
Балалар алақандарын бір-біріне тигізіп, табиғаттың жылуын бір-біріне «сыйлайды».
Сабақ жақсы көңіл күйден басталады: балалар терезеден күнге қарап, жылы лебіз білдіреді.
Қызығушылықты ояту: «Жабайы ма, үй жануары ма?»
Балалар жабайы жануарлар мен үй жануарларын ажырату ойынын ойнайды. Сұрақ-жауап арқылы түсініктері нақтыланады:
- Қандай ойын ойнадық?
- Бұл аңдарды қайдан көрдіңдер?
- Олар қайда мекендейді?
- Үй жануарларынан айырмашылығы неде?
Осылайша бүгінгі тақырып ашылады: «Аңдар қысқа қалай дайындалады?»
«Орманға саяхат»: пойызбен саяхат және ғажайып сәт
Балалар «пойызға мініп» орманға саяхатқа шығады. Орманға жақындағанда олар пойыздан түсіп, орманға қарай бет алады.
Диалог:
Орманшы: Қайда келдіңдер? Сендер кімсіңдер?
Тәрбиеші: Біз ормандағы жабайы жануарларды көріп, танысқымыз келеді. Балалар да көргісі келеді, кіргізіңізші.
Орманшы: Онда сендерге тапсырмам бар. Оны орындамасаңдар, орманға кіргізбеймін.
Тәрбиеші: Балалар, орманшының тапсырмасын орындаймыз ба?
Балалар: Иә!
Орманшының тапсырмасы: тақпақ айту
Орманшы суреттегі жануарлар туралы тақпақтар айтуды сұрайды.
Қоян туралы
Ақ қоян-ау, ақ қоян, Үркек қоян, сақ қоян. Қаша берсең қалыңға, Қорқақсың деп ат қоям.
Түлкі туралы
Мен айлакер түлкімін, Алдау — менің өнерім. Таба алмаймын бір тыным, Күндіз-түні желемін.
Аю туралы
Тәтті көрсе бас салар, Айнымайды баладан. Үп-үлкен боп жасқанар, Кіп-кішкентай арадан.
Орманшы: Жарайсыңдар, балалар! Кіріңдер.
Жаңа тақырып: жабайы жануарлар қыста қалай бейімделеді?
Қасқыр
Қасқыр сырттай итке ұқсайды, бірақ ол ірілеу, аяқтары ұзынырақ. Себебі қорегін көбіне жүгіріп жүріп аулайды. Қыста құстармен және дала жануарларымен қоректенеді. Ол апанда тұрады, ал баласын бөлтірік дейді.
Аю
Аю — үлкен, ақылды, иіс сезуі жақсы дамыған жыртқыш аң. Әдетте ол өздігінен адамға тиісе бермейді. Жаз бойы өсімдіктерді, жеміс-жидектерді жеп, май жинайды. Қыс түскенде апанда қысқы ұйқыға кетеді. Аю балды ерекше жақсы көреді. Баласын қонжық дейді.
Түлкі
Түлкі өте әдемі, әрі ширақ аң. Оның мұрны иісті жақсы сезеді: қар астындағы тышқандарды да таба алады. Ол құстарды, кеміргіштерді аулап қоректенеді. Терісінің реңі қызғылт сары, құйрығы ұзын. Түлкі — қу әрі айлакер аң. Баласын түлкішек (кейде мыршай) деп атайды.
Қоян
Қоян — өте сақ әрі қорқақ аң. Ол тез жүгіреді, жерді қазып ін жасауы мүмкін және қонысын жиі ауыстырады. Негізгі қорегі — ағаш қабығы, кепкен шөп; сәбізді де жақсы көреді. Қоянның баласын көжек дейді.
Қорытынды
Орманды аралап болған соң, балалар «орманнан шығуға» дайындалады. Бұл сәт қорытындылау үшін ыңғайлы: кім қандай жануарды көрді, ол қыста қалай бейімделеді, қандай мінез-құлық көрсетеді?
Бейімделу
Қысқы ұйқы, қор жинау, қорек іздеу
Маусым
Қыс — мінез-құлықты өзгертетін кезең
Қамқорлық
Жануарларға мейірімді болу
Нәтиже: балалар жабайы жануарлардың қыста өмір сүру үшін қалай бейімделетінін түсінеді және табиғатқа жанашырлық танытуға үйренеді.