Қазақша рефераттар

Аталық және аналық жыныс жасушасының қосылуы

Сабақтың тақырыбы

Ұрықтану. Гүлді өсімдіктердегі ұрықтану процесі. Тозаңдану мен ұрықтану.

Білімділік мақсаты

Ұрықтану процесін, эндоспермнің түзілуін, диплоидты және триплоидты жасушалардың дамуын, сондай-ақ аталық және аналық гаметалардың дамуын түсіндіру. Қосарлы ұрықтануды ашқан С. Г. Навашиннің еңбегін таныстыру.

Дамытушылық мақсаты

Ұрықтану туралы ғылыми түсінікті қалыптастырып, ой-өрісті дамыту және пәнге қызығушылықты арттыру.

Тәрбиелік мақсаты

Көбею, тозаңдану және ұрықтану процестерінің күрделілігін ұғындыру, жауапкершілік пен салауатты көзқарасты қалыптастыру.

І. Ұйымдастыру кезеңі

Оқушылармен амандасу, түгелдеу, сабаққа назар аударту және үй тапсырмасын тексеру.

Үй тапсырмасы (қайталау)

  • «Кім жылдам?» — қысқа сұрақтар арқылы қайталау.
  • «Қайталау — оқу анасы» — негізгі ұғымдарды еске түсіру.
  • «Мейоз» тақырыбы бойынша сөзжұмбақ.
  • Актуалдау: өткен тақырып пен жаңа тақырып арасындағы байланысты анықтау.

ІІ. Жаңа сабақ

Жынысты көбею — аталық және аналық жыныс жасушаларының (гаметалардың) қосылуы арқылы жүзеге асатын процесс. Гүлді өсімдіктерде көбеюге қатысатын негізгі мүшелер — аталық және аналық.

Тозаңдану

Тозаңдану — аталық тозаңының аналық аузына түсуі. Ол екіге бөлінеді: өздігінен және айқас тозаңдану.

Ұрықтану

Ұрықтану — аталық және аналық гаметалардың қосылуы. Ол тозаңданудан кейін жүреді. Бір ғана сперматозоид жұмыртқа жасушасын ұрықтандырса — моноспермия, ал бірнеше сперматозоид қатысса — полиспермия деп аталады.

Гүлді өсімдіктердегі ұрықтану қалай жүреді?

  1. 1 Аналық аузы жабысқақ сұйықтық бөлген кезде, оған түскен тозаң өніп, тозаң түтікшесін түзеді.
  2. 2 Тозаң түтікшесі ұзарып, аналықтың жатынына жетеді.
  3. 3 Жатындағы көпжасушалы тұқымбүршіктің ішінде жұмыртқа жасушасы және ең ірі орталық жасуша болады.
  4. 4 Тозаң түтікшесінің ұшында ірі ядролы екі аталық жасуша (спермий) болады.
  5. 5 Бір спермий жұмыртқа жасушасымен қосылып зигота түзеді, ал екіншісі орталық жасушамен қосылып эндоспермнің бастамасын қалыптастырады.

Бұл құбылыс қосарлы ұрықтану деп аталады. Оны алғаш сипаттаған ғалым — С. Г. Навашин.

Ұрықтанудан кейін тұқымбүршіктен — тұқым, ал жатыннан — жеміс дамиды.

Сабақты бекіту

1-тапсырма: Сұрақтар

  • 20 ұпай:
    1. Ұрықтану дегеніміз не?
    2. Моноспермиялы ұрықтану дегеніміз не?
    3. Полиспермиялы ұрықтану дегеніміз не?
  • 30 ұпай:
    1. Өсімді (вегетативті) және генеративті көбею дегеніміз не?
    2. Сыйлық (ынталандыру сұрағы).
    3. Қосарлы ұрықтану дегеніміз не?
  • 40 ұпай:
    1. Аталық гаметалар қалай дамиды?
    2. Сыйлық (ынталандыру сұрағы).
    3. Аналық гаметалар қалай дамиды?

2-тапсырма: Биологиялық диктант

  1. Аталық және аналық жыныс жасушаларының қосылуы — __________ деп аталады.
  2. Гүлді өсімдіктердегі қосарлы ұрықтануды алғаш ашқан ғалым — __________.
  3. Аналық жыныс жасушаларының саны — __________.
  4. Аталық гаметалар тозаңқаптың __________ дамып жетіледі.
  5. Триплоидты хромосома жиынтығы бар жасушадан эндосперм қабатының түзілуі — __________ деп аталады.

3-тапсырма: «Сандар сөйлейді»

Төмендегі сандардың нені білдіретінін түсіндіріңіз:

3 кезең 4 фаза 1841 46 23 22 4 8 4 1898

Сабақты қорытындылау

Мен бүгінгі сабақты түсіндім

Негізгі ұғымдарды айта аламын және процестің кезеңдерін түсіндіремін.

Мен түсіне алмай қалдым

Қиын болған жерлерді нақтылап, сұрақ қоямын.

Өзіме түйгенім

Тозаңдану мен ұрықтану — өзара байланысқан, күрделі әрі дәл жүретін процестер.

ІV. Бағалау

Сабаққа белсенді қатысқан оқушылардың жұмысы бағаланады.

V. Үй тапсырмасы

Оқу

§25. Өсімдіктердің жынысты көбеюі. Тозаңдану және ұрықтану.

Танымдық сұрақтар

  1. Қайыңның қабығы неліктен ақ түсті болады?
  2. Ағаш «темірдей қатты» болуы мүмкін бе? Мысал келтіріңіз.
  3. Жапырақтар неге жазда жасыл, ал күзде сары түске өзгереді?