Бар әйелі баласы
Бұл мәтін — М. Шахановтың «Ғашықтық ғаламаты» жыры желісімен жасалған, мектептің жоғарғы сынып оқушыларына арналған сахналық қойылымның өңделген нұсқасы.
Қойылым туралы қысқаша
- Тақырып: махаббаттың ерлігі, жауапкершілік пен таңдаудың салмағы.
- Пішін: авторлық монологтар мен диалогқа құрылған көріністер.
- Орындаушылар: жоғарғы сынып оқушылары.
1-көрініс
Сахна нұсқауы
Сахна. Музыка ойнайды. Сахнаға Автор шығады.
Автордың монологы
Қадалған көз таларлық.
Жігер отын жанар ғып.
Эверестке шыққандардың тізімі —
Саусақпенен санарлық.
Махаббат та — шың сияқты:
Күн жақындап қасына,
Бұлт қонатын басына.
Қыран тектес жандар ғана
Шыға алатын асуына.
Естелік-эпизод
Бірде Е. Евтушенконың үйінде шетелдік достарыммен болған басқосуда осы оқиғаны әңгімеледім. Кенет итальян мүсіншісі орнынан атып тұрып: «Мұнда сүйгеніне қосыла алмаған Естай ақынның сағынышы мен зары ғана емес, бүтін бір ұлттың махаббатқа деген мінезі мен ерлігі жатыр екен. Естай мен Қорланды дүниеге әкелген халықтың денсаулығы үшін тост көтеруді ұсынамын», — деді.
Сол сәтте төбем көкке екі-ақ елі жетпей тұрғандай болды.
2-көрініс
Сахна нұсқауы
Осы кезде есіктен Ана кіреді.
Диалог
Автор
Кіріңіз, кіріңіз! Апа, төрлетіңіз.
Ана
Амансың ба, балам! Мен саған бір шаруамен келіп отырмын.
Автор
Айта отырыңыз, апа.
Ананың зары
Жалғыз қызым бар еді — Айнам, тірлігімнің шынары. Еркелеттім, өмірімді желкен еттім жолына. «Тек сол гүлдеп толыссын» деп, «тек сол кисін, сол ішсін» деп, ештеңені аямадым — бәрін бердім қолына.
Қызым сұлу бой түзеді, ой түзеді — жайдары. Көз жауын алып, қызғалдақтай құлпырады. Алды болды құрбысының, бірге өскен үмітіме бақ пен қайғы қалай қатар мінгескен?
Бекер, бекер жіберіппін еркіне: ерте түсіп қалды-ау, сірә, албырт сезім өртіне. Бақытты едім мен қандай — қызым жолыққанша ғашықтықтың дертіне.
Үш жыл болды: бұйрабас бір әртістің соңынан, сорлы қызым, жүгіріп жүр. Ал оның... әйелі бар, баласы бар. Үйленуге қайдан келсін шамасы?
Сұрақ пен салмақ
Автор
Апатай-ау, онда неге итереміз ғашықтарды қақпанға? Көңілінің күні жоқтардан, табанының бүрі жоқтардан жұрт онсыз да зардап шегіп жатқанда.
Ана
Қызым соны білмей ме? Біледі. Біле тұра селт етпейді жүрегі. Небір жайсаң жігіттерді төріндей, маза етіп кетпеді ме елемей. Бұл не деген — көлден табар бақытты шөлден іздеп, жаңылысқан шөрегей… «Бақыт алда, жол алда» деп сенсем де, адасқандай күй кешемін боранда.
Ана
Ал ол үшін сол бұйрабас әртістен артық жан жоқ ғаламда. Тек соны ойлап беріледі арманға. Тек соны ойлап жылайды үйде қалғанда, сосын қайта жымияды: «Менен асқан бақытты адам жоқ» деп жалғанда. Дауа бар ма талғамға?
Автор
Апатай-ау! «Қызым батты күнәға» деп қамығып жылама. Жанарыңды қасіретке бұлама. Мүмкін жолы сәтсіз шығар, бірақ сүю — бақыттың өзі. Кез келгенге тартылмайтын сыбаға. Сеніміңді жасытпа: ғашықтықты жеңе білу — мықтылық. Нағыз бақыт — жақында емес, қашықта.
Ана
Жақын тартып сырласымдай бұрынғы, кешір, қалқам, саған айттым сырымды. Сен — ерекше сыйлы жансың қызыма: сыйлайтыны жатқа оқиды жырыңды. Өзіңе аян — қыз көңілі гүл нәзік, өр мінезге ұрда-жық. Өтінемін, сол бақытсыз сорлыға қол ұшын бер: ой саларлық бір жыр жазып…
Ана шығып кетеді.
3-көрініс
Сахна нұсқауы
Музыка бәсең ойнайды. Автор сөзін жалғайды.
Автордың қорытынды ойы
Ғашық жүрек сүйгені үшін жаза алмайды — жазады.
Адам азса — ғашықтықтың жоқтығынан азады.
Ғашық жыры — тіршіліктің көкейкесті өлеңі.
Ешбір геометриямен өлшенбейтін — оның көлемі.
Бұл сезімнің ұшан-теңіз адамзатқа берері бар.
Ғашық болу келсе кімнің қолынан — әлем соған сенеді.
Құлай сүю — ерлікпен тең себебі.