Зиянды затпен жау болып, Адамдыққа асық бол
1 желтоқсан — Дүниежүзілік АИТВ/ЖИТС-пен күрес күні
Салауатты ұрпақ — елдің берік болашағы
Бұл жазба мектепте өтетін түсіндіру акциясының мазмұнын жинақтайды: АИТВ/ЖИТС туралы дұрыс ақпарат беру, қауіптің алдын алу, стигма мен жалған түсініктерді азайту, жастарды салауатты өмір салтына үндеу.
Негізгі мақсат
Алдын алу мәдениетін қалыптастыру және жауапты мінез-құлықты насихаттау.
Маңызды ой
Қоғамның күші — дені сау, рухани бай, білімге құштар тұлғаларда.
Ұстаным
Салауатты өмір салты — ХХІ ғасырдағы өркениетті қоғамның тірегі.
Қоғамдық үндеу: болашақ неге байланысты?
Ел дамуының ұзақмерзімді бағдарында халық денсаулығын сақтау — басты басымдықтардың бірі. Әл-Фарабидің «Жас жеткіншектеріңізді көрсетіңіз, мен сіздердің болашағыңызды айтып берейін» деген ойы да ұрпақ тәрбиесі мен денсаулықтың өзара байланысын айқындайды.
ХХІ ғасырдағы қоғам тек адамдардың жиынтығы емес, дені сау, рухани дүниесі бай, жаны мен тәні таза, танымдық белсенділігі жоғары, өздігінен білім алуға ынталы, шығармашылық қабілеті дамыған тұлғалардан тұруы тиіс.
Поэтикалық жолдар
Үрейлі СПИД — ғасыр дерті,
Адам көркін сұлулықтан айырған.
Масқара, сұлу қазақ ұрпағы,
Ар-ожданын, сезім еркін таланған.
Біздің ортақ міндет — салауатты өмір салтын насихаттау, келеңсіз жағдайлардың алдын алу және «салауатты қоғам» қағидатын күшейту.
АИТВ қалай жұғады?
АИТВ (адамның иммун тапшылығы вирусы) төмендегі жағдайларда жұғуы мүмкін:
Нақты жұғу жолдары
- АИТВ-мен зақымданған донордың қанын құйғанда, мүшелерін немесе ұлпаларын салғанда.
- Есірткіні көктамыр арқылы енгізгенде ине мен шприцті ортақ қолданғанда.
- Медициналық манипуляция кезінде залалсыздандырылмаған құрал қолданылса.
- Бөтен адамның ұстарасын, тіс щеткасын қолданғанда (қанмен жанасу қаупі болса).
- Анадан балаға берілуі мүмкін.
- Жыныстық жолмен.
АИТВ-ның асқынуы және алғашқы белгілер
АИТВ жұқпасы — баяу өтетін созылмалы инфекция. Белгілері бірден білінбеуі мүмкін, кейде 5–7 жыл ішінде ғана байқалады.
- шаршағыштық, жалпы әлсіздік;
- бірнеше топ лимфа түйіндерінің ұлғаюы.
Бұл белгілердің өзі ЖИТС басталды дегенді білдірмейді. Дегенмен уақтылы тексерілмесе, ауру асқынып, қосымша жұқпалар мен асқынуларға әкелуі мүмкін.
АИТВ қандай жағдайда жұқпайды?
Қоғамдағы қорқыныш көбіне қате түсініктерден туындайды. Төмендегі жағдайларда АИТВ жұқпайды:
Күнделікті қарым-қатынас
- қол алысып, құшақтасқанда;
- бірге отыру, сөйлесу, оқу барысында.
Тұрмыстық заттар
- ыдыс-аяқтан, тамақтан;
- төсек жабдықтары мен киімнен;
- есік тұтқасынан, көліктегі ұстағыштан;
- темір және қағаз ақшадан;
- ойыншықтар мен көпшілік пайдаланатын заттардан.
Қоршаған орта
- су мен ауадан;
- жәндіктердің шағуынан;
- моншада, саунада, бассейнде.
Алдын алу бойынша кеңестер
Жеке қауіпсіздік
- Бөтен адамның қаны көзге немесе жарақаттанған теріге тиюінен сақ болыңыз.
- Көшеде жатқан ине мен шприцке тимеңіз, дереу жауапты орындарға хабарлаңыз.
- Тек жеке ұстара, тіс щеткасы сияқты гигиена заттарын қолданыңыз.
Медициналық қауіпсіздік
- Инъекциялар бір реттік немесе стерильді құралмен жасалуы тиіс.
- Күмән туындаса, медицина қызметкерінен қауіпсіздік талаптарының сақталғанын нақтылаңыз.
Жастардың сөзі: үндеу және жауапкершілік
Оқушылардың көріністері мен өлең жолдары бір ойға тоғысады: АИТВ/ЖИТС — тек медициналық емес, сонымен бірге әлеуметтік мәселе. Оған қарсы күрес — ақпарат, сақтық және адамгершілік қағидаттарымен басталады.
Ортақ ұран
Күресейік белсеніп!
Қиындықты еңсеріп, алға басайық.
Жас ұрпақ — халқымыздың қорғаны,
Ел сенімі — біздің қолымызда.
Қысқа өсиет
Жағымсыз істен аулақ бол, жақсы іске жақын бол.
Зиянды әдетке қарсы тұр, адамдыққа асық бол.
Қорытынды үндеу
Салауатты өмір салтын сақтайық. Болашақты нық қадаммен бастайық.
Қоғамдық бөлім: байқау және жабылу
1 желтоқсан — маңызды күн. Акция аясында оқушыларды «Бейбіт елдің болашағы» тақырыбындағы сурет салу байқауына белсенді қатысуға шақырамыз. Байқау шарттарын салауатты өмір салтын қалыптастыру бағытындағы мамандар таныстырады, комиссия құрылып, жеңімпаздар марапатталады.
Соңында ұйымдастырушылар АИТВ/ЖИТС-тің адамзат алдында тұрған күрделі мәселе екенін атап өтіп, жастарды салауатты өмір салтына шақырады.
Тілек
Аман болсын балалар, аман болсын аналар. Еліміздің әр азаматы дені сау, көңілі тыныш болсын.
Құрметті қонақтар мен жиылған қауым, 1 желтоқсан — Дүниежүзілік АИТВ/ЖИТС-пен күрес күніне арналған акциямыз аяқталды.