OҚO, Төлеби aудaны, Леңгеp қaлaсы, 6 жaлпы opтa білім беpетін мектебі кoммунaлдық мемлекеттік мекемесініңқaзaқ тілі мен әдебиеті пәнінің мұғaліміБaйтемиpoвa Жaнaт10 - сыныпқa apнaлғaн қысқa меpзімді жoспapыСaбaқ тaқыpыбы
ОҚО, Төлеби ауданы, Леңгер қаласы
№6 жалпы орта білім беретін мектеп (коммуналдық мемлекеттік мекеме)
Қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі: Байтемірова Жанат
10-сыныпқа арналған қысқа мерзімді жоспар
Сабақ тақырыбы
Өр тұлғалы Махамбет
Жалпы мақсаты
Махамбеттің өлеңдері отаршылдыққа қарсы көтерілістің айнасы екенін оқушы санасына жеткізу; өлеңдерінің мазмұны мен маңызын ашу; Махамбет — дауылпаз ақын әрі күйші екенін түсіндіру.
Күтілетін нәтиже
- Сын тұрғысынан ойлау арқылы ынтымақтаса жұмыс істеу ережесін қалыптастырады.
- Мәселелерді бірлесіп шешуге, идея алмасуға және өз ойын қорғауға үйренеді.
- Жеке және топтық жұмыстар арқылы өзіндік пікір мен көзқарас қалыптастырады.
Сабақтың әдіс-тәсілдері
Жаңа сабаққа кіріспе: Тәуелсіздік пен тұлға
Қазақ елі ғасырлар бойы аңсаған Тәуелсіздікке қол жеткізді. Осы жолда талай тарихи өр тұлғаларымыз өмірін қиды. Рухты қалыптастыратын, үлгі етерлік тұлғалар тарихымызда көп. Солардың бірі әрі бірегейі — Махамбет Өтемісұлы.
Негізгі ой
Махамбеттің поэзиясы — отаршылдыққа қарсы күрестің рухани құжаты. Ол өлең арқылы халықтың мұңын сөйлетті, әділетсіздікке қарсы үн қосты, еркіндік идеясын көтерді.
Махамбет Өтемісұлы: қысқаша өмірбаян
Туған жері мен тегі
Махамбет Өтемісұлы 1804 жылы Батыс Қазақстан өңірінде, Нарынның Бекетай құмында дүниеге келген. Өтемістің он баласының екіншісі — Махамбет.
Ерте кезеңі
Жас күнінде хан ордасында тәрбиеленген. Бұл оның әулетінің би болған тегімен байланысты.
Халық мұңы және қуғын-сүргін
Кейін Махамбет халықтың зары мен мұңын көріп, жүрегімен жоқтаған тұлғаға айналды. Көтеріліске қатысқаны үшін 1829 жылы абақтыға қамалады. Сол кезеңде көтерілістің басында Исатай Тайманұлы тұрса, Махамбет — оның серігі әрі идеялас қолдаушысы болды.
Қайтыс болуы
Махамбет 1846 жылы өз үйінде қастандықпен қаза табады. Бейіті Атырау облысы, Махамбет ауданы, Қараой өңірінде орналасқан.
Махамбет мұраты: теңдік пен елдік
Өлең жолдары
«Еділдің бойы — ен тоғай,
Ел қондырсам деп едім.
Жағалай жатқан сол елге,
Мал толтырсам деп едім.»
Бұл жолдардан ақынның елді еркіндікке, берекеге жеткізу арманын көреміз: жерді қорғау, жұртты қоныстандыру, халық тұрмысын түзету.
Поэзиядағы образ жасау және тарихи тұлғалар
Исатай бейнесі
Исатай — Махамбет идеясын жүзеге асырушы, күрес жолындағы ер тұлға.
Махамбет бейнесі
Махамбет — күреске шақырушы, халық сөзін сөйлеген дауылпаз ақын.
Жәңгір хан мен Баймағамбет
Ақынның өткір сын-өлеңдерінің себебі — халықты отарлық саясаттан қорғай алмаған биліктің әрекетімен байланысты.
Махамбет — халық көкейіндегі сөзді айтқан ақын. Ол поэзия арқылы тарихи шындықты танытып, намысты оятты.
«Жылдар сөйлейді» стратегиясы
Махамбет Өтемісұлы өмір сүрген уақыттағы айтулы оқиғаларды хронологиялық кесте арқылы жүйелеу ұсынылады.
| Жыл | Негізгі оқиғалар |
|---|---|
| 1804 | Батыс Қазақстан өңірі, Нарынның Бекетай құмында дүниеге келді. |
| 1824–1828 | Жәңгір хан ордасында болды. |
| 1829 | Калмыков қамалында тұтқындалды. |
| 1830 | Түрмеден қашып шықты. |
| 1833–1836 | Көтеріліске дайындық кезеңі. |
| 1836, 14 көкек | Қиялымола көтерілісі. |
| 1837, 15 қараша | Гекке бастаған жазалаушы отрядпен шайқас. |
| 1838, 12 шілде | Исатайдың қаза табуы. |
| 1834, наурыз | Махамбеттің тұтқындалуы (деректе осылай көрсетілген). |
| 1846, қараша | 42 жасында дүниеден өтті. |
Талқылауға арналған сұрақтар
- Өлеңдегі азаттық идеясы тарихи оқиғалармен қалай байланысады?
- Махамбет пен Исатай арасындағы серіктестіктің мәні неде?
- Махамбеттің сыншыл үні бүгінгі күнге қандай ой тастайды?