Бақытсыз Жамал романы
Сабақ барысы
1) Ұйымдастыру кезеңі
Білімгерлермен сәлемдесу, кезекшінің мәлімдемесі, сабаққа назар аударту.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы тақырып бойынша алған білімді еске түсіру. Эпикалық жанрдың «роман» деп аталатын түрінің ерекшеліктерін қайталау.
3) Жаңа сабақты түсіндіру
Міржақып Дулатовтың өмірі мен қоғамдық қызметі, негізгі шығармалары және «Бақытсыз Жамал» романының идеялық-тақырыптық өзегі талданады.
4) Сабақты бекіту
Топтық тапсырмалар арқылы шығармаға талдау жасалады, кейіпкерлердің мінездемесі мен портреттік сипаттамалары жинақталады.
Міржақып Дулатов: өмір жолы және қоғамдық қызметі
Ұлтына «Оян, қазақ!» деп ұран салған қайраткер Міржақып Дулатов қазіргі Қостанай облысы, Жанкелдин ауданында дүниеге келген. Ол XX ғасырдың басында қазақ халқының отаршылдық езгіден құтылып, рухани оянуына үлес қосқан саяси-қоғам қайраткері, ақын, жазушы, публицист, ағартушы, ұстаз ретінде танылды.
1897 жылы екі сыныптық орыс-қазақ мектебіне оқуға түседі. 1905 жылы Қарқаралыда патшалық отарлау саясатына қарсы қозғалыстарды көреді.
«Серке» газетінің алғашқы санында «Жастарға» өлеңі жарияланады. Екінші санында басылған «Біздің мақсатымыз» мақаласы қазақ халқын жергілікті және отарлық өкіметке қарсы қою рухында жазылған деп бағаланып, авторға қысым күшейеді.
Ел ішінде жаңа өмір құру ісіне араласқан кезеңдерде демократиялық қағидалар бұзылып, ол жазықсыз жазаға тартылады. 1928 жылы Қазақстанда ірі байларды тәркілеу науқаны тұсында «соларға іш тартты, саясатты қолдамады» деген айып тағылып, түрмеге жабылады. Кейін Балтық теңізіндегі Соловки тұтқын лагеріне жер аударылып, сол жерде 1935 жылы қайтыс болады.
Негізгі түйін
Міржақып Дулатовтың тағдыры — ұлттың еркіндігі мен рухани жаңғыруы жолындағы күрестің айқын көрінісі.
Шығармалары және идеялық бағыт
Өлеңдері
«Қазақ жерлері», «Шәкірт», «Таза бұлақ» өлеңдерінде ақын азаттық пен еркіндік идеяларын тереңдете түседі.
«Оян, қазақ!»
М. Дулатовтың даңқын қазақ даласына ғана емес, Ресейдегі түркі әлеміне кең таратқан еңбек — «Оян, қазақ!» кітабы. Шығарма 1909 жылы Уфа қаласында жарық көріп, 1911 жылы Орынборда екінші рет басылады.
Бұл — қазақ әдебиеті тарихындағы ең көп қудаланған шығармалардың бірі.
«Бақытсыз Жамал» романы: қазақ прозасындағы алғашқы қадам
«Бақытсыз Жамал» — қазақ әдебиеті тарихындағы тұңғыш роман, сондай-ақ ұлттық әдебиетте «роман» деген атпен басылған алғашқы кітап.
Роман өзегіне ескі әдет-ғұрыптың қыспағына түскен қазақ қызының тағдырын арқау етеді. Сүйгеніне қосылып, бақытты өмір сүруді армандаған бойжеткеннің трагедиялық жолы арқылы қоғамның өзекті мәселелері ашылады.
Тақырып
Әйел теңсіздігі, ескі салттың әлеуметтік қысымы, жеке бостандық мәселесі.
Идея
Адам қадірін қорғау, еркін таңдауға құқық, қоғамдық сананы ояту.
Мәні
Қазақ даласының шынайы тыныс-тіршілігін көркем бейнелеу арқылы әлеуметтік сын айту.
Шығарма сол кезеңдегі қазақ даласының шынайы тұрмысын айқындайтын эпизодтан басталады: жайлауға жаңа көшіп қонған ауыл, Саумалкөл маңына тігілген киіз үйлер, бие байлап қымыз сапырған жайма-шуақ тіршілік, қыстай араласа алмай сағынысқан жұрттың бірін-бірі қонаққа шақырып, қауышып мәз болуы.
Бекіту тапсырмасы (топтық жұмыс)
1-топқа тапсырма
Шығармадан автордың Жамал мен Ғаниға берген мінездемелері мен портреттік сипаттамаларын тауып, жазып шығыңыз (тақтамен жұмыс).
Жамал бейнесі
Мінездеме мен портретті мәтіннен дәлелдермен толықтырыңыз.
Ғани бейнесі
Мінездеме мен портретті мәтіннен дәлелдермен толықтырыңыз.