Қазақша рефераттар

Белсенді тыңдаудың қосалқы ережелері

Балаларды қалай тыңдау керек?

Баланың тұйықталуы көбіне оның сезімдерін ішіне бүгіп, өз әлеміне жасырып жүргенінің белгісі. Мұндай сәтте тек көрсету, үйрету немесе «дұрысын айту» арқылы көмектесу әрдайым нәтиже бермейді. Ең дұрыс қадам — баланы тыңдау.

Психологтар ұсынатын тиімді тәсілдердің бірі — белсенді тыңдау (тыңдаушының көмегі). Бұл әдіс баланың сезімін жоққа шығармай, керісінше оны түсініп тұрғаныңызды білдіруге көмектеседі.

Белсенді тыңдау дегеніміз не?

Белсенді тыңдау — баланың сөзін ғана емес, оның артындағы эмоциясын да «есту»: ренішін, ашуын, ұятын, әділетсіздік сезімін. Ең алдымен балаға: «Мен сені түсінемін, сені естіп тұрмын» деген белгі беру маңызды.

Күнделікті өмірден мысалдар

1

Анасы саябақта отыр. Үш жасар баласы жылап келіп: «Ол менің ойыншығымды тартып алды!» — дейді.

Мұнда бала ренжіген, әділетсіздік сезінген, өзін қорғансыз сезінуі мүмкін.

2

Бала мектептен ашуланып келіп, сөмкесін лақтырып: «Мен енді мектепке бармаймын!» — дейді.

Бұл жерде ол шаршаған, көңілі қалған, өзін түсінбегендей сезінуі мүмкін.

3

Қызы серуенге дайындалып жатып: «Мына бас киімді кимеймін — ол жаман!» — дейді.

Ол өз талғамын қорғап тұр, ұялуы немесе өзін сенімсіз сезінуі мүмкін.

Көбіне кездесетін (тиімсіз) жауаптар

Мұндай сәтте ата-ана көбіне баланың эмоциясын жоққа шығаратын немесе тез «түзеткісі келетін» жауап береді:

  • «Ештеңе етпейді, ойнап болған соң өзі береді.»
  • «Мектепке бармаймын деген не сөз? Сабақтан қалмау керек.»
  • «Бас киімің өте жақсы, еркелігіңді доғар!»

Бұл жауаптар мәселені «жылдам жабуы» мүмкін, бірақ баланың ішкі сезімі еленбей қалғанда, ол келесі жолы ашылмауға бейім болады.

Белсенді тыңдаудың мәні

Белсенді тыңдау арқылы біз баланың жан дүниесін түсінуге тырысатынымызды және оған көмектесуге дайын екенімізді көрсетеміз. Егер бала эмоционалдық уайым кешіп жүрсе, оны дәл осы әдіспен тыңдаған дұрыс.

Белсенді тыңдаудың негізгі ережелері

Ереже 1

Бетпе-бет қараңыз, көз байланысын сақтаңыз. Бала кішкентай болса, оны алдыңызға отырғызыңыз немесе өз орныңызды оған жақындатыңыз.

Аулақ болыңыз: көрші бөлмеден сөйлесу, теріс қарап тұрып жауап беру, теледидар қарап немесе газет оқып отырып әңгімелесу, диванда жатып сөйлесу.

Денеңіздің қалпы — «мен сені тыңдап тұрмын» деген үнсіз сигнал. Бала мұны өте жақсы сезеді.

Ереже 2

Өз көңіл күйіңізді бақылаңыз. Баламен қатал, ашулы немесе ренішті күйде сөйлесуден сақтаныңыз — мұндай кезде бала ашыла алмайды.

Ереже 3

Әңгіме барысында кідіріс жасауға мүмкіндік беріңіз. Үзіліс — баланың ойын жинақтап, ойын жалғастырып айтуына қажет уақыт.

Белсенді тыңдаудың нәтижесі

  1. 1 Баланың қуанышы артып, уайымы азаяды.
  2. 2 Бала ата-анасының тыңдауға дайын екенін сезіп, толық ашылады. Ата-анаға бала өміріндегі бұрын айтылмаған сырлар мен ойлар белгілі болады.
  3. 3 Бала өз мәселесін өзі шешуге, өздігінен шешім қабылдауға үйренеді.

Келесі тақырыптар

  • Ата-ана көмегі
  • Бірге жасайық
  • Егер жасағысы келмесе?
  • Баланы қалай тыңдау керек?

Ақтөбе қаласы, №51 «Жарқын бала» МДҰ
Тәрбиеші: Сабитова Альмира Сабитовна