Терінің құрылысы мен қызметі

Бұл сабақта адамның терісінің құрылысы мен негізгі қызметтері қарастырылады. Тақырыпты меңгеру арқылы оқушылар терінің қорғаныштық рөлін, сезгіштік қасиетін, жылуды реттеуін және ағзадағы ыдырау өнімдерін шығаруға қатысуын түсінеді.

Сабақтың мақсаты

Білімділік

Оқушыларға терінің құрылысы мен қызметі туралы жүйелі түсінік қалыптастыру.

Дамытушылық

Адам терісінің қасиеттерін жануар терісінің қасиеттерімен салыстыра отырып, биологиялық ұғымдарды дамыту; қабылдағанын түсінуді, ой қорыту мен шығармашылық қабілетті жетілдіру.

Тәрбиелік

Жеке бас гигиенасын сақтауға тәрбиелеу.

Сабақ құрылымы

1 Ұйымдастыру кезеңі.
2 Үй тапсырмасын сұрау.
3 «Сіз білесіз бе?» тренингі және сұрақ-жауап.
4 «Жұлдызды сәт» кезеңі (дәрумен/терінің маңызы бойынша сұрақтар).
5 Терінің қызметтері мен құрылысы: қабаттары және негізгі түзілістері.
6 Практикалық жұмыс (бақылау, тәжірибе, қорытынды).
7 «Полиглот» және жұмбақтарды үш тілде атау.
8 Бағалау.

«Сіз білесіз бе?» — сұрақтар

Зәр шығару жүйесіне қандай мүшелер жатады?
Бүйрек ауруларының қандай түрлерін білесің?

«Жұлдызды сәт» — ой қозғау

Дәрумен/биология бойынша сұрақтар

Сүтқоректілердің түкті жамылғысының маңызы қандай?
Терінің мүйіз текті қосалқы түзілістеріне нелер жатады?
Ыстық күндері иттер неге тілін салақтатып жүреді?

Терінің негізгі қызметтері

Тері — көпқызметті мүше. Ол ағзаны сыртқы әсерден қорғайды, ақпаратты (жанасу, ауырсыну, температура) қабылдайды, дене қызуын тұрақтандыруға қатысады және кейбір ыдырау өнімдерін шығаруға көмектеседі.

Қорғаныштық

Механикалық, химиялық және микробтық әсерлерден сақтайды.

Сезгіштік

Жанасу, қысым, ауырсыну, жылу-суықты сездіреді.

Жылуды реттеу

Тамырлардың кеңеюі/тарылуы және терлеу арқылы дене қызуын реттейді.

Ыдырау өнімдерін шығару

Тер бездері арқылы кейбір зат алмасу өнімдерін шығарады.

Терінің құрылысы

Қабаттары

I Эпидермис — сыртқы қабат.
II Дерма (нағыз тері қабаты).
III Теріасты шел қабаты.
IV Тамырлар — қоректендіру және жылу алмасу үшін маңызды.

Негізгі түзілістер (суреттегі белгілер)

1. Түк
2. Мүйізді қабат
3. Өсуші қабат
4. Тер безінің саңылауы
5. Жүйке талшықтарының ұштары
6. Тер безі
7. Түкті тітіркендіретін бұлшық ет
8. Май безі
9. Шел қабатындағы май ұлпасы
10. Қан тамырлары

Практикалық жұмыс: бақылау және тәжірибе

Төмендегі тапсырмалар терінің серпімділігін, қатпарларының қызметін және әр аймақтағы сезгіштік деңгейінің айырмашылығын бақылауға көмектеседі.

Теріні қарау және қатпарларды бақылау

Қол басының сыртқы жағының терісін алдымен лупасыз, кейін лупамен қараңдар. Жұдырықтарыңды түйіңдер. Буын аймағындағы тері қатпарларында қандай өзгеріс байқалады? Бұл қатпарлардың маңызы неде?

Теріні созу арқылы қасиеттерін анықтау

Қол басының сырт жағының терісін тартып, созыңдар. Терінің қандай қасиеттерін байқайсыңдар (мысалы, серпімділік, созылғыштық, бастапқы қалпына келуі)?

Сезгіштік аймақтарын салыстыру

Үшкір ұшталған қарындаш немесе циркуль алып, қол басы терісінің сырт жағындағы әр түрлі нүктелерге абайлап тигізіп, жеңіл батырыңдар. Кей жерде жанасу, кей жерде түйреу, ал басқа тұста жылу немесе суықтық түйсігі айқын сезілуі мүмкін. Бұл айырмашылық немен түсіндіріледі?

«Полиглот»: жұмбақтарды үш тілде атау

Төмендегі жұмбақтардың шешуін тауып, оны үш тілде атаңдар.

1) Өзіңмен бірге өседі,
Өзіңмен бірге «төсегі».
Көргенде оны жіп дейсің,
Бірақ киім тікпейсің.

2) Бес сауысқан,
Бес сауысқанның басында
Тас жабысқан.

3) Қимылдаса қос шебер,
Қыруар-қыруар іс-өнер.
Теріңді өзгерте алсаң да,
Тегіңді өзгерте алмайсың.

Қорытынды және бағалау

Сабақ соңында терінің қабаттарын, оның негізгі қызметтерін және тәжірибе барысында байқалған құбылыстарды қорытындылап, оқушылардың белсенділігі мен жауаптарының дәлдігі бойынша бағалау жүргізіледі.